On iki imam

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Demək olar ki bütün Ələvi cəm evlərində rast gəlinən görüntü: On iki imam və onların soyundan olan Hacı Bəktaş Vəli

On iki imam vəya On iki imamlar, İslam dinində Şiəlik əqidəsində On iki imam şiəliyi əqidəsinin sahibləri tərəfindən qəbul edilən imamlar silsiləsinə verilən addır.

İmamların siyahısı[redaktə]

Nömrə Adının xəttalıqla ərəbcə yazılışı Adı
(Tam/Künyə)
Yazılış
(Ərəbcə/Türkcə)
Doğum və
Ölüm
Tarix
(M./H.Q.)
Önəm Doğulduğu yer Ölüm səbəbi və yeri
Dəfn yeri[1]
1 Alī.png Əli ibn Əbu Talib
علي بن أبي طالب
Əbu əl-Həsən
أبو الحسن
Əmirəlmöminin
(Möminlərin əmiri)[2]


əl-Mürtəza

(Sevimli)


Birinci Ali[3]
600–661[2]
23 (Hicrətdən əvvəl)–40[4]
Şiələrə görə birinci imam və Məhəmmədin canişini; Sünniliyə əsasən dördüncü raşidi xəlifə. Bütün sufi müsəlmanlar arasında yüksək mövqeyə malikdir. Məhəmmədin soyunun onunla Fatimənin izdivacından davam etdiyinə inanılır[2] Məkkə,
Səudiyyə Ərəbistanı[2]
Kufə məscidində namaz qılarkən xarici Əbdürrəhman ibn Mülcəm əl-Muradi tərəfindən qətlə yetirilmişdir.[2][5]
Məzarı İraqın Nəcəf şəhərindəki İmam Əli məscidindədir.
2 Hassan ibn Ali.jpg| Həsən ibn Əli
حسن بن علي
Əbu Muhamməd
أبو محمد
əl-Müctəba


(Seçilmiş)


İkinci Ali[3]
624–670[6]
3–50[7]
Məhəmmədin, qızı Fatimədən olan yaşca ən böyük nəvəsi. Həsən Kufədə xəlifəlik etmiş atasının ölümündən Muaviyyə ilə sülh müqaviləsi bağlayana qədər yeddi ay ərzində İraqa nəzarət etmişdir.[8] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[6]
On iki İmam şiələrinə görə indiki Səudiyyə Ərəbistanının Mədinəşəhərində Muaviyyənin təşəbbüsü ilə arvadı tərəfindən zəhərlətdirilmişdir.[9]
Məzarı indiki Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərindəki Bəqi məzarlığındadır.
3 Hhussain ibn ali.jpg Hüseyn ibn Əli
حسین بن علي
Əbu Abdullah
أبو عبدالله
Seyyidüş-şühəda


(Şəhidlərin rəhbəri)


Üçüncü Ali[3]
626–680[10]
4–61[11]
Məhəmmədin nəvəsi, Əlinin oğlu və Həsən ibn Əlinin qardaşı. Yezidin xəlifəliyinin qanuniliyinə qarşı çıxmış və səbəblə də Kərbəla döyüşündə öldürülmüşdür. Bu hadisədən sonar Hüseyn şiəlikdə mərkəzi, aparıcı mövqe tutur və ölümü qeyd edilir.[10][12] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[10]
Kərbəla döyüşündə öldürülüb.[10]
Məzarı İraqın Kərbəla şəhərində İmam Hüseyn məscidindədir.
4 Imam sajjad.jpg Əli ibn Hüseyn
علي بن الحسین
Əbu Muhamməd
أبو محمد
əl-Səccad, Zeynül-abidin


(Səcdə edən, İbadət edənlərin ziynəti) [13]


Dördüncü Ali[3]
658/9[13] – 712[14]
38[13]–95[14]
Əhli-beytin Zəburu” kimi tanınan “Səhifeyi Səccadiyyə”nin müəllifi.[14] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[13]
Əksər şiə mənbələrinə görə xəlifə I Vəlidin göstərişi ilə Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərində zəhərlətdirilmişdir.[14]
Məzarı indiki Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərindəki Bəqi məzarlığındadır.
5 Baqir ibn sajjad.jpg Məhəmməd ibn Əli
محمد بن علي
Əbu Cəfər
أبو جعفر
Baqir əl-Ulum


(Elmin təfsirçisi) [15]


Beşinci Ali[3]
677–732[15]
57–114[15]
Əksər erkən SünniŞiə mənbələrinə əsasən həyatı boyunca bir çox fəqih yetişdirmişdir.[15][16] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[15]
Bəzi şiə mənbələrinə görə xəlifə Hişam ibn Əbdülməlikin təşəbbüsü ilə İbrahim ibn Vəlid ibn Abdullah tərəfindən Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərində zəhərlətdirilmişdir.[14]
Məzarı indiki Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərindəki Bəqi məzarlığındadır.
6 Jaffer-e-Sadiq.jpg Cəfər ibn Məhəmməd
جعفر بن محمد
Əbu Abdullah
أبو عبدالله
əs-Sadiq[17]


