Olimpiya məşəli

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Olimpiya məşəli
Olimpiya məşəli loqotip.png
Olimpiya məşəlinin loqotipi
1936 - bu günümüzə qədər
Estafet üçün Olimpiya məşəlinin yandırıldığı ölkə Flag of Greece.svg Yunanıstan
İlk dəfə Olimpiya məşəli estafetinin keçirildiyi ölkə Almaniya Almaniya
İlk dəfə Olimpiya məşəlini yandırmış qadın idmançı Enriqueta Basilio
Olimpiya məşəlini yandırmış ilk idmançı olmayan şəxs Eigil Nansen

Olimpiya məşəliOlimpiya oyunlarının simvoludur.[1][2] Öz başlanğıcını Prometey tərəfindən yunan tanrısı Zevsdən məşəlin oğurlaması ilə əlaqədar qədim Yunanıstandan götürdüyü fərz edilir. Məşəl Amsterdamda 1928-ci il Yay Olimpiya Oyunlarında təqdim olunub və o vaxtdan bəri müasir Olimpiya Oyunlarının bir hissəsi olub. Məşəlin Yunanıstandan oyunların keçirildiyi yerə müxtəlif ölkələrdən keçməklə ötürülməsi ideyası 1936-cı ildə Berlin Yay Olimpiya Oyunları zamanı Karl Diyem tərəfindən təqdim edilib.

Ənənə[redaktə]

Yunanıstanda Olimpiya məşəlinin yandırılması

Müasir dövrümüzdə Olimpiya məşəli Olimpiya oyunlarının açılış mərasimindən bir neçə ay öncə yandırılır. Məşəl Hera məbədində günəşin şüalarını parabolik güzgü ilə istiqamətləndirməklə alovlandırılır.[3] Məşəl növbə dəyişməklə Yunanıstanı dolanır və oyunlar keçiriləcək şəhərə ötürülməsi Afinada Panatinaikos stadionunda başlayır.[4]

Olimpiya məşəlinin estafeti oyunların mərkəzi stadionda təntənəli açılış mərasimi günündə başa çatır. Onun sonuncu daşıyıcıları son ana qədər elan edilməmiş saxlanılır və adətən, məşəlin sonuncu daşıyıcıları oyunları qəbul edən ölkənin məşhur idmançıları olur. Sonda arenada alovu yandırmaq üçün bu məşəldən istifadə edilir. Alov oyunlar davam edən günlərdə də yanır və bu oyunların təntənəli bağlanış gününə qədər davam edir.

Tarixi[redaktə]

Qədim Olimpiya oyunları[redaktə]

Olimpiyanın hüdudları daxilində ilk oyunlar zamanı məşəlin fasiləsiz yanmasını təmin etmək üçün ilahə Hera məbədinin mehrabından istifadə etmişlər.[5] Qədim yunanlar üçün alovun əlavə ilahi mənaları da var idi, belə ki, onlar alovun Prometey tərəfindən allahlardan oğurlandığı fərz edirdilər. Ona görə də, alov Yunanıstanda məbədlərin çoxunda mövcuddur. Müasir Olimpiya məşəli də Hera məbədinin yerləşdiyi yerdən alovlandırılır.

Müasir dövr[redaktə]

London, 1948

Bu ənənə 1928-ci il Yay Olimpiya oyunları zamanı yenidən bərpa olunub. Amsterdamın kommunal elektrik işçisi Amsterdamda Olimpiya Stadionunun Marafon Qülləsində ilk Olimpiya məşəlini yandırdı.[6] Olimpiya məşəlinin Yunanıstandan estafet vasitəsilə oyunlar keçiriləcək şəhərə ötürülməsi 1936-cı il Almaniyadan keçirilmiş Olimpiya Oyunları zamanı başlayıb. Məşəlin estafeti ideyasını Jozef Göbbelsin başçılığı altında Alman Nasional Sosialist Fəhlə Partiyası tərəfindən təşkil olunan 1936-cı il Berlin Olimpiya Oyunları üçün Karl Diyem hazırlamışdı.[7][8] Krupp silah şirkəti zeytun yarpağından ilham alaraq, ağac və metaldan məşəllər istehsal edirdi. Bu məşəl Krupp şirkəti tərəfindən istehsal edilmişdi.[9] Olimpiya məşəli Yunanıstanda çökük linza ilə yandırıldıqdan sonra Yunanıstandan Berlinə 12 günə 3,331 marafonçu tərəfindən 3,187 km-dən çox məsafə qət edilərək ötürüldü. Sonradan 1938-ci il Olimpiya filmində Leni Rifenştal məşəlin estafetini canlandırmışdı. Bu film tamaşaçılar tərəfindən Adolf Hitlerin rejiminə mif və mistika əlavə etmək cəhdinin bir hissəsi kimi dərk oluna bilər.

Olimpiya məşəlini çox vaxt marafonçular daşımasına baxmayaraq, məşəl müxtəlif yollarla da ötürülə bilər. Məşəl 1948-2012-ci illərdə La-Manş kanalını keçmək üçün qayıqla və Kanberrada avarçəkənlə, eləcə də 2008-ci ildə Honkonqda qayıqla daşınıb.[10] 2014-cü ildə tarixdə ilk dəfə olaraq Soçi Qış Olimpiya Oyunlarının rəmzi olan Olimpiya məşəli rusiyalı kosmanavtlar Oleq Kotov və Sergey Ryazanski tərəfindən açıq kosmosa çıxarılıb.[11] İlk dəfə təyyarə ilə 1952-ci il Helsinki Olmimpiadasında məşəl daşınıb. 1956-cı ildə Olimpiya Oyunlarında Avstraliyada olan karantinlə əlaqədar atçılıq yarışları Melburn şəhərində keçirilmək əvəzinə Stokholmda keçirilir və məşəlin bütün daşıyıcıları at belində səyahət edirdilər. Alovun qeyri-adi ötürülməsi 1976-cı ildə olub, belə ki, alovun ötürülməsində radio siqnal istifadə olunub. Afinadan bu siqnal peyk vasitəsilə Kanadaya ötürülüb[12] və alovun yenidən yandırılması üçün lazer şüasından istifadə olunub. 1976-cı ilin məşəli xüsusi olaraq Con Saksunun Queensway Maşınqayırma Məhsulları MMC şirkəti tərəfindən istehsal edilib. 2000-ci ildə məşəli Böyük Sədd Rifi yaxınlığında dalğıclar su altından da keçirib. 2004-cü ildə 78 gün davam edən ilk qlobal məşəl estafeti keçirilib. Olimpiya məşəli 78000 km-dən daha çox məsafə qət edərək 11300 dəfə əl dəyişərək ilk dəfə olaraq Afrika və Cənubi Amerikaya səyahət edərək və əvvəlki Olimpiya şəhərlərinin hamısından keçərək nəhayət 2004-cü il Yay Olimpiya Oyunlarının keçiriləcəyi şəhərə - Afinaya geri dönüb.

