Qara Qarayev

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qara Qarayev
Qara Qarayev.jpg
Ümumi məlumatlar
Doğum tarixi 5 fevral 1918(1918-02-05)
Bakı, Rusiya Respublikası
Vəfatı 13 may 1982 (64 yaşında)
Moskva, SSRİ
Mənşə Azərbaycanlı
Peşəsi Bəstəkar
Mükafatları Sosialist Əməyi Qəhrəmanı
"Lenin" ordeni "Lenin" ordeni "Oktyabr İnqilabı" ordeni "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni (SSRİ)
Stalin mükafatı — 1946 Stalin mükafatı — 1948 Lenin mükafatı — 1967 SSRİ Xalq Artisti

IMDb səhifəsi

Qara Qarayev (5 fevral 191813 may 1982) — görkəmli Azərbaycan bəstəkarı və pedaqoqu. SSRİ Xalq artisti (1959), Stalin mükafatı laureatı (1946, 1948), Lenin mükafatı laureatı (1967), Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1978), Lenin, Oktyabr İnqilabı və Qırmızı Əmək Bayrağı ordenlərinin laureatı, SSRİ Ali Sovetinin deputatı, AMEA-nın akademiki. Müharibədən sonrakı dövr Azərbaycan mədəniyyətinin ən görkəmli nümayəndələrindən biridir.

Həyatı[redaktə]

Qara Qarayev 1918-ci il fevralın 5-də Bakı şəhərində məşhur həkim-pediatr Əbülfəz Qarayevin və Sona xanım İskəndər qızının ailəsində anadan olmuşdur. Qara Qarayev nəslində özünü musiqi sənətinə həsr eləmiş ilk adamdır. Ata tərəfi Abşeronun Fatmayi kəndindən, ana babası İskəndər bəy Axundov isə Şamaxının məşhur nəsillərindən idi. Bu ailə 20-ci əsrin Bakı ziyalıları kimi çox da zəngin deyildi.[1] 1926-cı ildə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası yanında musiqi məktəbinə qəbul edilmiş, 1930–cu ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyası yanında musiqi texnikumunda professor Georgi Şaroyevin fortepiano sinfinin tələbəsi, 1935–ci ildən isə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq (Leopold Rudolf) və Azərbaycan xalq musiqisinin əsasları (Üzeyir Hacıbəyov) siniflərinin tələbəsi olmuşdur.

1937–ci ildən Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqına üzv qəbul edilmişdir. 1938–ci ildən 1940-cı ilədək P.İ.Çaykovski adına Moskva Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfinin (A.N.Aleksandrov) tələbəsi olmuş, 1941–ci ildə Bakıya qayıdaraq Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının bədii rəhbəri vəzifəsini tutmuşdur.

1944–cü ildə Azərbaycan Bəstakarlar İttifaqının idarə heyəti sədrinin müavini və yenidən 1946-cı ilədək Moskva Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfinin (Dmitri Şostakoviç) tələbəsi olmuşdur.

1946–cı ildən Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında bəstəkarlıq sinfində müəllim kimi işə başlamış, elə həmin il Cövdət Hacıyevlə birlikdə yazılmış "Vətən" operasına görə SSRİ Dövlət mükafatı laureatı olmuş, SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı təşkilatı komitəsinin üzvü seçilmiş və "Əməkdə igidliyinə görə" medalı ilə mükafatlandırılmışdır.

1948–ci ildə SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı idarə heyətinin üzvü seçilmiş, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının dosenti, "Leyli və Məcnun" simfonik poemasına görə Dövlət mükafatı laureatı olmuş və Azərbaycan Elmlər Akademiyasının memarlıq və incəsənət İnstitutunun musiqi bölməsinə rəhbərlik etməyə başlamışdır. 1949-1953-cü illərdə Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının direktoru olmuşdur. 1950–ci ildə SSRİ Nazirlər Soveti yanında SSRİ Dövlət mükafatları üzrə komitənin üzvü təyin edilmiş, 1952–ci ildə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı idarə heyətinin sədri seçilmişdir.

