Qanaxma

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qanaxma hər hansı travma zamanı qan damarlarının zədələnməsidir. Qan bədən boşluqlarına axarsa, daxili qanaxma adlanır.

Qanaxmanın növləri[redaktə]

  • Arterial
  • Venoz
  • Kapilyar

Kapilyar qanaxmalar[redaktə]

Bu qanaxmalar qan dövranı sisteminin üst təbəqəsi zədələndiyi halda baş verir. Bu halda qan yavaş axaraq yaranı nazik qatla örtür.

Venoz qanaxmalar[redaktə]

Bu zaman işlənmiş qanı orqanlardan ürəyə daşıyan damarlar zədələnir. Oksigenlə zəngin olmayan belə qan tünd qırmızı rəngdə, yapışqan və qatı olur. Bu zaman qan eyni həcmdə olmaqla yavaş axır. Əlamətlər:

  • Qan yaradan sakit axır.
  • Qan tünd-qırmızı rəngli olur. Kapilyar qanaxmada yara qan verir və axan qan tez laxtalaşır.

Arterial qanaxmalar[redaktə]

Bu halda qanı ürəkdən orqanlara daşıyan damarlar zədələnir. Oksigenlə zəngin olan belə qan duru və açıq qırmızı rəngdə olur. Belə qanaxma zamanı qan, yaradan güclü fontan şəklində axır, qan ürək nəbzinə uyğun olaraq pulsasiya edir. Əlamətlər:

  • Sürətli qanaxma.
  • Zədələnmə nahiyyəsində ağrı.
  • Al-qırmızı rəngli qan.
  • Qanın təzyiq ilə axması.

İlk tibbi yardım[redaktə]

Ən təhlükəli qanaxma arterial qanaxmadır. Bu zaman fəvvarə şəklində al qırmızı qan sürətlə damardan xaric olur və zərərçəkmiş bir neçə dəqiqə ərzində çoxlu qan itirə bilər. Dərhal qanaxmanı saxlamaq üçün tədbirlər görülməlidir. Turna və ya əl altında olan hər hansı vasitədən (ip, rezin, parça, bel kəməri və s.) istifadə etməklə zədə nahiyəsindən yuxarıda iri magistral damarları turna ilə sıxmaqla qanaxmanı saxlamaq lazımdır. Əl altında heç nə olmadıqda iri magistral damarı barmaqla sümüyə doğru sıxmaq lazımdır. Turnanın qoyulduğu vaxt qeyd edilməlidir. Çünki 1-2 saatdan sonra 2-3 dəqiqəliyə sarğını boşaltmaq lazımdır ki, ətrafın qidalanması pozulmasın. Əks halda qanqrena baş verə bilər. Venoz qanaxma zamanı tünd albalı rəngdə qan fasiləsiz yavaş axınla xaric olur. Bu zaman sıxıcı sarğı qoymaqla qanaxmanı dayandırmaq olar. Kapilyar qanaxma zamanı adi sarğı qoyduqda qanaxma dayanır. Bütün hallarda sarğının üstündən buz qovuğu qoymaq ağrını azaltmağa və qanaxmanı dayandırmağa kömək edir. Burun qanaxması zamanı burnun içərisinə hidrogen peroksid məhlulu ilə isladılmış pambıq və ya bint yerləşdirmək, burun pərlərini bir-birinə sıxmaq, burnun üzərinə buz qoymaq lazımdır. Ağ ciyərlərdən qanaxma olarsa (bu zaman köpüklü al qırmızı qan gəlir) zərərçəkənə yarımoturaq vəziyyət vermək, döş qəfəsi üzərinə buz döşəmək, öskürəyi azaldan dərmanlar vermək lazımdır. Qanlı qusma olarsa (bu zaman qusuntu kofe çöküntüsünə oxşayır) xəstəyə tam sakitlik verilməli, qarnının üstünə buz qoyulmalı, yeməyə və maye qəbuluna icazə verilməməlidir.


Daxili qanaxma[redaktə]

Bu zaman əlamətlər travmadan bir müddət sonra özünü göstərir:

  • Travma nahiyyəsində göyərmə.
  • Yumşaq toxumaların ağrılı, şişkin olması, qarın boşluğuna qansızma zamanı – “sərt” qarın.
  • Zərərçəkmişdə həyəcan və narahatlıq hissinin olması.
  • Tezləşmiş tənəffüs.
  • Dərinin sərin, nəm və avazımış olması.
  • Ürəkbulanma və qusma.
  • Susuzluq hissiyatı.
  • Şüur səviyyəsinin dəyişkənliyi.
  • Təbii dəliklərdən (ağız, burun, qulaq, anus, cinsi orqanlar) qan axması.


Əlamətləri[redaktə]

  • Soyuq və nəm dəri.
  • Zəiflik.
  • Narahatlıq.
  • Ağızda quruluq, susuzluq.
  • Zəif, tezləşmiş nəbz.
  • Tezləşmiş tənəffüs.
  • Şüurun qarışıqlığı.
  • Şüurun itməsi.

Daxili qanaxma zamanı ilk yardım[redaktə]

  • Yuxarıda qeyd olunan tədbirlər kompleksi.
  • Ağrı və şişkinliyi azaltmaq məqsədilə soyuq kompressin qoyulması.
  • Soyuq kompress saatda 15dəqiqə ərzində qoyula bilər.

Mənbə[redaktə]

  1. http://fhn.gov.az/newspaper/?type=news&c_id=18
  2. http://www.med.az
  3. http://kayzen.az/blog/qan-damar/2163/qanaxmalar.html
  4. http://vital.az/tty.html