(Sədaqətli)


Altıncı Ali[3]
702–765[17]
83–148[17]
Adı ilə əlaqədar olaraq On iki imam şiəliyi məzhəbi Cəfərilik adlandırılmışdır. Əbu HənifəMalik ibn Ənəsin fiqh, Vasil ibn ƏtaHişam ibn Həkəmin hədis/kəlam, Cabir ibn Həyyanın cəbrkimya üzrə müəllimi olmuşdur.[17][18] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[17]
Bəzi şiə mənbələrinə əsasən xəlifə Mənsur tərəfindən Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərində zəhərlətdirilmişdir.[17]
Məzarı indiki Səudiyyə Ərəbistanının Mədinə şəhərindəki Bəqi məzarlığındadır.
7 Al-Kazim.jpg Musa ibn Cəfər
موسی بن جعفر
Əbu əl-Həsən
أبو الحسن الاول[19]
əl-Kazim[20]


(”Sakit”)


Yedinci Ali[3]
744–799[20]
128–183[20]
Cəfər ibn Məhəmməddən sonra İsmaililər də daxil olmaqla şiələrə görə imam.[21] Xorasanda şiələrdən xumsun rahat yığılması üçün nümayəndələr şəbəkəsi qurmuşdur. Məhdəviyyətdə yüksək mövqeyə sahibdir. Əksər insanlar onun vasitəsilə öz soylarını Məhəmmədə bağlayırlar.[22] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[20]
Şiə inamına görə xəlifə Harun ər-Rəşidin sifarişi ilə həbs olunmuş və həbsxanada zəhərlətdirilmişdir.
Məzarı İraqın Bağdad şəhəri yaxınlığındakı Kazımeyn şəhərində İmam Musa Kazım türbəsindədir.[20]
8

Al redah.jpg

Əli ibn Musa
علي بن موسی
Əbu əl-Həsən
أبو الحسن الثانی[19]
ar-Riza, Reza[23]


(Razı/Məmnun)


Sekizinci Ali[3]
765–817[23]
148–203[23]
Xəlifə Məmun tərəfindən vəliəhd elan edilmişdir. Və müsəlman və qeyri-müsəlman alimlərilə etdiyi mübahisələrlə məşhurdur. [23] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[23]
Bəzi şiə mənbələrinə görə İranın Məşhəd şəhərində xəlifə Məmunun göstərişi ilə zəhərlətdirilmişdir.
Məzarı İranın Məşhəd şəhərində İmam Rza məscidindədir.[23]
9 Imam Taqi.jpg Məhəmməd ibn Əli
محمد بن علي
Əbu Cəfər
أبو جعفر
əl-Təqi, əl-Cavad[24]


(Allahdanqorxan, Əliaçıq)


Dokuzuncu Ali[3]
810–835[24]
195–220[24]
Abbasi xəlifələrinin zülm və təqibləri qarşısında mərdliyi və təqvası ilə məşhurdur. Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[24]
Şiə mənbələrinə görə xəlifə Mötəsimin sifarişi ilə arvadı, xəlifə Məmunun qızı tərəfindən zəhərlətdirilmişdir.
Məzarı İraqın, Kazımeyn şəhərində İmam Təqi türbəsindədir.[24]
10 Imam naqi.jpg Əli ibn Məhəmməd
علي بن محمد
Əbu əl-Həsən
أبو الحسن الثالث[25]
əl-Hadi, əl-Nəqi[25]


(Hidayət edən, Təmiz/pak)


Onuncu Ali[3]
827–868[25]
212–254[25]
Şiə cəmiyyətindəki nümayəndələr şəbəkəsini genişləndirdi və gücləndirmişdir. Həmçinin şiələr tərəfindən verilmiş xümsu qəbul etdi[25] Mədinə yaxınlığında Sürəyya kəndi,
Səudiyyə Ərəbistanı[25]
Bəzi şiə mənbələrinə görə xəlifə Mötəz tərəfindən İraqın Samirə şəhərində zəhərlətdirilmişdir.[26]
Məzarı İraqın Samirə şəhərindəki İmam Əskəri məscidindədir.
11 Alaskeri.jpg Həsən ibn əli
الحسن بن علي
Əbu Muhamməd
أبو محمد
əl-Əskəri[27]


(…')


Onbirinci Ali[3]
846–874[27]
232–260[27]
Həyatının böyük bir qismi xəlifə Mötəmidin hakimiyyəti illərinə rast gəlmişdir. Atasının ölümündən sonra ona qarşı təzyiqlər artmışdır.[28] Mədinə,
Səudiyyə Ərəbistanı[27]
Şiə mənbələrinə görə xəlifə Mötəmidin göstərişi ilə İraqın Samirə şəhərində zəhərlətdirilmişdir.
Məzarı İraqın Samirə şəhərindəki İmam Əskəri məscidindədir.[29]
12 Al mehdi.jpg Məhəmməd ibn əl-Həsən
محمد بن الحسن
Əbu əl-Qasim
أبو القاسم
əl-Məhdi, Qaim, əl-Höccət[30]


