Nisli Qriqori

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nisli Qriqori yun. Γρηγόριος Νύσσης
Doğulub 335(335-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Kappodokiya Kesareyası
Vəfat edib 394(394-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Yad edilir Pravoslav kilsəsi
Roma-Katolik kilsəsi
Müqəddəslər təqvimi Pravoslavlarda 10 yanvar
Katoliklərdə 9 mart

Nisli Qriqori (yun. Γρηγόριος Νύσσης; d. 335 – ö. 394) — məşhur xristian ilahiyyatçısı, müqəddəs.

Həyatı[redaktə]

Məşhur xristian ilahiyyatçısı Qriqori 335-ci ildə Kappodokiya Kesareyası (indiki Türkiyənin Kayseri şəhəri) şəhərində doğulmuşdur. O, Müqəddəs Vasilinin kiçik qardaşı idi. Kappodokiya Kesareyasında öz dövrünə görə yaxşı təhsil almış, daha sonra fəlsəfə ilə məşğul olaraq, antik dövr filosoflarının əsərlərini dərindən öyrənmişdir. 365-ci ildə arvadının vəfatından sonra, dərin sarsıntıya qapılaraq monastıra getmişdir. Buradan yalnız, Kesareya arxiyepiskopu olmuş qardaşının təkidilə çıxaraq, Nissa şəhərinə yepiskop kimi yollanmışdır.

381-ci ildə Konstantinopol şəhərində keçirilən Kilsə Məclisində iştirak etmiş, orada həmkarları tərəfindən yüksək qiymət almışdır. İmperator Fedosinin də hörmətini qazanan Qriqori sonrakı illər ərzində bir neçə dəfə də Konstantinopola səfər etmişdir. Onun vəfat tarixi haqqında dəqiq məlumat olmasa da, 394-cü ildə Konstantinopol şəhərində keçirilən Kilsə Məclisində iştirak etdiyi bilinir.

Əsərləri[redaktə]

Qriqori öz dövründə fəlsəfə sahəsində ən çox əsər yazmış müəlliflərdəndir. Mütəxəssislərin fikrincə, onun yaradıcılığında Origenin təsiri hiss olunmaqdadır. İlahiyyatçının "Altı gün haqqında", "İnsan haqqında", "Qanunverici Moisey haqqında", "Məzmurların yazılması haqqında", "Nəğmələr nəğməsi təfsiri", "Ekkleziast təfsiri", "Tanrıya duaların təfsiri", "Bətndən danışanlar haqqında" kimi əsərləri vardır.

Görüşləri[redaktə]

Qriqori Origenin əsərlərində istifadə etdiyi alleqorik üsulla yazmışdır. O, Həyat Ağacı barədə yazmışdır: "Biz əminik ki, Bibliyada meyvəsi yeyilməsi qadağan edilən ağac nə əncir ağacı, nə də bizim bildiyimiz digər bir ağacdır". Bu ağacın metafizik əsaslarla izah edilməsinin vacibliyi barədə fikirlər səsləndirilmiş, ruhani cəhətdən anlaşılmasının İsa Məsih tərəfindən qəbul edildiyi bildirilmişdir. Həmçinin, Cənnətin də məcazi olduğuna dair misallar verilmiş, daha sonra isə Bibliyadakı başqa hadisələrin də izahları verilmişdir. Qriqori yazır:

"İncil hekayələrində minlərlə misal tapmaq olar ki, burada ilk baxışdan bir məna tapmaq olar, amma deyilən mənası başqa bir şeyə aiddir".

Tövratdakı "Çıxış" kitabını təfsir edən ilahiyyatçı yəhudilərin firon inşaatında çədiyi əziyyətləri nəfsə uyma, fironun qızını bütpərəst fəlsəfəsi, sönməyən göyəm ağacını Məryəm, misirlilərin ilk övladlarının vəfatını günahın öldürülməsi, mis ilanı Məsih, Sinay vahəsindəki on iki bulağı on iki həvari, yetmiş palmanı yetmiş həvari, Musa peyğəmbərin əmalikilərlə döyüşdə uzatdığı əllərini İsa Məsihin çarmıxa çəkilməsi kimi izah etmişdir.

"Altı gün haqqında" adlı əsərində Qriqori qardaşı Vasilinin yolunu davam etdirərək, yaranma haqqında mülahizələrini dilə gətirmişdir. Onun fikrincə, həyatın başlanğıcı Tanrı qüdrətinin ani təzahürü nəticəsində baş vermişdir. Bununla bərabər "başlanğıc" özündə sonrakı mərhələlərin hamısını birləşdirir. "Başlanğıc" sözü öz-özlüyündə başlanqıca ziddir. Onun fikrincə, dünyanın yaranması iki mərhələyə bölünür. İlk mərhələdə bütün materiyanın qarmaqarışıq şəkildə yaranması, daha sonra isə, onun hissələrinin nizmalı formaya düşməsindən ibarətdir.

Qriqoriyə əsasən, xristianların məqsədi Tanrıya çatmaqdır. O, bu mövzuya "Musanın həyatı haqqında" və "Nəğmələr Nəğməsinin təfsiri" adlı əsərində toxunmuşdur:

"Kim öz varlığı ilə kamilliyə can atarsa, o qorxunu özündən rədd edər. Çünki, qorxu ilə yaşamaq, sahibini sevməmək, amma onun yanından qamçı qorxusu ilə üçün qaçmamaq kölələrə xasdır".

Mənbə[redaktə]