Olimpiyadanın məşəlinin yandırılması[redaktə]

Pavo Nurminin Olimpiadanın məşəlini yandırması

Bu illər ərzində əhəmiyyətli nailiyyətlər qazanmış idmançıların Olimpiya məşəlinin son estafetində Olimpiadanın əsas məşəlini yandırması artıq ənənəyə çevrilmişdir. Olimpiadanın məşəlini yandıran ilk məşhur idmançı 1952-ci il Helsinki Olimpiadasında olmuşdur. Belə ki, doqquz qat Olimpiya çempionu Pavo Nurmi bu şərəfə layiq görülmüşdür. Məşəlin daşıyanlar arasında ağır çəkili boks üzrə çempion Məhəmməd Əli (1996), Avstraliyalı aborigen atlet Keti FrimanBuzüstü xokkey oyunçusu Ueyn Qretski (2010) kimi məşhur idmançılar da daxildir. Soçi Qış Olimpiya oyunlarının məşəlini isə fiqurlu konki üzrə 3 qat Olimpiya çempionu İrina Rodnina və hokkey üzrə 3 qat Olimpiya çempionu Vladislav Tretyak yandırıb.[13]

2004-cü il Afina, Olimpiadanın açılış mərasimi

Digər hallarda, stadionda məşəli yandıran insanlar arasında məşhur olmayanlar da var, bununla belə, onlar Olimpiya idealları tərənnüm edirlər. 6 avqust 1945-ci ildə Xirosimaya Atom bombasının atıldığı gündə Yaponiyalı atlet Yoshinori Sakai anadan olub.[14] O, 1964-cü il Tokio Olimpiadasının açılış mərasimində İkinci dünya müharibəsindən sonra Yaponiyanın dirçəlməsini simvolizə edirdi. 1976-cı il Monrealdakı Olimpiya oyunlarında iki - biri ölkənin Fransızca danışan hissəsindən, o biri isə ölkənin İngiliscə danışan hissəsindən olan yeniyetmə Kanadanın birliyini simvolizə edib.

Olimpiadanın məşəlini yandıran ilk qadın atlet isə 1968-ci il Mexikodakı Olimpiyadada Enriqueta Basilio olmuşdur.[15]

Məşəlin yolu[redaktə]

Olimpiya məşəli insan nailiyyətinin simvolu kimi səyahət edir. 1976-cı il estafeti zamanı məşəl Yunanıstandan Kanadaya peyk vasitəsilə ötrüldü. Yunanıstanın istilik sensorları alovu müəyyən etdi, siqnal Ottavaya peyk vasitəsilə ötürüldü və lazer şüaları ilə məşəl yandırıldı.[16] Məşəl alovlandırılmamış şəkildə 1996, 2000 və 2013-cü illərdə astronavtlar tərəfindən kosmosa aparılıb.[17]

2008-ci il Yay Olimpiyadasında məşəl Çinə gələnə qədər 6 qitədə estafet keçdi, lakin London[18], ParisSan Fransiskoda[19] etirazlarla qarşılaşdı. Bunun nəticəsi olaraq, 2009-cu ildə Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi elan etdi ki, gələcəkdə məşəlin estafeti ilkin olaraq Yunanıstan mərhələsindən sonra olimpiyadaya ev sahibliyi edəcək ölkədə keçirilsin. Bu qaydanın 2014-cü il Qış Olimpiadasından qüvvəyə minməsinə baxmayaraq 2010-cu il Vankuver Qış Olimpiya Oyunları və 2012-ci il London Yay Olimpiya Oyunları keçirilən ölkələr- İngiltərəKanada məşəlin estafetini öz ölkəsi daxilində keçirməyi qərara aldı.[20] 2012-ci il London Olimpiyadasında məşəl Birləşmiş Krallıq boyunca 8000 mil məsafə səyahət edib.

Məşəllər[redaktə]

Məşəlin dizaynı hər bir Olimpiya oyunu üçün müxtəlif formalarda olur və estafetlərdə istifadə olunur. Məşəllər xüsusilə oyunların bəzi yerli aspektini təsvir edərək hazırlana bilər.[21][22] Məsələn, 1992-ci il Albertville və 2006-cı il Turin Olimpiya Oyunlarının məşəlləri məşhur texniki dizaynerlər tərəfindən hazırlanıb. Bu dizayn-başçılıqlı məşəllər klassik dizaynlı məşəllərdən daha az populyarlıq qazanıb, xüsusilə Turin məşəli həddən artıq ağır olduğuna görə tənqid olunub. 1948-ci ildə Londonda keçirilmiş Olimpiya Oyunlarının məşəli memar "Ralf Lavers" tərəfindən hazırlanıb.[23] Onlar bunun üçün 47 sm uzunluğunda və 960 qram ağırlığında alüminium külçə seçiblər.

Məşəlin yanması üçün istifadə olunan yanacaq müxtəlif olurdu. İlk əvvəllər məşəllərdə yanacaq kimi bərk və maye yanacaqlar , o cümlədən zeytun yağı istifadə olunurdu.[24]

Xüsusilə parlaq nümayiş üçün pirotexnik birləşmələri və hətta yanan metal istifadə olunub. 1972-ci il Münhen Oyunlarından başlayaraq çox məşəllərdə maye qaz əvəzinə propilen və ya propan/butan qarışığı istifadə edilib. Bu cür məşəllər asanlıqla saxlanılır, asanlıqla idarə olunur və gur işıqlı alov saçır. Məşəllər müxtəlif sayda hazırlanırdı. Məsələn, 1952-ci ildə Helsinki oyunları üçün 22, 1980 Moskva oyunları üçün 6200 və 2012-ci il London oyunları üçün isə 8000 məşəl hazırlanıb. Bəzən məşəl hava ilə səyahət etdiyindən mədənlərin təhlükəsizlik lampalarının versiyasından məşəli havada yanılı saxlamaq üçün istifadə edilib. Bu məşəllər estafet zamanı istifadə edilir, biri söndükdə digəri ilə əvəz edilir. Bəzən məşəl estafet zamanı su üzərindən də aparılır. 1968-ci il Qrenöbl Qış Oyunları zamanı məşəli su üzərində havada tutaraq dalğıc Marsel limanını keçib. 2000-ci ildə Sidney oyunları zamanı məşəlin yolu Böyük Sədd Rifindən də keçib.[25]

