Ogüst Kont

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ogüst Kont
fr. Isidore Marie Auguste François Xavier Comte
Auguste Comte.jpg
Doğum tarixi: 17 yanvar 1798(1798-01-17)
Vəfatı: 5 sentyabr 1857 (59 yaşında)

Kont Ogüst (fr. Auguste Comte; 17 yanvar, 1798 - 5 sentyabr, 1857) — Fransız filosofu, pozitivizmin banisi. Sosiologiyanın bir elm kimi formalaşmasında, onun TarixFəlsəfədən ayrıca fəaliyyət göstərməsi üçün böyük işlər görmüş sosioloq. Pozitivizmin və sosiologiyanın qurucusu sayılır. Sen-Simonun katibi və əməkdaşı.

Təbiətin dərk edilməsi tarixi Kont tərəfindən üç mərhləyə bölünmüşdür:

  • Teoloji,
  • Metafizik,
  • Pozitiv.

Həyatı[redaktə]

Vergi məmuru olan atası və anası, royalist və qatı Katolik idi. O dövrdə Fransada yayılan Respublikaçılığa və şübhəçi görüşlərə əleyhdar idilər. Balaca Kont bu qarşıdurmalı mühitində öz mövqeyini təyin etdi: Katolik Kilsəsinə və kralçılığa qarşı çıxdı.

Fiziki baxımdan sağlam deyildi. Çəlimsiz bədəni, miyopluğu, mədə xəstəliyi həyatı boyunca ona problem oldu.

Ana atasının tutduğu yaşlı bir müəllimdən Latınca dərs aldıqdan sonra, 9 yaşında orta məktəbə başladı. İnternat həyatı ona ağır gəldi. Ancaq zehni inkişafı yaşının irəlisində olduğundan, dərslərində çox müvəffəqiyyətli oldu.

14 yaşında Katolik Kilsəsindən ayrıldı. 15 yaşında Paris Politexnik Məktəbi imtahanına girdi. Çox müvəffəqiyyətli olmasına rəğmən yaşının kiçikliyi səbəbiylə məktəbə qəbul edilmədi.

Oktyabr 1814 də Paris Politexnik məktəbinə girdi. Məktəbin zamana bağlı möhkəm intizamı, baş əyməz rəftarlı Konta görə deyildi. Burada 2 il qaldı.

Napolyon Elbe adasına qaçanda, ondan nifrət etdiyi halda, Parisin xarici işğalından qurtarılması məqsədiylə döyüşə gedən şagirdlərə qatıldı. Gecələri məktəbdən qaçıb, Paris küçələrində gəzməsi, məktəb rəhbərliyinə qarşı bəzi davranışları səbəbiylə, polis qarovulunda Montpollierə göndərildi. Məktəbi də Respublikaçı meylliləri səbəbiylə, rəhbərlik tərəfindən bağlanıldı.

Kont, sanki cəmiyyətin güzgüsü olan Parisdən uzaq qala bilmirdi. 18 yaşında Parisə qayıtdı. Bu yeni dövründə, xüsusilə Fəlsəfə və Tarix kitabları oxudu. 18. əsr. Fransız mütəfəkkirlərindən, Montesqye, Kondorse, Turgotun fikirlərindən təsirləndi. Təsirləndiyi mütəfəkkirlər arasında, Hyum və Kant da var idi. İçində yaşadığı ictimai şərtlər və adı çəkilən mütəfəkkirlərin fikirlərindən də faydalanaraq öz xüsusi sintezini meydana gətirdi. Tanış olduğu insanlar arasında, daha sonra ədavətə düşəcəyi, sosializmin qurucularından Saint-Simon da vardı. İctimai mövzuların yanında, riyaziyyat, astronomiya, fizika, kimya, biologiya işlərini də davam etdirdi.

1821-ci ildə haqqında şayələt gəzən bir xanımla evləndi. Doğulduğu yerdə köhnə dostları tərəfindən yaxşı qarşılanmadı. Parisə dönərək xüsusi bir qrupa dərs vermə cəhdi,psixoloji problemlərinə görə yarımçıq qaldı. 1827 ilin əvvəllərində "Senna" çayına atlayaraq intihara cəhd etdi. Tam olaraq sağlamlığına 1827 yazında qovuşa bildi. 1829-cu ildə yarım qalan kurs silsiləsinə təkrar başladı. Bu dəfə müvəffəqiyyətli oldu. Bu kurslarini 6 cildlik "Pozitiv Fəlsəfə kursları" başlığı ilə nəşr etdi.

1838də kitabı The Edinburg Reviewdə araşdırıldı. John Stuart Millin səyiylə üç İngilisdən maddi dəstək aldı.

1844(45) ildə şagirdlərindən birinin bacısı ilə başlayan və platonik səviyyədə qalan əlaqə, Kont üçün xoşbəxtlik və əzab dolu günlər gətirdi. Sevdiyi qızın 1846da vərəmdən ölməsindən sonrakı ağrılı dövrünü geridə buraxıb yeni bir güclə işə başladı. Səkkiz ilini alan, "Pozitiv Siyasi Sistem" (1851-54) adlı əsər, sosiologiyanın tərifini də ehtiva edirdi. Yazıları geniş bir kütləyə təsir etməyə başlamışdı. Dünyanın hər yerindən pozitivist qruplarla yazışırdı.

1857-ci ilin May ayında, köhnə bir dostunun cənazə mərasimində tutulduğu soyuq dəymədən, sentyabr ayında öldü. Öz istəyi ilə məzar daşına bunlar yazıldı: "Qanun olaraq eşq, təməl olaraq nizam, məqsəd olaraq irəliləmə"

Həmçinin bax[redaktə]