Qaradağ vilayəti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qaradağ və ya Qaracadağ (Farsca: قراجه‌داغ ,قره‌داغ) İranın şimal-qərb bölgəsi Cənubi Azərbaycandakı Şərqi Azərbaycan əyaləti ilə Araz çayının cənub qisimində yerləşən tarixi bölgədir. Bölgə üçün Farsca qaynaqlarda xüsusilə müasir tarixi və coğrafi ədəbiyyatda istifadə edilən Arasbaran sözü daha yeni bir termindir. Bölgənin mərkəzi Əhər şəhəri olub Əhər Şəhristanını içinə alır. MeşkinşəhrMuğan düzənliyinə qonşudur. Meşəlik olan bölgə coğrafi baxımdan dağlıq olub, mis baxımından zəngindir.

Kökən tarixi[redaktə]

Qaradağ sözü böyük dağ və ya dağlıq yer mənasına gəlməkdədir. Yeni fars qaynaqlarında bu ad yerinə bölgə üçün Arasbaran da deyilir. Bölgə, İranın Türkmən Yatağı olaraq da təbir edilər.

Tarixi[redaktə]

Piştəkinlilər və sonrası[redaktə]

1155 ilə 1231 illəri arası qaradağa Gürcü mənşəli Piştekinlilər suveren olmuşdur. Xanədanın ilk hökmdarı olan Nüsrətəddin Piştəkin ibn Məhəmməd pul basdırmışdır. 1125 ilə 1131 illəri arası bu xanədan Xarəzmşahların hakimiyyətində qalmışdır. Xanədanın ikinci və son hökmdarı Nüsrətəddin Məhəmməd ibn Nüsrətəddin Piştəkindir.

Səfəvilər dövrü[redaktə]

1567-ci ildə, Qaradağ Səfəvi dövləti suverenliyindəykən özü bir sufi olan Ənsar xəlifə Qaradağlı bura hökmdar olaraq təyin edilmişdir. 1583-cü ildə I Təhmasib əmri ilə Şirvana bəylərbəyi olaraq təyin edilməsiylə, Qaradağ hökmdarı Ənsar xəlifənin oğlu Şahverdi xan Qaradağlı olmuşdur. Şahverdi xan 1589-cu ildə öldürülmədən əvvəl, 1588-ci ildə Azərbaycan Türklərinin əlindəki torpaqlara hücum etmişdir. Şahverdi xanın ölümünün ardından eyni il 168-169 namizəd içindən yenə eyni ailədən olan Maksud Sultan, Qaradağ hökmdarı olmuşdur. Tarixçi İskəndər Munşi, bu ailənin dövrün Qızılbaş qəbilələləri arasında edilən əsgəri olaraq əhəmiyyət sıralamasında səkkizinci olduğunu söyləmişdir. Maqsud sultanın hökmdarlığı isə 1606-cı ilə qədər sürmüşdür.

Mahalları[redaktə]

  1. Əhər mahalı
  2. Üzümdil mahalı
  3. Həsənabad mahalı
  4. Meşəpara mahalı
  5. Keyvan mahalı
  6. Mincivan mahalı
  7. Kəleybər mahalı
  8. Kərmədüz mahalı
  9. Çardəngə mahalı
  10. Düdəngə mahalı
  11. Yaft mahalı
  12. Tiklə mahalı
  13. Vargəhan mahalı
  14. Horand mahalı
  15. Bədəvistan mahalı
  16. Şərqi Dizmar mahalı
  17. Qərbi Dizmar mahalı
  18. Məvazixan mahalı

Bəxşləri[redaktə]

1.Əhər (mərkəzi Əhər şəhəri)

Əhər bəxşinə Göyçəbel, Üçhaça, Bozquş, Azğan və Qışlaq kəndistanları tabedir.

2.Horand (mərkəzi Horand qəsəbəsi)

Horand bəxşinə Çahardangə, Düdəngə, Tiklə, Yaft və Vərgəhan kəndistanları daxildir.

3.Vərziqan (mərkəzi Vərziqan kəndi)

Vərziqan bəxşi Şimalı Üzümdil, Cənubi Üzümdil, Sina və Bəkrabad kəndistanlarını birləşdirir.

4.Xərvənə (mərkəzi Xərvənə kəndi)

Xərvənə bəxşinin Mərkəzi Dizmar, Cuşin və Ərəzil kəndistanları var.

5.Kəleybər (mərkəzi Kəleybər şəhəri)

Kəleybər bəxşinə Meşəpara, Abışəhmədi, Mövlan və Peyğançayı kəndistanları bağlıdır.

6.Xudafərin (mərkəzi Xumarlı kəndi)

Xudafərin bəxşi Keyvan, Şərqi Mincivan, Şərqi Dizmar və Bəstamlı kəndistanlarına bölünür.

Tarixi şəxsiyyətləri[redaktə]

Hakimləri[redaktə]

1.Nüsrətəddin Piştəkin ibn Məhəmməd (1155-1210)

2.Nüsrətəddin Məhəmməd ibn Nüsrətəddin Piştəkin (1210-1230)

  • Ağqoyunlular dönəmi
  • Həsən bəy Şəkəroğlu-Pörnək
  • Səfəvilər dönəmi


  • Xanlıq dönəmi

El-oymaqları[redaktə]

Tarixi abidələri[redaktə]

Bəzz qalası, Qəhqəhə qalası, Kürdəşt qalası və başqaları

İstinadlar[redaktə]


Mənbə[redaktə]

  • Ənvər Çingizoğlu, Qarşı yatan Qaradağ. Bakı, "Ozan", 1998, 192 səh.
  • Ənvər Çingizoğlu, Qaradağlılar, Bakı, "Şuşa", 2008, 160 səh.
  • Ənvər Çingizoğlu, Qaradağ xanlığı, Bakı, "Mütərcim", 2011. – 212 səh.

Həmçinin bax[redaktə]