Etirazlar[redaktə]

Olimpiya məşəlinin estafeti zamanı bir neçə dəfə etirazlar olub. 1956-cı ildə Avstraliyada Melbrun Olimpiya oyunlarında yerli cərrah tələbə Barri Larkin alt paltarı hissələrindən ibarət olan stul ayağına birləşdirilmiş Milad pudinqi qutusunda alov yandıraraq saxta məşəl daşımaqla tamaşaçıları aldatdıqdan sonra məşəlin estafetinə qarşı etiraz etdi.[26] O, uğurla Sidneyin Mayoru Pat Hillzə saxta məşəli verib və diqqətini çəkmədən xilas oldu.[27] 2008-ci ildə Çinin müxtəlif yerlərində Olimpiya məşəlinin estafetini dayandırmaq cəhdləri oldu. Bundan başqa 2008-ci ildə Pekin Olimpiya Oyunlarına aparılan məşələ Tibet tərəfdarlarının həmlələri olub. Buna görə də Beynəlxalq Olimpiya Komitəsi Olimpiada məşəlinin dünya üzrə estafeti ənənəsinə son qoymaq qərarına gəldi.[28] Londonda məşəli qorumaq üçün “polad halqa” formalaşdırıldı, ancaq televiziya aparıcısı Konnie Hak məşəli aparanda bir etirazçı məşəli tutmağa çalışdı.[29][30]

Məşəlin yenidən yandırılması[redaktə]

Olimpiadanın məşəli, Pekin 2008

Olimpiya məşəlinin estafet zamanı bilərəkdən və ya təsadüfən sönməsi nadir hadisə deyil və bir dəfə Olimpiya oyunları zamanı Olimpiyadanın məşəlidə sönmüşdü. Bu gözlənilməz hadisəyə qarşı tədbir görmək üçün ehtiyat olaraq bir neçə əlavə məşəldə estafet zamanı daşınır. Məşəl sönərsə, həmin məşəl yenidən yandırılır və ya yeni məşəl götürülür. Daha yaddaqalan məşəl sönmələrindən biri Kanadanın Monreal şəhərində baş tutmuş 1976-cı il Yay Olimpiya Oyunları zamanı baş verib. Oyunların açılış mərasimindən bir neçə gün sonra leysan Olimpiya məşəlini söndürdü və sonra alışqandan istifadə edərək alovu yenidən yandırdılar. Bu yarışlarda təşkilatçılar bu cür gözlənilməz hadisələri nəzərə almışdılar və bu hadisədən sonra ilkin Olimpiya məşəli söndürülərək digəri ilə əvəzlənib.[31]

2004 Yay Olimpiya Oyunlarında Olimpiya məşəli Panatinaikos stadionuna gətirilib beynəlxalq estafetə start veriləndə gecə çox küləkli olduğundan məşəl söndü, ancaq görülən ehtiyat tədbirləri nəticəsində məşəl yenidən yandırıla bildi. 2008-ci ildə Olimpiya məşəlinin estafeti Fransadan keçərkən etirazlar zamanı məşəl avtobusla aparıldığı üçün ən azı iki dəfə Çin rəsmiləri tərəfindən söndürülüb (Fransa polisinin verdiyi məlumata görə 5 dəfə).[32][33] Bu da son nəticədə şəhərdə estafetin ləğv olunmasına səbəb olub.[34] Hal-hazırda nəzərdə tutulan məşəllər hazırlanarkən təhlükəsizlik tədbirləri və gözlənilməz hallar nəzərə alınır. Məşəlin daxilində iki alov olur. Alov tükənəndən və yenidən yandırılmağa etiyac duyulmadan əvvəl məşəlin içindəki yanacaq təxminən 15 dəqiqə yanmanı təmin edir. Məşəlin estafeti zamanı alovun sönməsi də nəzərə alınaraq bir neçə ehtiyat məşəldə götürülür.[35]

2013-cü ildə Rusiyanın Soçi şəhərində keçirilmiş XXII Qış Olimpiya oyunlarının məşəlidə Moskvanın Qızıl Meydanında alovlandırılarkən sönmüşdü. Məşəli yenidən alovlandırmaq mümkün olmadığı üçün, məşəl təbii odla-yanan lampa ilə əvəzlənmişdi.[36][37]

Olimpiadanın məşəli[redaktə]

Solt Leyk Sitidə Olimpiya Oyunlarının açılş mərasimi zamanı 1980-ci il ABŞ hokkey komandasının üzvlərinin Olimpiadanın məşəlini yandırması

Olimpiadanın məşəli və postamenti həmişə dramatik dizaynı və qəribəliyi ilə seçilir. Bu da, həmçinin açılış mərasimdə Olimpiadanın məşəlinin necə yandırılması ilə bağlıdır. Adətən, Olimpiyadanın əsas məşəlini tanınmış və müxtəlif Olimpiya Oyunlarında uğur qazanmış idmançılar yandırır, amma Olimpiya Oyunlarının tarixində elə hallar olub ki, əsas məşəli yandıran nəinki idmançı, hətta tanınmış şəxs belə olmayıb. Olimpiadanın məşəlini yandırmaq üçün məşəl stadiona təntənəli açılış mərasimi təşkil olunduğu gün gətirilir. Məşəli gətirmiş şəxs ya Olimpiadanın məşəlini yandırır, ya da çox vaxt məşəl stadionda əl dəyişdirməklə Olimpiadanın məşəlini yandıracaq adı gizli saxlanılan şəxsə təqdim edilir.

