Prosper Merime

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Prosper Merime
fr. Prosper Mérimée
Merimee.jpg
Doğum tarixi 28 sentyabr 1803(1803-09-28)
Doğum yeri Paris, Fransa
Vəfatı 23 sentyabr 1870 (66 yaşında)
Vəfat yeri Kann, Fransa

Prosper Merime (fr. Prosper Mérimée; 28 sentyabr 180323 sentyabr 1870) — XIX əsr məşhur fransız yazıçısı, Fransa Akademiyasının üzvü.

Həyatı[redaktə]

Yenilik tərəfdarı, XVIII əsr ideyaları ruhuna sadiq olan kimyaçı alim və rəssam Jan Fransua Leonor Merimenin ailəsində doğulmuş Prosper erkən yaşlarından özündə gözəl zövq və incəsənət sevgisini inkişaf etdirməyə başlamışdır. Parisdə hüquq elmləri kursunu bitirən gənc Prosper əvvəlcə iyul monarxiyası dövrünün nazirlərindən qraf d’Artunun katibi olmuş, sonralar isə Fransa tarixi abidələrinin baş inspektoru təyin edilmişdir. 1830-cu ildə İspaniyaya ilk səfəri zamanı o, qraf Teba və onun xanımı ilə tanış olmuşdur. Gələcək Fransa imperatriçası Yevgeniya qraf Tebanın qızı idi.

Fransada İkinci imperiya dövründə Merime qrafinya Montihonun ailəsinin köhnə dostlarından biri kimi Tüilrilərin sarayına yaxın adam hesab olunurdu. İmperatriça Yevgeniya və III Napoleon onunla dost idilər. 1853-cü ildə Merime senator dərəcəsi almışdır.

Ədəbiyyata gəlişi[redaktə]

Merimenin ədəbiyyat sahəsində ilk addımı 20 yaşında yazdığı "Kromvel" tarixi dramıdır. Lakin müəllif bu əsərdən razı qalmadığına görə onu nəşr etdirməyib. 1825-ci ildə o, özünün bir neçə dramatik pyesini "Klara Qasul teatrı" başlığı altında nəşr etdirdi. Lakin mistifikasiyaları çox sevən müəllif ön sözdə qeyd edirdi ki, bu pyesləri ispancadan tərcümə edib və guya onların müəllifi səyyar truppanın naməlum aktrisasıdır. Hətta nəşrin bəzi nüsxələrinə həmin aktrisanın portreti də əlavə olunmuşdu. Əslində isə bu Merimenin qadın paltarında çəkdirdiyi öz şəkilləri idi.

Yaradıcılığı[redaktə]

Prosper Merime realizm dövrünün novella ustadı hesab edilir. Bu novellalarda güclü və parlaq xarakterli, orijinal naturalar, yüksək hisslərə malik insanlar təcəssüm olunur. Bunlara "Karmen", "Kolomba", "Falkone" aiddir. Mermme həm də pyeslər müəllifidir. Onun "Jakeriya" adlı pyes – xronikasında XVI əsrdəki kəndli hərəkatı təsvir edilir. Onun yeganə böyük romanı "IX Karl dövrünün xronikası" adlı əsəridir. Bu əsərdə o, Varfolomey gecəsinin hadisələrinin, katoliklərlə protestantların mübarizəsinin bədii təsvirini vermişdir.[1]

Roman və povestləri[redaktə]

  • Guzla (fr. Guzla) – 1827
  • Jakeriya (fr. Jacquerie) – 1828
  • Karvahal ailəsi (fr. Famille Carvajal) – 1828
  • IX Karlın hakimiyyətinin xronikası (fr. Chronique du temps de Charles IX1829
  • Matteo Falkone (fr. Mateo Falcone1829
  • Tamanqo (fr. Tamango1829
  • Toledo incisi (fr. Perles Toledo1829
  • Etrusk vazası (fr. Vaseé trusque1830
  • Cəhənnəm sakinləri (fr. Ames du purgatoire1834
  • İlli Venera (fr. Vénus d’Ille1837
  • Jaklin (fr. Jacqueline1839
  • İkili səhv (fr. Double méprise1839
  • Kolomba (fr. Colomba1841
  • Karmen (fr. Carmen1845
  • Lokis (fr. Lokis1869

Ölümündən sonra çap olunan əsərləri

  • Mavi otaq (fr. Chambre bleue1873
  • Son novellalar (fr. Dernières novelles1873
  • Naməlum qadına məktublar (fr. Lettres à une inconnue1874
  • Digər naməlum qadına məktublar (fr. Lettres à une autre inconnue1875

Maraqlı faktlar[redaktə]

1960-cı ildə Prosper Merimenin "Matteo Falkone" hekayəsi əsasında "Azərbaycanfilm" kinostudiyası eyniadlı film çəkmişdir.

Mənbə[redaktə]

  1. Mədəniyyət tarixi və nəzəriyyəsi. Ali məktəblər üçün dərslik. Bakı, Sabah nəşriyyatı (2008), 2010, 876 səh.

Xarici keçidlər[redaktə]