Oktavian Avqust

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Oktavian Avqust
lat. Gaius Iulius Caesar Octavianus
Oktavian Avqustlat. Gaius Iulius Caesar Octavianus
Bayraq
I Roma İmperatoru
Bayraq
 Spqrstone.jpg
Sələfi: Qayus Yuli Sezar
Xələfi: Tiber Sezar Avqust
 
Dini: Çoxallahlılıq
Təvəllüdü: e.ə. 63-cü il, 23 sentyabr
Vexilloid of the Roman Empire.svg Roma İmperiyası Labarum.svg
Vəfatı: 19 avqust 14(14-08-19), (76 yaş)
Vexilloid of the Roman Empire.svg Roma İmperiyası
Nola-stemma.gif Nola
Dəfn yeri: Avqust Məqbərəsi (lat. Mausoleo di Augusto)
Sülalə: Yulilər-Klavdilər
Atası: Qayus Oktavius; Atalığl: Yuli Sezar
Anası: Atia Balba Çesonia
Həyat yoldaşı: Klodia Pulxra (?– b.e.ə. 40)
Skribonia (b.E.ə. 40 – b.E.ə. 38)
Livia Druzilla (b.E.ə. 38 – b.E.ə. 14)
Uşaqları: Böyük Yulia (Skriboniadan olan)
Aurerus: Pulu

Oktavian Avqust (Qay Oktavi, e.ə. 44-cü ildən Qay Yuli Sezar Oktavian, e.ə. 27-ci ildən Qay Yuli Sezar Oktavian Avqust) (e.ə. 63, 23 sentyabr - 19 avqust 14-cü il) ilk Roma imperatoru (Yulilər-Klavdilər sülaləsindən, e.ə. 27 - eramızın 14-cü ili), Yuli Sezarın oğulluğu. O, Sezarın qatilləri Brut və Kassini məğlub etmiş, Sekst Pompey ilə müharibədə qələbə çalmışdır (e.ə. 36). Aksi yaxınlığında vuruşmada (e.ə. 31) Mark AntoniKleopatraya qalib gəlmişdir. Avqust hakimiyyətinin ilk illərində işğalçılıq müharibələri aparmış, özgə torpaqlarını fəth etmişdir. Misiri Romanın əyalətinə çevirmişdi. Misirdən qayıtdıqdan sonra senat Oktaviana Avqust (Müqəddəs) adı vermiş, bununla da hakimiyyət əslində onun əlinə keçmişdi. Avqustun verdiyi qanunların bir çoxu quldarlığın daha da möhkəmlənməsinə yönəldilmişdi. Avqust Romada respublika quruluşunu formal saxlamış, orduya arxalanan hərbi diktatura yaratmışdı. Avqustun yaratdığı dövlət idarə sistemi prinsipat adlanırdı. Avqust İspaniyanın şimal-qərbini, Dunayboyu vilayətləri və s. yerləri imperiyaya birləşdirmişdi. Avqust dövründə Romada böyük tikinti işləri aparılmış, ədəbiyyat yüksək inkişafa çatmışdı.

Yuli Sezarın öldürülməsi

Həyatı[redaktə]

Oktavian Avqust tarixə Roma İmperiyasının əsasını qoymuş imperator kimi düşmüşdür. Məhz o, e.ə. I əsrdə Romanı dağıdan vətəndaş müharibələrinə son qoyaraq, 200 il ərzində ölkənin sabitliyinə və çiçəklənməsinə səbəb olmuş yeni Roma hökuməti təşkil etmişdir.

Qay Oktavi(us) (əsasən Oktavian kimi tanınan; 35 yaşında ikən Avqust (titul)u almışdır) e.ə. 63-cü ildə anadan olmuşdur. O, gənc yaşında ikən Romanın məşhur siyasətçisi olmuşdur. Yuli Sezarın öz evladı olmadığından bacarıqlı gənc Oktavianı oğulluğa götürərək, siyasi karyerasında ona köməklik göstərmişdir. Belə ki e.ə. 44-cü ildə Yuli Sezar öldürüldükdə gənc tələbə Oktavianın 18 yaşı var idi. Yuli Sezarın ölümü Romanın müxtəlif hərbi və siyasi qrupları arasında çəkişmələrə səbəb olmuşdur. Oktavian tezliklə Sezarın bir neçə legiyonunun dəstəyini qazana bilmişdir. Lakin ordunun əksəriyyəti Mark Antoniyə üstünlük verirdilər. Nəticə etibarilə Qərbi Roma Oktavianın, Şərqi Roma isə Antoninin təsir dairəsində qalmaqda davam edirdi. Bu vəziyyət bir müddət sürdükdən sonra Antoninin Kleopatra ilə sevgi romanına başının qarışmasından istifadə edən Oktavian öz mövqelərini bir daha möhkəmləndirdikdən sonra Antoniyə müharibə elan edir. Aksium burnu yaxınlığındakı məşhur dəniz döyüşündə Oktavian qələbə çalır. Antoni və Kleopatra ozlərinə qəsd edərək ölürlər.

Augustus Statue.JPG

Qəddarlıqla hakimiyyətə gələn Oktavian sülhsevərlik göstərərək senatorları sakitləşdirmək üçün e.ə. 27-ci ildə respublikanın bərpa olunduğunu elan edir və bir çox səlahiyyətlərini yerə qoyur. Lakin əsas ordunun yerləşdiyi İspaniya, Qaliya, Suriya üzərindəki hökmranlığı öz əlində saxlamaqla faktiki hakimiyyəti öz əlində saxlamış olur. Senat onun Avqust titulu almasına səs versə də o, monarxlığı qəbul etmir. Roma respublika olaraq qalır. Avqust sadəcə Prinseps (ilk və ya birinci vətəndaş) statusuna malik olmuş olur. Senat onun bütün qərarlarını təsdiqləməyə hazır idi. Faktiki o diktatora çevrilmiş olur. E.ə. 14-cü ildə onun ölümündən sonra vərəsəliklə Avqust titulu öğulluğuna keçməklə Roma respublikadan monarxiyaya keçmiş olur. Oktavian Romanı 40 il idarə etmişdir. Onun apardığı siyasət uzun müddət Avropada iz butaxmışdır. Onun vaxtında Roma ordusu İspaniyanı, İsveçrəni, Qalatiyanı (Kiçik Asiyanı) fəht etmiş olur. Romanın şimal sərhədləri Reyn və Dunaya qədər çatmış olur.

Aksium burnu yaxınlığındakı məhşur dəniz döyüşündə Oktavianın qələbəsi

Avqust çox bacarıqlı inzibatçı olmuşdur. O vergi və maliyyə sistemində təftəş və islahatlar keçirmişdir. O, ordunu yenidən quraraq daimi donanma yaratmışdır. O, eyni zamanda şəxsi mühafizə dəstəsini – pretorian qvardiyasını yaratmışdır. Onun zamanında Romada çoxlu yollar salınmış, ictimai binalar, məbədlər tikilmiş, şəhərin yeni strukturu qurulmuşdur, nigah və uşaqların tərbiyəsi haqqında qanunlar qəbul edilmişdir. Bu dövr Roma ədəbiyyatının qızıl dövrü sayılır. Bu illər məşhur böyük şair Vergili, yazıçılat Qorasi, Tit Livi yaşamışlar. Onun öz övladı olmadığından Tiberi oğulluğa götürmüş və varisi elan etmişdir.

Avqust məqbərəsi

Yuli-Klavdi sülaləsinin zaman xətti[redaktə]

Neron Klavdi Kaliqula Tiberi Oktavian Avqust