Yer İl Olimpiadanın əsas məşəlini yandıran idmançı Qeydlər İstinadlar
Berlin (Yay Olimpiadası) 1936 Frits Şlingen Şlingen Olimpiadada iştirak etmirdi, ancaq zərif qaçış stilinə görə təşkilatçılar tərəfindən seçilmişdi. Frits Şlingen məşəllə açılış mərasiminin keçirildiyi stadiona daxil olmuş və Olmipiyadanın məşəlinin quraşdırıldığı yerə qalxaraq onu yandırmışdı. [38][39]
London (Yay Olimpiadası) 1948 Con Mark Olimpiadanın məşəlini Kembric Universitetindən olan keçmiş tibb fakültəsinin tələbəsi yandırıb. [40]
Oslo (Qış Olimpiadası) 1952 Eigil Nansen Eigil Nansen Norveç səyyahı və tədqiqatçısı Frityof Nansenin nəvəsi idi. O, Olimpiadanın məşəlini yandırmış ilk idmançı olmayan şəxs kimi tarixə düşmüşdür. [41]
Helsinki (Yay Olimpiadası) 1952 Pavo Nurmi
Hannes Kolehmainen
Nurmi 1920-ci illərdə doqquz Olimpiya qızılına sahib idi. Kolehmainen isə dörd Olimpiya qızılı qazanmışdı. Nurmi qüllənin zirvəsinə məşəli daşımaq üçün durmuş dörd futbol oyunçusuna məşəli verməzdən əvvəl Olimpiadanın məşəlini yandırdı. Sonda isə Kolehmainen hündür yerdə yerləşdirilmiş məşəli yandırdı. [42]
Kortina de'Ampezo (Qış Olimpiadası) 1956 Qvido Caroli Qvido Caroli 1948, 1952 və 1956-cı ildə təşkil olunmuş Olimpiadalarda iştirak edib. Məşəllə konki sürərkən televiziya kabelinə ilişərək yıxılıb, ancaq məşəli yanılı halda saxlaya bilib. [43][44]
Melbrun (Yay Olimpiadası) 1956 Ron Klark (Melbrun)
Hans Vikne (Stokholm)
Ron Klark bu illərə kimi Olimpiya oyunlarında uğur qazanmasa da, 1964-cü il Olimpiadasında bürünc medal qazanıb. Hans Vikne isə 1964 il Olimpiadasının iştirakçısı olub. Ron Klark Melbrundakı məşəli, Hans Vikne isə Stokholm şəhərindəki məşəli alovlandırıb. [45][46]
Skvo Velli (Qış Olimpiadası) 1960 Ken Henri Ken Henri 1952-ci il Olimpiyadasında 500 metr məsafəyə sürətli konki sürmə idmanında Olimpiya çempiyonu olub. Oyunların açılş mərasimi zamanı da o, məşəli əlində tutaraq konki ilə Olimpiadanın məşəlinə yaxınlaşıb və onu yandırıb. [47][48]
Roma (Yay Olimpiadası) 1960 Cankarlo Peris Cankarlo Peris yunan əsilli italyalı atlet idi. İtaliya Milli Olimpiya Komitəsi belə qərara gəlmişdi ki , Olimpiya məşəlinin son daşıyıcısını kiçik kross qaçışında müəyyən etsin. Bu yarışda isə Peris qalib gəldi və Olimpiadanın məşəlini yandırmaq şərəfinə layiq görüldü. [49][50]
İnsbruk (Qış Olimpiadası) 1964 Cosef Reider Cosef 1956-cı il Olimpiadasının iştirakçısı olub. [51][52]
Tokio (Yay Olimpiadası) 1964 Yoshinori Sakai Sakai Xirosimaya atom bombası atılan günü anadan olmuşdu. [53][54]
Qrönobl (Qış Olimpiadası) 1968 Alain Kalmat Alain Kalmat 1964-cü il Qış Olimpiadasının gümüş mükafatçısı olub. [55]
Mexiko (Yay Olimpiadası) 1968 Enriqueta Basilio Enriqueta Basilio bu Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdir. O,Olimpiadanın məşəlini yandırmış ilk qadın kimi tarixə düşüb. [56][57]
Sapporo (Qış Olimpiadası) 1972 Hideki Takada Hideki Takada məktəbli idi. [58][59]
Münhen (Yay Olimpiadası) 1972 Günter Zan Günter Zan yaxın məsafə qaçış üzrə atlet idi. Alman yeniyetmələr arasında atletika üzrə çempionatda qalib gəlmişdi. [60]
İnsbruk (Qış Olimpiadası) 1976 Kristi Has
Cosef Feistmanti
Has 1964-cü il Olimpiadasının dağ xizəyi yarışlarının qalibi olub. Feistmanti isə eyni ildə kirşə yarışlarının qalibi olub. Bu Olimpiada da iki ədəd bir-birinə yaxın Olimpiada məşəli qurulmuşdu. Birinci Cosef Feistmanti açılış mərasiminin keçirildiyi yerə məşəllə daxil olaraq, Olimpiadanın məşəlinə tərəf gedib. Feistmanti məşəli yandırdıqdan sonra digər məşəlin yanında onu gözləyən Kristi Hasa məşəli təhvil verib, o da öz növbəsində Olimpiadanın ikinci məşəlini yandırıb. [61][62][63]
Monreal (Yay Olimpiadası) 1976 Sandra Henderson
Stefan Prefontaine
Bu iki yeniyetmədən biri Kanadanın ingiliscə danışan hissəsini digəri isə fransızca danışan hissəni simvolizə edirdi. Onlar açılış mərasiminin keçirildiyi stadiona birlikdə daxil olaraq, Olimpiadanın məşəlini yandırıblar. [64][65][66]
Leyk-Plesid (Qış Olimpiadası) 1980 Çarles Morqan Ker Arizonadan olan bu həkim məşəli sonuncu daşımaq üçün 52 nəfər arasından seçilmişdi. Bu bütün iştirakçıların iştirak etdiyi səsvermə ilə müəyyən olunmuşdu. [67][68]
Moskva (Yay Olimpiadası) 1980 Sergey Belov Sergey Belov SSRİ Milli Basketbol komandasının üzvü idi. 1972-ci ildə qazandıqları qızıl medal da daxil olmaqla onun komandası dörd Olimpiya medalına sahib idi. Olimpiya məşəlini stadiona üçqat tullanma yarışlarında üç qızıl medal qazanmış Viktor Saneyev gətirib və onu Sergey Belova təhvil verib, o da öz növbəsində Olimpiadanın məşəlini yandırıb. [69][70][71]
Sarayevo (Qış Olimpiadası) 1984 Sanda Dubravčić Sanda Dubravčić 1980 və 1984-cü il Olimpiadalarının iştirakçısı olub. [72][73]
Los Anceles (Yay Olimpiadası) 1984 Rafer Conson 1984-cü ildə Rafer Conson Olimpiya halqalarının olduğu yerə qalxaraq tağın zirvəsindəki fitili yandırdı. Fitil alışaraq Olimpiya halqaları vasitəsilə Olimpiadanın məşəlini yandırıb. [74][75]
Kalqari (Qış Olimpiadası) 1988 Robin Perri Robin Perri 12 yaşlı məktəbli qız idi. O fiqurlu konki sürmə idmanı ilə məşğul olurdu. [76][77][78]
Seul (Yay Olimpiadası) 1988 Çonq Son-Man
Kim Von-Tak
Sohn Mi-Çonq
