Qaraçay-Çərkəz respublikası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qaraçay-Çərkəz respublikası
qaraç.-balk. Къарачай-Черкес Республика
kab.-çərk. Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ
Rusiya bayrağı
Bayraq
Rusiya gerbi
Gerb
Rəsmi dil qaraçay-balkar dili, rus dili kabarda-çərkəz dili, noqay dili, abazin dili,
Paytaxt Çerkessk
Respublika başçısı Rəşid Temrezov
Qaraçay-Çerkesiya Respublikası
Karachay Cherkess03 az.jpg

Qaraçay-Çərkəz Respublikası (Къарачай-Черкес Республика, Къэрэшей-Шэрджэс Республикэ) — Rusiya Federasiyasının tərkibində respublika. Rusiya Federasiyasının, Şimali Qafqaz Federal dairəsinin tərkibinə daxil olan subyekti.

Tarix[redaktə]

Qaraçay-Çərkəz muxtar vilayəti olaraq 12 yanvar 1922-ci ildə təşkil edilmişdir. Muxtar vilayət olaraq 12 yanvar 1922-ci il - 26 aprel 1926-cı il və 9 yanvar 1957-ci il - 30 yanvar 1990-cı il tarixlərində mövcud olmuşdur. 30 noyabr 1990-cı il tarixindən 1991-ci il iyul tarixinədək Rusiya FSSR tərkibində Qaraçay-Çərkəz SSR adı ilə mövcud olmuş, 3 iyul 1991-ci il tarixindən bəri isə Rusiya FR tərkibində Qaraçay-Çərkəz Respublikası adı ilə mövcuddur.

Siyasi qruluşu[redaktə]

  • Qanunvericilik orqanı: xalq yığıncağı adlanır. Üzvlərinin sayı 73 nəfərdir.[1] Xalq yığıncağının üzvləri 4 ildən bir respublika əhalisinin 18 yaş və daha yuxarı qisminin ümumi, bərabər, birbaşa və gizli səsverməsi ilə seçilir.[1]

Coğrafiya[redaktə]

Respublikanın ərazisi 14,277 км²-dir.[2] Respublika ərazisinin 80%-i dağlıq ərazidir. Respublika su ehtiyyatı ilə zəngindir. Beləki, respublika ərazisində buz mənşəli 130 dağ gölü yerləşir və irili-xırdalı 172 çay axır.[1] Çaylardan ən iriləri Kuban, Urup, Laba, Kİçik və Böyük Zelençuq çaylarıdır.[1] Respublika ərazisinin 416,201 hektarı meşələrlə örtülüdür.[1]

Əhali[redaktə]

2002-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən respublikada 439.470 nəfər əhali yaşayır .[3]

Etnik tərkib[redaktə]

Dövlət Siyahıyaalınmalara əsasən Qaraçay-Çərkəz
Respublikası əhalisinin etnik tərkibi
2002-ci il 2010-cı il
Toplam 439 470 478 517
Qaraçaylılar 169 198 194 324
RuslarKazaklar 147 878 150 025
Çərkəzlər 49 591 56 466
Abazinlər 32 346 36 919
Noqaylar 14 873 15 654
Osetinlər 3 333 3 142
Ermənilər 3 197 2 737
Ukraynalılar 3 331 1 990
Tatarlar 2 021 1 696
Yunanlar 1 349 1 276
Təsniflənməmiş 88 3 499

İqtisadiyyat[redaktə]

Rayonlar[redaktə]

  • Qaraçay-Çərkəz Respublikası ərazisində 144 yaşayış məntəqəsi vardır. Onlardan 4-ü şəhər 140-ı isə

kəndlər və qəsəbələrdən ibarətdir. Bütün yaşayış məntəqələri inzibati baxımdan iki şəhər dairəsinin və inzibati rayonun tərkibinə daxil olurlar.

  • Çerkessk şəhər dairəsi
  • Qaraçayevsk şəhər dairəsi
  • Abazin rayonu
  • Adıq-Xabal rayonu
  • Zelençuq rayonu
  • Qaraçayev rayonu
  • Maloqaraçayev rayonu
  • Noqay rayonu
  • Prikuban rayonu
  • Urup rayonu
  • Ust-Cequtin rayonu
  • Xabez rayonu

Şəhərlər[redaktə]

  • Qaraçayevsk – 22.113 nəfər (2002-ci il siyahıya almasına əsasən)[4]

Xarici keçidlər[redaktə]

Qaynaq[redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Официальный сайт Главы и Правительства Карачаево-Черкесской Республики: Общие данные о Карачаево-Черкесии
  2. Административно-территориальное деление по субъектам Российской Федерации на 1 января 2010 года
  3. Население по национальности по субъектам Российской Федерации (XLS). Проверено 4 мая 2009.
  4. RussiaOutdoors - Путешествия по России.


VikiAnbarda Qaraçay-Çərkəz respublikası ilə əlaqəli mediafayllar var.