(Hidayət olmuş, Qayıb/itkin, Rəhbər')


Onikinci Ali[3]
868–h.h.[31]
255–h.h.[31]
On iki imam şiələrinin mənbələrinə əsasən mövcud olmuş tarixi şəxsiyyət və vəd olunmuş Mehdi. İsa ilə birgə zühur edib haqsızlıq və ədalətsizliklə mübarizə aparıb, dünyada ədalət və nizamı bərpa edəcəyinə inanılır.[32] Samirə, İraq[31] Şiə mənbələrinə görə 872-ci ildə Allahın göstərişi ilə qeybə çəkilmişdir.[31]

Həmçinin bax[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. On ikinci imam istisna
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Seyyed Hossein Nasr, Ali, Encyclopædia Britannica Online, 2007-10-12, http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa, 2004, Gale Group, ISBN = 978-0-02-865769-1
  4. Təbatəbai (1979), səh. 190–192
  5. Təbatəbai (1979), p.192
  6. 6,0 6,1 Hasan, Encyclopædia Britannica Online, 2007-11-08 , http://www.britannica.com/eb/article-9039439/Hasan
  7. Təbatəbai (1979), səh. 194–195
  8. Wilferd Madelung, ḤASAN B. ʿALI B. ABI ṬĀLEB, Encyclopaedia Iranica, 2012-07-06, http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali}}
  9. Təbatəbai (1979), səh. 195
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 al-Husayn, Encyclopædia Britannica Online, 2007-11-08, http://www.britannica.com/eb/article-9041622/al-Husayn-ibn-Ali
  11. Təbatəbai (1979), səh. 196–199
  12. Madelung Wilferd, ḤOSAYN B. ʿALI, Encyclopaedia Iranica, 2008-03-23 , http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Madelung Wilferd, 'ALÈ B. AL-HUOSAYN, Encyclopaedia Iranica, 2007-11-08, http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-hosayn-b-ali
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 Təbatəbai (1979), səh. 202
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Madelung Wilferd, Wilferd Madelung, AL-BAQER, ABU JAFAR MOHAMMAD, Encyclopaedia Iranica, 2007-11-08, http://www.iranicaonline.org/articles/baqer-abu-jafar-mohammad
  16. Təbatəbai (1979), p.203
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 Təbatəbai (1979), səh. 203–204
  18. Wasil ibn Ata, Encyclopædia Britannica Online, 2007-11-08, http://www.britannica.com/eb/article-9076198/Wasil-ibn-Ata
  19. 19,0 19,1 Madelung Wilferd, 'ALÈ AL-HAÚDÈ, Encyclopaedia Iranica, 2007-11-09, http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-reza
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Təbatəbai (1979), səh. 205
  21. Təbatəbai (1979), səh. 78
  22. Sachedina (1988), səh. 53–54
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 23,5 Təbatəbai (1979), səh. 205–207
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 Təbatəbai (1979), səh. 207
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 Madelung Wilferd, 'ALÈ AL-HAÚDÈ, Encyclopaedia Iranica, 2007-11-08, http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-hadi-abul-hasan-b
  26. Təbatəbai (1979), səh. 208–209
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 Halm , 'ASKARÈ, Encyclopaedia Iranica, 2007-11-08, http://www.iranicaonline.org/articles/askari-abu-mohammad-hasan-b
  28. Təbatəbai (1979) səh. 209–210
  29. Təbatəbai (1979), səh. 209–210
  30. Muhammad al-Mahdi al-Hujjah, Encyclopædia Britannica Online, 2007-11-08, http://www.britannica.com/eb/article-9054165/Muhammad-al-Mahdi-al-Hujjah
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Təbatəbai (1979), səh. 210–211
  32. Təbatəbai (1979), səh. 211–214

Ədəbiyyat[redaktə]

  • Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc.
  • Encyclopædia Iranica. Center for Iranian Studies, Columbia University. ISBN 1-56859-050-4.
  • Martin, Richard C. Encyclopaedia of Islam and the Muslim world; vol.1. MacMillan. ISBN 0-02-865604-0.
  • Encyclopedia of the Modern Middle East and North Africa. Gale Group. 2004. ISBN 978-0-02-865769-1.
  • Corbin, Henry (1993 (original French 1964)). History of Islamic Philosophy, Translated by Liadain Sherrard, Philip Sherrard. London; Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies. ISBN 0-7103-0416-1.
  • Momen, Moojan (1985). An Introduction to Shi`i Islam: The History and Doctrines of Twelve. Yale University Press. ISBN 0-300-03531-4.
  • Sachedina, Abdulaziz Abdulhussein (1988). The Just Ruler (al-sultān Al-ʻādil) in Shīʻite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence. Oxford University Press US. ISBN 0-19-511915-0.
  • Tabatabae, Sayyid Mohammad Hosayn; Seyyed Hossein Nasr (translator) (1979). Shi'ite Islam. SUNY press. ISBN 0-87395-272-3.

Xarici keçidlər[redaktə]