Çonq Son-Man məktəb müəllimi, Sohn Mi-Çonq gənc koreyalı rəqqas, Kim Von-Tak isə atlet idi. Onlar birlikdə Olimpiadanın məşəlinə xüsusi qurğu vasitəsilə qaldırıldıqdan sonra, birlikdə onu yandırdılar. [79][80]
Albervil (Qış Olimpiadası) 1992 Mişel Platini
Fransua Siril Qrange
Mişel Platini 1976-cı il Yay Olimpiya Oyunlarında Fransa Futbol komandasının heyətində çıxış etmişdir. Fransua Siril Qrange o vaxt doqquz yaşında idi və tarixdə Olimpiadanın məşəlini yandırmış ən azyaşlı uşaq kimi qaldı. Mişel Platini onun əlindən tutaraq Olimpiadanın məşəlinə doğru getdi və məşəli Qrange təhvil verdi, o da öz növbəsində Olimpiya məşəli ilə birləşdirilmiş fitili yandıraraq, Olimpiadanın məşəlini alovlandırdı. [81][82]
Barselona (Yay Olimpiadası) 1992 Antonio Rebello 1992-ci il Barselonada Antonio Rebollo kamandan yanan ox atmaqla Olimpiadanın məşəlini yandırıb. Baxmayaraq ki, Rebollo bilərəkdən oxu hədəfdən yan atdı, onun atdığı ox qalxan qazı alovlandıraraq, Olimpiadanın məşəlini yandırdı. Qeyri-rəsmi videolar onu göstərir ki, deysən məşəl aşağıdan yandırılmışdır. İştirak edənlərdən biri bu oyunlardan iyirmi il sonra bildirib ki, məşəl “yandırılıb”(“Se encendió con un botón" ispanca). [83][84][85] [86]
Lillehammer (Qış Olimpiadası) 1994 Xokon (Norveç krallığının vəliəhdi) Xokon Norveç taxtının varisi idi. Baxmayaraq ki, o Olimpiya oyunlarında iştirak etməyib, onun həm atası, həm də babası Olimpiya Oyunlarında iştirak etmişdi və Xokon onların adından Olimpiadanın məşəlini yandırmışdı. Bundan sonra isə atası oyunları açıq elan etdi. [87][88]
Atlanta (Yay Olimpiadası) 1996 Məhəmməd Əli 1996-cı ildə Atlantadakı Olimpiadanın məşəli qırmızı və qızılı rəngdə bəzədilmiş bədii lülə halında bükülmüş kağız idi. Bu məşəli boks əfsanəsi Məhəmməd Əli, məşələ stadiondan məftil məşəl daşıyan mexaniki, özüyeriyən top partlayıcılardan istifadə edərək yandırıb. 1996-cı il Yay Paraolimpiada oyunlarında isə əsas məşəli dırmaşma idmanı ilə məşğul olan paraolimpiadaçı Mark Vellman yandırıb. [89][90]
Naqano (Qış Olimpiadası) 1998 Midori İto Midori İto 1992-ci il Olimpiya Oyunlarında gümüş medal qazanıb. Olimpiya məşəli açılış mərasiminin keçirildiyi stadiona Kris Moon tərəfindən gətirilib. Məşəl stadionda bir-neçə dəfə əl dəyişdirdikdən sonra təntənəli surətdə Midori İtoya təqdim edilib və o Olimpiadanın məşəlini yandırıb. [91][92]
Sidney (Yay Olimpiadası) 2000 Keti Friman 2000-ci il Sidney Yay Olimpiya oyunlarında məşəli Keti Friman alovlandırıb. Friman hovuzun ortasındakı halqanın daxilində dayanaraq onu alovlandırıb, sonra isə həmin halqa yuxarı qalxaraq Olimpiadanın məşəlini formalaşdırıb. [93][94]
Solt Leyk Siti (Qış Olimpiadası) 2002 1980-ci il ABŞ hokkey komandasının üzvləri 2002-ci il Solt Leyk Sitidə baş tutan Qış olimpiya oyunlarında isə məşəli 1980-ci ilin qalibləri ABŞ hokkey komandasının üzvləri yandırıb. İstiliyin qarşısını almaq və təmiz saxlamaq üçün ilk dəfə bu məşəldə şüşədən və birləşdirilmiş su kəmərindən istifadə olunmuşdu. [95]
Afina (Yay Olimpiadası) 2004 Nikolaos Kaklamanakis 2004-cü il Afina Yay Olimpiya oyunlarında məşəl böyük zeytun yarpağı formasında idi və onu sörfçü Nikolaos Kaklamanakis yandırıb. [96][97]
Turin (Qış Olimpiadası) 2006 Stefaniya Belmondo 2006-cı il Turində Qış Olimpiya oyunlarında Stefaniya Belmondo Qış Olimpiya Oyunları tarixində hündürlüyü 57 m olan ən yüksək Olimpiada məşəlinin alovlandırmadan əvvəl həmin arenada qurulmuş mexanizmin üstündəki fişəngləri ilk növbədə yandırıb ,daha sonra isə Olimpiadanın məşəli alovlanıb. [98]
Pekin (Yay Olimpiadası) 2008 Li Nin 2008-ci il Pekindəki Yay Olimpiadasında Olimpiada məşəli çənbər və spiralşəkilli üzüyuxarı qaldırılan lülə şəkilli kağızın sonunu xatırladırdı. Məşəl xüsusi məftillə stadionun çənbərinə qaldırılmış Çin gimnastı Li Nin tərəfindən yandırılmışdır. [99][100]
Vankuver (Qış Olimpiadası) 2010 Ueyn Qretski
Nensi Qrin
Stiv Neş
Catriona Le May Doani
Kanadanın Vankuver şəhərində keçirilən 2010-cu il Qış Olimpiya Oyunlarında, Britaniya Kolumbiyası, Kanada, idmançıları Catriona Le May Doani, Stiv Neş, Nensi Qrin və Ueyn Qretski eyni vaxtda Olimpiadanın məşəlini yandırdılar. [101][102]
London (Yay Olimpiadası) 2012 Kallum Airlie
Cordan Duckitt
Dezire Henri
Keti Kirk
Kemeron Macritchie
Aidan Reynolds
Adelle Treysi
Londonda 2012 Yay Olimpiya oyunlarının məşəli gənc Britaniyalı atletlərin qrupuna Stiv Redgrave tərəfindən aparıldı. Olimpiada məşəlini formalaşdırmaq üçün ləçəkşəkilli hissələr qaldırılmış və bir-biri ilə birləşdirilmişdi. Olimpiada məşəli ənənəvi açılış mərasimindən sonra başlanış mərasiminə kimi yanmalı idi, ancaq yüngül atletika yarışlarından əvvəl müvəqqəti olaraq məşəl söndürülmüşdü. [103][104]
Soçi (Qış Olimpiadası) 2014 İrina Rodnina
Vladislav Tretyak
Olimpiya məşəli açılış mərasimi keçirilən stadiona Rusiyanın məşhur qadın tennisçisi Mariya Şarapova tərəfindən gətirildi və məşəl Rusiyanın tanınmış idmançıları arasında əl dəyişdirməklə sonda fiqurlu konki üzrə 3 qat Olimpiya çempionu İrina Rodnina və hokkey üzrə 3 qat Olimpiya çempionu Vladislav Tretyaka təhvil verildi. Onlar da öz növbəsində Olimpiadanın məşəlini yandırdılar. [105][106]

