Qərbi Trakya Türkləri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qərbi Trakya Türkləri
Ümumi sayı
150.000
Yaşadığı ərazilər
Yunanıstan
Qerbi Trakya
Dili

Türk dili

Dini

İslam

Qohum xalqlar

Türk xalqları

Qərbi Trakya Türkləri, indiki vaxtda, Yunanıstan sərhədləri içindəki Qərbi Trakya bölgəsində yaşayan və Türkiyə-Yunanıstan Əhali mübadiləsi çərçivəsinin xaricində tutulmuş Türk Müsəlman cəmiyyəti üçün və bu cəmiyyət ilə birbaşa əlaqələri mövcud Türkiyə Respublikası vətəndaşlarının məmləkətlərini və / və ya köklərini ifadə etmək üçün istifadə edilən sözdür.

Yunanıstanın rəsmi rəqəmə görə Trakyada 49.000 (Trakyada yaşayan müsəlman əhalisi 98.000 'nin yarısı) [1] və rəsmi olmayan təxminə görə 130.000 Türk yaşamaqdadır. Qərbi Trakyadaki Mədəniyyət və Təhsil dərnəklərinin təxmin etdiyi rəqəm isə 150.000 'dir.[2]

Günümüzdəki Qərbi Trakya türklərinin mənşəyi Osmanlı fəthləri ilə bölgəyə Anadoludan yerləşdirilən mənşəyi Oğuz Türkləri'ne söykənən Anadolu türkləridir. Qərbi Trakya, Osmanlı İmperiyası tərəfindən 1363 ci ildə fethedilişinden və bölgəyə Türklərin yerləşməyə başlamasının ardından 1913-ci ildə I. Balkan Döyüşü ilə Bolqarıstana keçənə qədər 549 il Osmanlı rəhbərliyində qalmışdır. Bölgəyə 1357-1359 illəri arasından Anadoludan Türk köçləri sıx bir şəkildə reallaşmışdır. 1360-ci ilə aid sənədlərdə bu bölgədə Türkçe adlar daşıyan bir çox kənd və cütlüyün qurulmuş olduğu görülməkdədir.

15 May 1922 tarixindəki Qərbi Trakya Müdafiə və Hüquq Cəmiyyətinin Ankara hökumətinə muhtırası:

"Qərbi Trakyanın gələcəyi xalqının oyuna müraciət edərək təyin olunmalıdır. Bu bölgədə Koşukavak, Eğridere, Kırcaali, Sarı Şaban qəzalarında Türk'ten başqa bir ünsür yoxdur. Gümülcine, İskeçe, Ahiçelebi, Drama, Kavala, Nevrekop'da da yüzdə səksəni çox sıx bir Türk əksəriyyəti vardır. Meriç'le Ustruma arasındakı Türk əksəriyyəti yüzdə yetmişi tapmaqdadır. Torpağın yüzdə səksən beşi Türklərin əlindədir. Misaki Milli Qərb Trakya'yı unutmamıştır. Milli Hökumət, Qərbi Trakya üçün nüfuzunu daha çox istifadə etməlidir "

Anadoluda Yunanların məğlub uğratılmasının ardından bölgədə yunanlara qarşı axınlar və basqınlar 1923-ci ilin iyul ayına qədər davam etmişdir. Ankara hökuməti tərəfindən 24 İyul 1923-ci ildə imzalanan Lozan Sülh Andlaşması na gedən Türk heyətinə verilən direktifte Qərb Trakyanın gələcəyinin plebisit ilə müəyyən çalışılması idi lakin Lozanna Andlaşması ilə Qərbi Trakya Yunanistana buraxıldı. Lozan sülh müqaviləsinə görə Qərbi Trakya Türkləri milli deyil, dini azlıq statusundadır. Anlaşmaya görə adlandırılmaları müsəlman azlıqdır.

1923-ci ildə 191,699 olan Qərbi Trakya əhalisinin 129,120 si türk (% 67), 33,910 u yunan (% 18), 28,669 u bolqar geri qalan əhalisi isə az bir erməniyəhudi cəmiyyəti meydana gətirməkdə.

1923-ci İldə Qərbi Trakya Əhalisi
Şəhərlər Türk Yunan Bolqar Yəhudi Erməni
Gümülcine 59,967 8,834 9,997 1,007 360
Dədəağac 11,744 4,800 10,227 253 449
Sofulu 14,736 11,542 55,490 -
İskeçe 42,671 8,728 522 220 114
Ümumi 129,120 33,910 26,266 1,480 923

Qərbi Trakyadaki əhalinin böyük əksəriyyətini Türklərin meydana gətirməsi səbəbiylə Qərbi Trakya Türkləri 1923-1924 Türkiyə-Yunanıstan Əhali mübadiləsini gözətçi tutulmuşlar ancaq Lozandaki görüşlər, Mestan-Karasu ilə Meriç çayı arası Qərbi Trakya olaraq qəbul edildiyindən, Mestan ilə Ustruma çayları arasında qalan Kavala, Drama, Serez bölgələrindəki Türklər mübadilələrində tabe olmuşlar və Türkiyəyə gəlmək məcburiyyətində qalmışlar.

Qərbi Trakya Türklərinin əhali quruluşu üzərində böyük zərbə yaratmış xüsusi bir faktor Yunanıstan hökumətinin bu ölkənin vətəndaşlıq qanunu metninde 1955-1998 illəri arasında mühafizə etdiyi və insan hüquqlarına təməldən ziddlik meydana gətirən "Maddə 19" olmuşdur. Bu maddə çərçivəsində yunan hökumətinin "etnik baxımdan" yunan olmayan Yunanıstan vətəndaşlarının vətəndaşlığını feshetme haqqı baki qalmış və Qərbi Trakyalı və ya On iki ada türkləri, ata torpaqlarına bağ təşkil vətəndaşlıq hüquqlarını bu maddə daxilində itirmişdir. Bu qanun 1998-ci ildə geriyə doğru kompensasiya imkanı sağlanmaksızın qüvvədən qaldırılmışdır.[3]

Həmçinin baxın[redaktə]

İstinadlar[redaktə]