Qabılgan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qabılgan - türk mifologiyasında şəkil dəyişdirmə, başqa bir varlığa çevrilmə, metamorfoza, cild dəyişdirmə hadisəsi. Kubulgan və ya Kabulgak olaraq da tanınmaqdadır. Monqolcada Xubılgan şəklində deyilər. Göytürk dilindəki Don Bürünmə (Ton Bürgünme) və ya Donuna Girme (Tonuna Girme) deyimləri də eyni mənanı ehtiva edər. Kabulmak, Kabulgamak, Kubulmak hərəkətləri ilə də ifadə olunur. Monqollarda xubulqan sözü reinkarnasiyanı da ifadə edir. Ən çox quş və maral donuna girmə məşhurdur. Ərənlər göyərçin və maral donuna bürünərlər. Məsələn bir nağılda, mağarada yaşayan 13 qız birdən-birə qurda çevrilir.

Türk əfsanə və nağıllarında "don bürünmə" (şekil dəyişdirmə) genellde üstün bir güc (Tanrı, sehrbaz, cadugər, övliya kimi) tərəfindən, ya edilən bir yaxşılığa qarşılıq mükafat olaraq ya da edilmiş bir pisliyə qarşı cəza şəklində həyata keçirilir. Bu əfsanə və nağıllarda əksəriyyətlə, "maral donuna girmək" və "turna donuna girmək" şəklindəki bir "qabılqan"dan bəhs edilir. Bu mövzuyla əlaqədar olaraq, Qayğısız Abdalın, şeyxi Abdal Musaya necə mürid olduğunu izah edən məşhur bir hekayə gözəl bir nümunədir. Rəvayətə görə, Qeybi Beğ adamlarıyla ovlanmağa çıxar. Bir ara gözəl bir maral görərək adamlarından ayrılar. Bir müddət kovaladıktan sonra maralı ayağından oxla yaralar. Lakin maral qaçaraq Abdal Musanın təkkəsindən içəri girər. Qeybi Beğ də onun arxasından təkkəye girər və Abdal Musaya postunda oturarkən vəziyyəti izah edər. Abdal Musa cübbəsini yuxarı qaldırar və qoltuğunun altına batmış oxu göstərir. Çaşmışa dönən Qeybi Bəy, əfvini istəyir. Maral, quş və ya hər hansı bir heyvanın şəklinə girmə öykülerinin bir qismi şamanist ənənədən, bir qisimi də Budizmdən qaynaqlanmaqdadır.

Etimologiya[redaktə]

(Qab/Kab) kökündən törəmişdir. Qabıq sözüylə eyni köktendir. Qabıq dəyişmək, forma dəyişdirmək mənalarına gəlir. Qab sözü ilə də əlaqəlidir.

Mənbə[redaktə]

Draig.svg Mifologiya ilə əlaqədar olan bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.