İstinadlar[redaktə]

  1. Britannica on Olympic flame
  2. "The Olympic symbols". http://www.olympic.org/documents/reports/en/en_report_1303.pdf. İstifadə tarixi: 6 İyun, 2014. 
  3. "2010-cu il olimpiadasının məşəli yandırıldı". Oktyabr 22, 2009. http://deyerler.org/40447-2010-cu-il-olimpiadasdndn-mjjejjli-yanddrdldd.html. İstifadə tarixi: 13 may, 2014. (azərb.)
  4. https://archive.is/20130128064238/www.london2012.com/torch-relay/history/
  5. Official website of the Olympic Movement
  6. http://www.olympic.org/amsterdam-1928-summer-olympics
  7. "The 1936 Berlin Olympics". http://www.historylearningsite.co.uk/1936_berlin_olympics.htm. İstifadə tarixi: 11 may, 2014. 
  8. "THE NAZI OLYMPICS BERLIN 1936". http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005680. İstifadə tarixi: 11 may, 2014. 
  9. "THE NAZI OLYMPICS BERLIN 1936: INAUGURATION OF THE OLYMPIC TORCH RELAY". http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007451. İstifadə tarixi: 11 may, 2014. 
  10. http://www.singtao.com/breakingnews/20080502a131407.asp
  11. "Olimpiya məşəli tarixdə ilk dəfə açıq kosmosa çıxarıldı". Noyabr 9, 2013. http://az.trend.az/news/sports/2209799.html. İstifadə tarixi: 03 may, 2014. (azərb.)
  12. http://www.olympic.org/uk/passion/museum/permanent/summer/montreal_uk.asp
  13. "Soçi Olimpiadasının açılışı sona çatdı". Fevral 7, 2014. http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=252368. İstifadə tarixi: 04 may, 2014. (azərb.)
  14. "Tokyo 1964". http://www.china.org.cn/olympics/torch/2008-02/25/content_10646151.htm. İstifadə tarixi: 04 may, 2014. 
  15. "Enriqueta Basilio - Olympic torch - Athletics". 9 sentyabr 2013. http://www.olympic.org/news/enriqueta-basilio-olympic-torch-athletics/208924. İstifadə tarixi: 4 may 2014. 
  16. "Olympic Design: Torches & Cauldrons". http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/2010/blog/2010/02/17/olympic-design-canadas-torches/. İstifadə tarixi: 10 may 2014. 
  17. "OLYMPIC TORCH RELAY HIGHLIGHTS". http://www.olympic.org/olympic-torch-relay-highlights?tab=originality-of-transportation. İstifadə tarixi: 10 may 2014. 
  18. "Protests of China Make Olympic Torch Relay an Obstacle Course". 7 aprel 2008. http://www.nytimes.com/2008/04/07/world/europe/07torch.html. İstifadə tarixi: 10 may 2014. 
  19. "Olympic Torch Relay Chaotic in San Francisco". 7 aprel 2008. http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=89498110. İstifadə tarixi: 10 may 2014. 
  20. "I.O.C. Bars International Torch Relays". 27 mart 2009. http://www.nytimes.com/2009/03/28/sports/othersports/28torch.html?_r=0. İstifadə tarixi: 10 may 2014. 
  21. "Passing the Torch: An Evolution of Form". Fevral 9, 2010. http://www.nytimes.com/interactive/2010/02/09/sports/olympics/0209-torches-graphic.html?_r=0. İstifadə tarixi: 31 may 2014. 
  22. "Olympic Museum". http://olympic-museum.de/quickview/all_torches.htm. İstifadə tarixi: 31 may 2014. 
  23. "Olympic torch, by Ralph Lavers, 1947". http://www.vam.ac.uk/content/articles/o/olympic-torch/. İstifadə tarixi: 31 may 2014. 
  24. "How Olympic Torches Work". http://entertainment.howstuffworks.com/olympic-torch.htm. İstifadə tarixi: 31 may 2014. 
  25. http://www.abc.net.au/science/slab/torch/default.htm
  26. "Flame Hoax". 7 aprel 2008. http://www.onlymelbourne.com.au/melbourne_details.php?id=12095#.U3Y9tEQzGXo. İstifadə tarixi: 16 may 2014. 
  27. "Olympic Underwear Relay". Aprel 6 2008. http://web.archive.org/web/20080413001401/http://www.thebirdman.org/Index/Temp/Temp-OlympicUnderwearRelay-EH.htm. İstifadə tarixi: 16 may 2014. 
  28. "Beynəlxalq Olimpiya məşəli estafetinə son qoyuldu". 27 mart 2009. http://www.bbc.co.uk/azeri/news/story/2009/03/090327_torch.shtml. İstifadə tarixi: 16 may 2014. (azərb.)
  29. "Thousands protest as Olympic flame carried through London". 7 aprel 2008. http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/07/olympicgames2008.china2. İstifadə tarixi: 16 may 2014. 
  30. "Beynəlxalq Olimpiya məşəli estafetinə son qoyuldu (Şəkil)". 27 mart 2009. http://www.bbc.co.uk/azeri/news/story/2009/03/090327_torch.shtml. İstifadə tarixi: 16 may 2014. (azərb.)
  31. "MONTREAL TORCH". https://web.archive.org/web/20020208000712/http://www.olympic.org/uk/passion/museum/permanent/summer/montreal_uk.asp. İstifadə tarixi: 23 may 2014. 
  32. "Olympic torch relay cut short amid Paris protests". 7 aprel 2008. http://www.theguardian.com/world/2008/apr/07/france.olympicgames2008. İstifadə tarixi: 23 may 2014. 
  33. "Paris protests force Olympic flame to be extinguished". 7 aprel 2008. http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-1009017/Paris-protests-force-Olympic-flame-extinguished.html. İstifadə tarixi: 23 may 2014. 
  34. "Protests cut short Olympic relay". 7 aprel 2008. http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/europe/7334545.stm. İstifadə tarixi: 23 may 2014. 
  35. "How Olympic Torches Work". http://entertainment.howstuffworks.com/olympic-torch.htm/printable. İstifadə tarixi: 23 may, 2014. 
  36. "Olimpiya məşəli söndü". 8 oktyabr 2013. http://www.anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=229648. İstifadə tarixi: 23 may 2014. (azərb.)
  37. "Moskvada alovlanan Olimpiya məşəli lapmpa ilə əvəzlənib". 8 oktyabr 2013. http://azxeber.com/index.php?action=static_detail&static_id=43052. İstifadə tarixi: 23 may 2014. (azərb.)
  38. "Why was Fritz Schilgen chosen to light the Olympic flame?". http://www.funtrivia.com/en/subtopics/XI-Olympiad-Games-1936-Berlin-303114.html. İstifadə tarixi: 1 İyun, 2014. 
