Polimeraz zəncir reaksiyası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Polimeraz zəncir reaksiyası (PZR) (ing: Polymerase Chain Reaction, PCR) biokimyamolekulyar biologiya sahələrində DNTnin, E.coli və ya maya kimi hərhansı bir canlı orqanizm istifadə edilmədən sadəcə ferment vasitəsilə külli miqdarda çoxaldılması üçün istifadə edilən metoddur. PZR çağdaş genetik mühəndisliyinin əsas metodlarından biri sayılır və molekulyar genetikanın inkişafında böyük rol oynamışdır. Kari Mullis tərəfindən 1983-cü ildə icad edilən metod, ona Nobel mükafatını qazandırıb.

Əsas prinsip[redaktə]

PZR üçün termik dövr cihazı

Metod DNT-nin müəyyən region və ya regionlarının süni şəraitdə (orqanizmdən kənarda)(in vitro) DNT polimeraz fermenti vasitəsilə müəyyən nahiyəni seçərək təkrar təkrar kopyalanması prinsipinə əsaslanır. Adətən PZR metodu ilə 10 kb (kilo əsas cütü) böyüklüyə qədər DNT çoxaltmaq mümkündür, ancaq bəzi metodlar 40 kb uzunluqda hissənin çoxaldılmasına belə imkan verir.

PZR-in tətbiqi[redaktə]

Ən sadə PZR metodunun tətbiqi üçün aşağıdaki komponentlər lazımdır:

  • İçində çoxaldılmaq istənilən regionu saxlayan DNT.
  • Regionun sonlarına tamamlayıcı olan iki növ praymer.
  • İstiliyə davamlı DNT polimeraz fermenti.
  • Dörd növ dezoksiribonukleotid fosfat (A, G, C, T)
  • Fermentin çalışması üçün optimal şərait yaradan bufer məhlulu.
  • Divalent kation, {adətən maqnezium ancaq manqan da istifadə oluna bilər}.

Reaksiya 0,2-0,5 millilitrlik plastik qabcıqlar içərisində 15-100 mikrolitr həcmə malik PZR cihazında aparılır. Cihaz reaksiyanın gedişatı üçün önəmli olan dəqiqliyi ən az 0,1°С olan isitmə və soyutma dövrlərini təmin edir.

Praymerlər[redaktə]

Praymer 13-30 nükleotid uzunluğunda PZR-in spesifikliyini müəyyən eləyən sintetik DNT parçasıdır. Reaksiya üçün gərəkli olan praymer cütünün hər biri matriksə DNT-nin 3' ucuna tamamlayıcı olur.