Papaq

Papaq - baş geyimi. Azərbaycanda XX əsrin əvvəllərinə qədər kişilər arasında populyar milli baş geyimi. Digər Qafqaz xalqları arasında da geniş yayılmışdır.

Azərbaycanda papaq əsasən qoyun xəzi və ya qaragüldən hazırlanırdı. Onların müxtəlif formaları və yerli adları mövcüd idi. Araqçını kənddən kənarda papaqsız taxmaq ədəbsizlik hesab olunurdu, bu, yalnız uşaqlara icarə verilirdi.

Papağın növləri

• Motal - papağı əsasən kənd əhalisinin yoxsul təbəqələri taxırdı. Uzuntüklü qoyun dərisindən hazırlayırdılar, konus formasında olurdu.
• Çoban - əsasən çobanlar tərəfindən taxılırdı. Uzuntüklü qoyun dərisindən hazırlayırdılar, konus formasında olurdu.
• Buxara papaq - bu papaqlar üçün dərini Buxaradan gətirirdilər. Onları yalnız bəy zümrəsinin nümayəndələri və həmçinin varlı adamlar taxırdı. Konus şəklində və ya iti uclu hazırlayırdılar. Belə papaqlar həm də şəhər aristokratiyası üçün də xarakterik idi. Buxara papağa “Şiş papaqları” və ya “bəy papaqları” da deyilir.

Tarixi

Qədimlərdən üzü bəri hər kişinin başında börk olması əsas şərt idi. Kişidə böyük (papaq), arvadda isə ləçək (çərqəd) şərafət nişanəsi sayılırdı. Papağa və ləçəyə hörmətsizlik müqəddəslərə və namusa hörmətsizlik sayılırdı. Buna görə də heç vaxt kişinin papağı başından əskik olmazdı. Hətta oğlan uşaqlarının da özünəməxsus papaqları olurdu. Bu papaqlara "tərlik" deyərdilər. Ancaq tərlik papaq qədər qalın olmazdı, bir qat toxunmuş açıq qırmızı forması olardı. Bu papaq formasının Səfəvi hökmdarlarının "qızılbaş" ordusundan qalması zənn edilir.

Müasir dövrdə

Bakıdakı papaqçılarla söhbətdə adamların daha çox müasir dəbli papaqlara meylliliyini müşahidə etdim. Papaqçı mağazalarında milli papaqlarla yanaşı başqa millətlərin papaqlarından da nümunə kimi vitrinlərə qoyulur. Elə papaqçılar olur ki, əcnəbi papaq sifariş vermək istəyən soydaşlarımızı mümkün qədər fikirlərindən daşındırmağa və onları milli papaq alıb qoymağa həvəsləndirirlər.

Ancaq papaq ustaları şikayətlənirlər ki, bütün cəhdlərinə baxmayaraq soydaşlarımız milli papaq qoymağı davamlı ənənəyə çevirmirlər. Amma bəziləri ailəlikcə milli türk papağı qoymağa meyllidirlər. Hətta elələri var ki, Avropanın müxtəlif ölkələrində yaşamalarına baxmayaraq evlənməzdən qabaq Azərbaycana gəlir, türk papağı sifariş edir, tikdirir, sonra da yaşadığı ölkədə başında türk papağı ilə milli toy mərasimi keçirir.

Ustalar soydaşlarımız arasında milli baş geyimlərinin ənənələşməsinin gərəkliyini, bu yöndə dövlət səviyyəsində, həmçinin ziyalılar tərəfindən məqsədyönlü iş aparılmasını zəruri hesab edirlər.

Xarici keçidlər

• http://www.mns.gov.az/esasname_nishan_geyim_1_az.html

Həmçinin bax

Mustafa Cavanşir