1953–cü ildə Leninqrad Dövlət Kiçik ("Malıy") opera teatrında "Yeddi gözəl" baletinin ilk tamaşası qoyulmuşdur.

19541982-ci illərdə SSRİ Lenin və Dövlət mükafatları komitəsinin üzvü, 1955–ci ildə Azərbaycan SSR-in əməkdar incəsənət xadimi, 1958–ci ildə Azərbaycan SSR xalq artisti adlarını almışdır.

19561973-cü illərdə Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqının birinci katibi işləmiş, 1957–ci ildə SSRİ kinematoqraf işçilər ittifaqının üzvü, "Bir məhəlləli iki oğlan" filminin musiqisinə görə birinci Ümumittifaq sovet filmləri festivalının laureatı, 1962-ci ilədək SSRİ Bəstəkarlar İttifaqı idarə heyətinin üzvü olmuşdur. 1955-1976-cı illərdə IV-IX çağırış SSRİ Ali Sovetlərinin deputatı olmuşdur.

1959–cu ildə SSRİ xalq artisti, Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasının bəstəkarlıq kafedrasının professoru, Azərbaycan Elmlər Akademiyasının akademiki. 1960–cı ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin üzvü seçilmişdir.

1961-ci ildə Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsın eyniadlı əsəri əsasında yazdığı "İldırımlı yollarla" baletindən İkinci süitanın ifası ilə bağlı Los-Ancelesdə I beynəlxalq çağdaş musiqi festivalının iştirakçısı olmuş, həmin il "Qırmızı Əmək Bayrağı" ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.

1963–ci ildə Leninqrad Kiçik ("Malıy") opera teatrının qastrolları zamanı Qahirədə "Yeddi gözəl" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı Misir Ərəb Respublikasında səfərdə olmuşdur. 1964–cü ildə SSRİ Böyük teatrının qastrolları zamanı "İldırımlı yollarla" baletinin tamaşaya qoyulması ilə bağlı "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında iştirak etmişdir.

1965–ci ildə "Antoni və Kleopatra" tamaşasına yazdığı musiqiyə görə M.F.Axundov adına Mukafatın laureatı, aprelin 21-i Moskvada, iyunun 2-i Bakıda Üçüncü simfoniyanın ilk ifası baş tutmuşdur.

1966-cı ildə Dirijorların İkinci Ümumittifaq musabiqəsində münsiflər heyətinin sədri olmuş, sovet mədəniyyət və incəsənət ustaları arasında İspaniyaya səfər etmiş, Bakıda "Klassik süitanın" ilk ifası olmuşdur.

1967-ci ildə "İldırımlı yollarla" baletinə görə Lenin mükafatı və Lenin ordeni ilə təltif olunmuşdur. 1968–ci ildə aprelin 21–də Qorki (indiki Nijni Novqorod) şəhərində, aprelin 28-i Moskvada Violino ilə simfonik orkestr üçün Konsertin ilk ifaları olmuşdur.

1969–cu ildə "Yeddi gözəl" baletinin və "Leyli və Məcnun" simfonik poemasının musiqisinə balet tamaşasının göstərilməsi ilə bağlı Parisdə keçirilən ümumdünya rəqs festivalına, sovet mədəniyyət və incəssənət ustaları arasında Yaponiyaya səfər etmişdir.

1971–ci ildə "Qoysa" filmininə yazdığı musiqi ilə bağlı çəkiliş bölüyü ilə Almaniya Demokratik Respublikasında səfərdə olmuş, həmçinin həmin il Oktyabr inqilabı ordeni ilə mükafatlandırılmışdır.

1972–ci ildə "Varşava payızı" çağdaş musiqi festivalında və bəstəkarlar ittifaqları katibliklərinin toplantılarında keçirilən balet artistlərinin İkincı beynəlxalq musabiqəsində münsiflər heyətinin üzvü olmuşdur.

