Orxon-Yenisey əlifbası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Orxon-Yenisey yazıları səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar

Başlıq mətni[redaktə]

Orxon əlifbası ilə yazılmış daş kitabə

Orxon-Yenisey əlifbasıOrxon-Yenisey abidələri üzərindəki yazılıarda istifadə olunmuş yazı forması

Orxon-Yenisey çayları arasında yerləşir. Bu yazıları ilk dəfə danimarkalı türkoloq V.Tomsen və alman əsilli rus türkoloq Radlof araşdrımış, onların ilk oxuya bildikləri söz isə "Tenqri" yəni Tanrı olmuşdur. Daha sonra bu yazılar Rusiya alimləri S.Malov, İ.Stebleva, Türkiyə alimləri N.H.Orku, R.R.Arat, M.Ergin, T.Tekin, Ə.B.Ercilasun, Azərbaycan alimləri F.Zeynalov, Ə.Rəcəbov, Y.Məmmədov tərəfindən tədqiq edilmiş və yazıların türklərə məxsus qədim yazılar olması sübut edilmişdir

Gül-Təkin abidəsi İltəriş Xaqanın oğlu, Bilgə Xaqanın kiçik qardaşı Gül-Təkinin vəfatından sonra (685-ci il fevralın 27-si) onun şərəfinə qoyulmuşdur. Bir çox çağdaş tədqiqatçılar bu mətnləri şeir, nəzm örnəkləri hesab edir və onların üslub xüsusiyyətlərini ən çox "Kitabi Dədə Qorqud" mətninə yaxın olduğunu qeyd edirlər.

[[Şəkil:5 manat rev.jpg|300px|thumb|center|Azərbaycanın 5 manatlıq əskinasının arxa üzündə Orxon-Yenisey əlifbası və Gül Tigin kitabəsi çap olunub. Kitabədə yazılır: "Türk millətinin adı, sanı yox olmasın deyə, atam Xaqanı və anam Xatunu ucaltmış olan Tanrı, dövlət verən Tanrı, Türk millətinin adı, sanı yox olmasın deyə, məni o taxta oturtdu. Tanrı lütf etdiyi üçün, mən də qutlu olduğum üçün Xaqan oldum".