Qapağan xaqan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qutluq Moçur Qapağan xaqan
Old Turkic letter N1.svgOld Turkic letter G1.svgOld turkic letter Q.png Old Turkic letter N1.svgOld Turkic letter G1.svgOld Turkic letter P.svgOld Turkic letter Q.svg
阿史那默啜
İkinci Göytürk xaqanlığının II xaqanı
691 — 716
Sələfi: İlteriş xaqan
Xələfi: İnel xaqan
 
Milliyəti: Göytürk
Dini: Tanrıçı
Vəfatı: 716
Mançuriya
Sülalə: Aşina
Atası: Sıgin
Uşaqları: İnel xaqan

Qapağan xaqan (691-710)— Aşina sülaləsindən göytürk xaqanı. Əsl adı Moçur (阿史那默啜) olmuşdur.

Taxta çıxmazdan öncə[redaktə]

682-ci ildə şad təyin olunmuşdu. 692-ci ildə İlteriş xaqan öldü. Onun qardaşı Qapağan xaqan hakimiyyətə gəldi, çünki Bilgə hələ çox gənc idi.

Hakimiyyəti[redaktə]

Hakimiyyəti əsasən işğalçı siyasət güdmüşdür. Hakimiyyətə gələn kimi Çinə hücum edən xaqan daha sonra 697-ci ildə kidan tayfalarının Çinə olan üsyanını çinlilərə kömək olaraq məğlub etdi. Qapağan təxəllüsünü bu vaxt aldı. İmperatriça bu köməyinə görə onu şanyü kimi tanıdı. Lakin xaqan strategiya dəyişərək Çinə hücum etdi - Linçjou və Şançjounu yağmaladı. 697-ci ildə xaqan bu şərtlər altında sülh təklif etdi:

  1. İmperatriça U Tan sülaləsinə hakimiyyəti qaytarır.
  2. Qapağan xaqan öz qızını Tan sülaləsindən bir şahzadə ilə evləndirir.
  3. 100.000 pud ipək, 3000 ədəd təsərrüfat aləti, bir neçə ton dəmir xərac verilir.
  4. Bu şərtlər yerinə gətirilməzsə imperatriçanın torpaqları işğal olunur.

İmperatriçaya bu sülhün təklif edilmə səbəbi xaqanın öz qızlarını evləndirdiyi Tan sülaləsinin hakimiyyətini bərpa edib Çin idarə etmək idi. İmperatriça bu istəklərdən sonra öz qardaşı nəvəsi Vu Yanqçunu evlilik üçün göndərdi. Xaqan isə onu sülaləsindən yox Tan sülaləsindən şahzadə istədiyini deyərək özünü "Tan sülaləsinin qoruyucusu" elan etdi. [1] Çox tez bir zamanda 100.000 əsgər toplayan xaqan imperiyanın şimal sərhədlərinə daxil olaraq şəhərləri yağmaladı. Qorxan imperatriça xaqanın ordusuna məktub yollayaraq Qapağanı öldürən şəxsə birinci dərəcədən knyazlıq titulu verəcəyini vəd etdi. Qapağan xaqan bundan duyuq düşərək əsir tutduğu 90.000 çinli əsgərin hamısını edam etdirdi. Türklər Li Şimin dövründən öncəki qüdrətlərinə çatmışdılar.

699-cu ildə xaqan ordunun idarəsini oğulları arasında böldü. 702-ci ildə hücum edərək Çindən 100.000 at qaçırdı. Çinlilər onun arxasınca düşməyə cürət etmədilər.

703-cü ildə Bağa Tarxanın oğluna öz qızını verdi. Qapağan xaqan ordunu möhkəmləndirdi, ölkənin iqtisadiyyatını canlandırdı. Xaqan 716-cı ildə Mançuriyada öldürüldü.

Xarici keçidlər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Şi Ci Tonqcian, 206-cı cild