1973-cü ildə P.İ. Çaykovski adına V beynəlxalq musiqi musabiqəsinin münsiflər heyətinin üzvü, modal musiqi məsələləri ilə bağlı Türkiyədə keçirilən beynəlxalq konqresdə iştirak etmişdir.

1976-cl ildə "Gənc bəstəkarların yetişdirilməsi" simpoziumunun işində iştirak etmiş, sovet və italyan bəstəkarlarının ikitərəfli görüşündə iştirakı ilə bağlı İtaliyanın Pezaro şəhərinə səfər etmişdir.

1978-ci ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı[2] adını almış, Ümumdünya müəllif hüquqları agentliyi konqresinin iştirakçısı kimi Parisdə səfərdə olmuş, Moskva operetta teatrında "Çılğın qaskoniyalı" müziklinin ilk tamaşası qoyulmuşdur.

1982–ci il mayın 13-də Moskva şəhərində dünyasını dəyişmişdir. Bakıda dəfn olunmuşdur.

Əsərləri[redaktə]

Operalar
  • "Vətən" (1945) - Cövdət Hacıyevlə birgə
  • "Zəriflik" (1972) - fransız yazıçısı Anri Barbüsün əsəri əsasında qadın səsi və kamera orkestri üçün monodrama (1972)
Baletlər
  • "Yeddi gözəl" (1952)
  • "İldırımlı yollarla" (1958) - Cənubi Afrika yazıçısı Piter Abrahamsının romanı əsasında yazdığı
  • "Leyli və Məcnun" (1969) - eyniadlı simfonik poema əsasında birpərdəli xoreoqrafik poema
  • "Don Kixot" simfonik qravürləri (2000) - eyniadlı simfonik qravürlər əsasında birpərdəli balet
Müzikl
  • "Çılğın qaskoniyalı" - fransız dramaturqu E.Rostanın "Sirano de Berjerak" komediyası əsasında Azərbaycan musiqisi üçün yeni olan müzikl
Orkestr üçün əsərləri
  • Leyli və Məcnun simfonik poeması (1947) - Nizaminin poeması əsasında
  • "Yeddi Gözəl" simfonik süita (1949)
  • "Don Kixot" simfonik qravürləri (1960) - ispan yazıçısı Migel de Servantes əsəri əsasında
  • Üç simfoniya (1943, 1946, 1965) - III simfoniya Azərbaycan musiqisinə dodekfoniya yazı üsulunun gətirilməsi ilə əlamətdardır
  • "Azərbaycan süitası" (1939)
  • "Vyetnam süitası"
  • Alban rapsodiyası (1952)
  • Klassik süita (1966)
  • Fortepiano və orkestr üçün "Gənclik" poeması (1937)
  • Skripka və orkestr üçün konsert (1967)
Kamera əsərləri
  • İki simli kvartet
  • Kvartettino
  • Skripka və fortepiano üçün sonata

  • Fortepiano üçün iki sonatina (1940, 1943), 24 prelüdiya (1951—1963)
  • Nəfəsli və estrada orkestri üçün əsərlər, kinofilmlər, teatr tamaşaları üçün musiqilər.
Kamera vokal əsərləri
  • Ömər Xəyyamın şeirlərinə səs və fortepiano üçün 6 rübai (1946)
  • Aleksandr Puşkinin şeirlərinə səs və fortepiano üçün "Mən sizi sevirdim" və "Gürcüstan təpələrində" romansları (1949)
Vokal-simfonik əsərləri
  • "Könül mahnısı" kantatası (1938)
  • "Sevinc mahnısı" kantatası (1947)
  • Səs və caz orkestri üçün 3 noktürn (1958)
  • "Partiyamız" kantatası (1959)
  • "Dostluq himni" (1972)

Qara Qarayev həmçinin gözəl müəllim olmuş, neçə-neçı gözəl bəstəkarlar yetişdirmişdir. O, Azərbaycan musiqisinin tədqiqinə dair məqalələt dərc etdirmiş, Elmlər Akademiyasının akademiki fəxri adına layiq görülmüşdür.