  39. "1936 Berlin Olympics Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=GePNydI9gX4. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  40. "John Mark". http://bma.org.uk/news-views-analysis/in-depth-olympics/making-history. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  41. "Olympic Flame". http://www.olympic.org/photos/olympic-flame. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  42. "Games of the XV Olympiad". http://olympic.ca/games/1952-helsinki/. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  43. "Fame no pre-requisite for torch lighter". Fevral 11, 2010. http://www.thetelegram.com/Track-field/2010-02-11/article-1437865/Fame-no-prerequisite-for-torch-lighter/1. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  44. "Olympic Flame". http://y2u.co.uk/sub028_sport/Oylimpics_Winter/Wo_03_Winter_Olympics_Flame.htm. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  45. "Melbourne 1956". http://www.youtube.com/watch?v=rLgV2Q0WR58. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  46. "Olympic Tribute Equestrian 1956". http://www.youtube.com/watch?v=dip0PaUPKbU. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  47. "Squaw Valley 1960 Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=WLIc50G8Cu0. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  48. "Historical Winter Olympics cauldron lighters". http://www.nbcolympics.com/photos/historical-winter-olympics-cauldron-lighters. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  49. "Opening 1960 Olympics". http://www.youtube.com/watch?v=4PB7VjMD-W4. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  50. "Rome honors 50th anniversary of 1960 Olympics". http://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/2010-08-25-3183237248_x.htm. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  51. "Historical Winter Olympics cauldron lighters". http://www.nbcolympics.com/photos/historical-winter-olympics-cauldron-lighters. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  52. "INNSBRUCK 1964 (Lighting of the Olympic Cauldron)". http://www.youtube.com/watch?v=EO8LmlubkLE. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  53. "1964 Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=I7sK2szyQno. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  54. "Vyacheslav Ivanov - 1964 Tokyo Olympic Games". http://www.olympic.org/photos/tokyo-1964?galeryorsetpageipp=36&galeryorsetpage=2. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  55. "FACTS & FIGURES All the information from all Olympic Torch Relays so far". http://www.olympic.org/olympic-torch-relay-facts-and-figures?tab=olympic-winter-games. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  56. "1968 Mexico Opening Ceremonies - Lighting of the Cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=hj-ZBl6KCZ0. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  57. "The first woman to light the Olympic cauldron with the Olympic flame was Norma Enriqueta Basilio de Sotelo at Mexico City in 1968". http://www.insidethegames.biz/369-resources?start=216. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  58. "1972 Sapporo Winter Olympics Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=tOcz_xn1TLI. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  59. "XI Olympic Winter Games". http://olympic.ca/games/1972-sapporo/. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  60. "Munich 1972". http://corporate.olympics.com.au/games/munich-1972. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  61. "INNSBRUCK 1976 Lighting of the Olympic Cauldron Olympics". http://www.youtube.com/watch?v=PCR3FhNb4vQ. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  62. "Olympic Flame". http://y2u.co.uk/sub028_sport/Oylimpics_Winter/Wo_03_Winter_Olympics_Flame.htm. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  63. "Torches and Torch Relays of the Olympic Winter Games from Oslo 1952 to Sochi 2014". http://www.olympic.org/Assets/OSC%20Section/pdf/QR_Torches_Relays_WOG_Oslo_%201952_Sochi%202014.pdf. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  64. "Olympic Flame Is Lit - Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=R2pBeV4TYd4. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  65. "Facts". http://m.torchrelay.sochi2014.com/en/facts?page=3. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  66. "The Olympic cauldron lit at Montreal’s Olympic Park in honor of Sochi’s Olympics and Paralympics". http://parcolympique.qc.ca/en/news1/2014/02/olympic-cauldron-lit-montreals-olympic-park-honor-sochis-olympics-paralympics/. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  67. "Facts". http://m.torchrelay.sochi2014.com/en/facts?page=4. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  68. "FACTSHEET OPENING CEREMONY OF THE OLYMPIC WINTER GAMES". http://www.olympic.org/documents/reference_documents_factsheets/opening_ceremony_of_the_olympic_winter_games.pdf. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  69. "Moscow 1980 OC - Lightning of the Cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=GaRVhMFvEj4. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  70. "33 years ago the flame of the XXII Olympic Summer Games was lit in Moscow". http://m.torchrelay.sochi2014.com/en/news-33-years-ago-the-flame-of-the-xxii-olympic-summer-games-was-lit-in-moscow. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  71. "Moscow 1980 OC - Lightning of the Cauldron". İyul 19, 2013. http://www.youtube.com/watch?v=GaRVhMFvEj4. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  72. "Sarajevo 1984 Opening Ceremony 01 Lighting of the cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=jx5Yp97_IPE. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  73. "FACTSHEET OPENING CEREMONY OF THE OLYMPIC WINTER GAMES". http://www.olympic.org/documents/reference_documents_factsheets/opening_ceremony_of_the_olympic_winter_games.pdf. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  74. "Rafer Johnson, Founder and Olympic Gold Medalist". http://www.sosc.org/raferjohnson. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  75. "1984 LA Opening Ceremonies - Lighting of the Cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=cbbVk3AGVhE. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  76. "1988 Robyn Perry OLYMPIC FLAME Canada". http://www.youtube.com/watch?v=R59okOy4lA8. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  77. "Torch returns to Calgary, Robyn Perry to the spotlight". http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/torch-returns-to-calgary-robyn-perry-to-the-spotlight-1.947020. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  78. "’88 Olympic spirit lives on 25 years later Calgarians remember and celebrate the event’s legacy". Fevral 8, 2013. http://www.calgaryherald.com/life/fashion-beauty/Olympic+spirit+lives+years+later/7935508/story.html?__lsa=ec82-09f9. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  79. "Seoel 1988 - Lightning of the Olympic Cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=CdIk4qVvaxg. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  80. "Torch relay part of Olympic history - Bow Island Commentator". http://www.bowislandcommentator.com/news/local-news/53-torch-relay-part-of-olympic-history.pdf. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  81. "Albertville 1992". http://www.youtube.com/watch?v=R5eQV7S8huQ. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  82. "OPENING CEREMONY OF THE OLYMPIC WINTER GAMES". http://www.olympic.org/Documents/Reports/EN/en_report_1036.pdf. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  83. "Ceremonial hall of shame". http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics2000/926190.stm. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  84. Lighting of the cauldron, an unoffical recording on YouTube.
  85. Lighting of the cauldron, another unofficial recording on YouTube.
  86. "ETA puso una bomba en el Palau Sant Jordi para que estallara durante los Juegos Olímpicos de 1992". İyul 19 2012. http://www.lavanguardia.com/politica/20120719/54326628707/eta-bomba-palau-sant-jordi-juegos-barcelona.html. İstifadə tarixi: 08 may, 2014. 
  87. "Lillehammer 1994 Opening Ceremony.". http://www.youtube.com/watch?v=qQf_8ZNQ_50. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  88. "Facts". http://m.torchrelay.sochi2014.com/en/facts?page=5. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  89. "8: Ali lights the flame at the 1996 Olympics". http://sports.espn.go.com/espn/espn25/story?page=moments/8. İstifadə tarixi: 08 may, 2014. 
  90. "Atlanta 1996 Olympic Games Opening Ceremony". http://www.youtube.com/watch?v=80wMMFAcweQ. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  91. "1998 Nagano Opening Ceremonies - Lighting of the Cauldron". http://www.youtube.com/watch?v=b99lHRbvxps. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  92. "1998 Nagano Olympics". http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/events/1998/nagano/news/1998/02/07/roundup/. İstifadə tarixi: 30 may, 2014. 
  93. "Opening Ceremony - Sydney 2000 Olympics". http://www.youtube.com/watch?v=RtUZDS7P5s4. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  94. "Olympic Cauldron at Sydney Olympic Park". http://www.sydneyolympicpark.com.au/whats_on/things_to_do_and_see_events/the_olympic_cauldron_at_sydney_olympic_park. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  95. "Salt Lake City Flame Lighting". http://www.youtube.com/watch?v=iT28SNK1YEk. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  96. "Şəkil (Nikolaos Kaklamanakisin Olimpiadanın məşəlini yandırdığı an)". http://newsimg.bbc.co.uk/media/images/39952000/jpg/_39952778_athens203x270.jpg. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  97. "Athens 2004 Opening Ceremony -HD- (6.Lighting of cauldron)". http://www.youtube.com/watch?v=Up6gaJ4cvu4. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  98. "Olympic Opening Ceremony Torino 2006 - Light of Passion". Noyabr 30, 2006. https://www.youtube.com/watch?v=bIT21W1MfaU. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  99. "Builders reveal secrets of giant Olympic cauldron". Avqust 13, 2008. http://www.china.org.cn/olympics/news/2008-08/13/content_16214170.htm. İstifadə tarixi: 09 may, 2014. 
  100. "Torch Lighting Opening Ceremonies Beijing 2008". http://www.youtube.com/watch?v=CMsSBBaFlbY. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  101. "Vancouver 2010 Olympics' Most Memorable Moments (PHOTOS, VIDEO)". http://www.huffingtonpost.ca/2014/02/02/vancouver-2010-olympics-most-memorable-moments_n_4655056.html. İstifadə tarixi: 13 may, 2014. 
  102. "Opening Ceremony - Highlights - Vancouver 2010 Winter Olympic Games". http://www.youtube.com/watch?v=0LZz5YQr-pg. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  103. "Olympic cauldron built in 'Bond-style gadget workshop' says architect as organisers vow to make giant flame carbon neutral". http://www.dailymail.co.uk/news/article-2180217/Burning-green-Unique-design-Olympic-cauldron-help-make-carbon-neutral.html. İstifadə tarixi: 13 may, 2014. 
  104. "Olympic Cauldron is lit for London 2012". http://www.youtube.com/watch?v=Ei54TO1VBlM. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 
  105. "Soçi Olimpiadasının açılışı sona çatdı". Fevral 7, 2014. http://anspress.com/index.php?a=2&lng=az&nid=252368. İstifadə tarixi: 04 may, 2014. (azərb.)
  106. "Sochi Opening Ceremony - Spectacular Highlights". http://www.youtube.com/watch?v=iRlCcOdmuHg. İstifadə tarixi: 29 may, 2014. 

Xarici keçidlər[redaktə]