Filmoqrafiya[redaktə]

  1. Ordenli Azərbaycan (film, 1938)
  2. Bir ailə (film, 1943)
  3. Xəzər dənizçiləri (film, 1944)
  4. Axşam konserti (film, 1948)
  5. Bakının işıqları (film, 1950)
  6. Mingəçevir (film, 1950)
  7. Xəzər neftçiləri haqqında dastan (film, 1953)
  8. Doğma xalqıma (film, 1954)
  9. Bir məhəllədən iki nəfər (film, 1957)
  10. Don Kixot (film, 1957)
  11. Onun böyük ürəyi (film, 1958)
  12. Uzaq sahillərdə (film, 1958)
  13. Dənizi fəth edənlər (film, 1959)
  14. Əsl dost (film, 1959)
  15. Matteo Falkone (film, 1960)
  16. Leyli və Məcnun (film, 1961)
  17. İnsan məskən salır (film, 1967)
  18. Bu, həqiqətin səsidir. Bəstəkar Qara Qarayev (film, 1968)
  19. Bülbül (film, 1968)
  20. Üçüncü simfoniya (film, 1968)
  21. Abşeron ritmləri (film, 1970)(tammetrajlı musiqili-bədii televiziya filmi)-musiqisindən istifadə edilən bəstəkar
  22. Respublikam haqqında həqiqət (film, 1972)
  23. Dostluq himni (film, 1974)
  24. Əfsanələr aləmində (film, 1975)
  25. Qara Qarayev-60 (film, 1978)
  26. Bəstəkar Qara Qarayev. Opus-78 (film, 1979)
  27. Nəğməkar torpaq (film, 1981)
  28. Üzeyir ömrü (film, 1981)
  29. Nizami (film, 1982)
  30. Yeddi gözəl (film, 1982)
  31. Ürək nəğməsi (film, 1989)
  32. Tikdim ki, izim qala. III film (film, 1998)
  33. Hər şey olduğu kimi. Beşinci film. Rəşid Behbudov (film, 2000)
  34. Hər şey olduğu kimi. Əminə Dilbazi (film, 2000)
  35. 80 kilometr yerin altı ilə (film, 2002)(qısametrajlı sənədli film)(ANS tv)
  36. Bəxtiyar Vahabzadə (film, 2003)
  37. Qara Qarayev (film, 2003)
  38. Abşeron lövhələri (film, 2004)(qısametrajlı sənədli film)(Aztv)-musiqisindən istifadə edilən bəstəkar
  39. Nəfəs alətləri (film, 2004)
  40. Bakı xoreoqrafiya məktəbi 2005 (film, 2005)
  41. Böyük ömrün anları (film, 2006)
  42. Əlvida, cənub şəhəri (film, 2006)
  43. Bağ yerində (film, 2007)
  44. Qəmbər Hüseynli (film, 2007)
  45. Qızlar (film, 2007)
  46. Maestro Niyazi (film, 2007)
  47. Həqiqətin özü (film, 2008)
  48. 40-cı qapı (film, 2009)
  49. Bir ovuc torpaq (film, 2009)
  50. Ölüm növbəsi (film, 2009)
  51. Üfüqü ötənlər (film, 2011)

Xatirəsinin əbədiləşdirilməsi[redaktə]

Bakı şəhərində Qara Qarayevin abidəsi

3 fevral 201-cü ildə Bakı şəhərinin 28 May küçəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən Qara Qarayevin abidəsi açılıb.[3]

Həmçinin bax[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Kayzen.az – Böyük musiqiçilər: Qara Qarayev
  2. Караев Кара Абульфаз оглы
  3. http://sia.az/az/news/social/391363-prezident-ilham-eliyev-xalq-musiqimiz-muam-seneti-umumdunya-musiqi-senetinin-zirvesidir

Xarici keçidlər[redaktə]

Video[redaktə]