Qolodomor

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qolodomorukrayna dilindəki iki sözdən – "aclıq" və "öldürmək" sözlərindən əmələ gəlmişdir. 1932-1933-cü illərdə sovet kommunist rejimi tərəfindən Ukrayna xalqına qarşı törədilmiş soyqırım aktıdır.

Keçən əsrin 30-cu illərinin əvvəllərində, Avropanın mərkəzində – Sovet İttifaqının "taxıl anbarında" – Stalin kommunist rejimi milyonlarla ukraynalıya qarşı dəhşətli soyqırım aktı həyata keçirdi. Qədim əkinçilik adətləri olan millət aclığa – ən dəhşətli işgəncəyə və ölümə məhkum edildi. Bu faciəni ukraynalılar QOLODOMOR adlandırırlar.

1917-1921-ci illərdə milli inqilabın baş verdiyi, minillik tarixi və zəngin mədəni irsə malik olan, milli müstəqilliyə can atan Ukrayna müstəqillik uğurunda mübarizə dövrünü yaşayırdı və sürətlə dirçəlməkdə davam edirdi. 1920-1930-cu illərdə bəzi Ukrayna kommunistləri Moskvadan daha geniş muxtariyyət almağa cəhd göstərdilər və 1920-ci illərin sonlarında Stalin anladı ki, ukraynalaşdırma siyasəti sovet hökumətinin müəyyənləşdirdiyi çərçivələrdən çıxıb və rejim üçün öz faydasını itirib. Artıq ukraynalılar sovet imperiyasının bütövlüyü və geosiyasi məqsədləri üçün ciddi təhlükəyə çevrilmişdilər. Stalin bir millət kimi ukraynalılara qarşı açıq müharibəyə başladı.

Düşünülmüş aclığın məqsədi milli elitanın və onun sosial dəstəyinin ləğv edilməsi yolu ilə Ukrayna milli ideyasının aradan qaldırılması, daha sonra isə Qolodomordan sağ çıxmış kəndliləri itaətkar kolxozçulara – dövlət qullarına çevirmək idi.

Qolodomorla eyni vaxtda totalitar Stalin rejimi ukraynalılara qarşı kütləvi repressiyalara başladı. 1932-ci ildə Ukraynada həbs edilənlərin ümumi sayı 1929-cu ildəkindən 2,5, 1933-cü ildə isə 4 dəfə artıq – rekord sayda – 125.000 nəfər olmuşdu.

  • Ukraynada repressiya dalğası
1929 – 29.9
1930 – 33.4
1931 – 51.9
1932 – 74.8
1933 – 124.5
1934 – 30.3

Soyqırım milyonlarla insanın həyatına son qoymaqla yanaşı, ukraynalıların bir xalq kimi bir neçə nəsillik inkişafını da dayandırdı.

Soyqırım 1933-cü ilin qış və yaz aylarında özünün ən yüksək həddinə çatdı. Bu zaman hər gün 25 min insan dünyasını dəyişirdi. Qolodomor nəticəsində sovet Ukraynası əhalisinin 20-30%-i məhv edildi.

Sovet hakimiyyəti taxılın artıq qalan hissəsinə vergi qoyur, bəzi hallarda isə hətta ən son taxıl dənəsini belə kəndlilərin əlindən alırdı. Sovet Ukraynası və Kubanın (Cənubi Qafqazda sovet Rusiyasının regionu) ukraynalılar məskunlaşmış hissəsi hərbi qüvvələr tərəfindən mühasirəyə alındığına görə camaat yemək tapmaq üçün qonşu sovet respublikalarına gedə bilmirdi.

Kəndlilər uşaqlarını xilas etmək üçün DİXK-nin (NKVD) dəstələri tərəfindən mühafizə edilən sərhəddi keçərək onları aclıqdan daha az zərər çəkən şəhərlərdə qoyub geri qayıdırdılar. Məsələn, 1933-cü ilin yazının sonlarında yalnız Kiyevdə 300 min kimsəsiz uşaq qeydə alınmışdı. Yetimxanalarda yer olmadığından bu uşaqların çoxu küçədə aclıq və xəstəlikdən dünyasını dəyişirdi.

Aclıq çəkən uşaq

Ukrayna kəndliləri kolxozlara cəlb edilmək üçün qidadan məhrum edilməmişdilər, çünki, bolşevik kollektivləşdirməsi artıq 1932-ci ilin yayınadək sona çatmışdı. Qolodomor ilk növbədə müstəqil dövlət qurmağa can atan Ukrayna xalqının özəyi olan kəndlilərə qarşı yönəlmişdi. Ukrayna kəndliləri kommunist ideologiyası ilə ziddiyyət təşkil edən və bolşevik liderlərinin açıq düşmənçiliyinə səbəb olan qədim ənənələrin və milli dəyərlərin daşıyıcıları idilər. Əbəs yerə deyil ki, İosif Vissarionoviç Stalin qeyd edirdi: "...kəndlilər milli hərəkatın əsas ordusunu təşkil edir... Kəndli ordusu olmadan güclü milli hərəkat olmayıb və ola da bilməz".

Stalin rejiminin milli aspekti 1932-ci il dekabrın 14-də KP(b) MK və XKS tərəfindən qəbul edilmiş qətnamədə aydın şəkildə əks olunmuşdu. O, sovet Ukraynası və Kubanda taxıl tədarükünün aşağı göstəricilərini ukraynalaşdırma siyasətinin "yanlış şəkildə həyata keçirilməsi" ilə bilavasitə əlaqələndirirdi. Bu qətnamə əslində, sovet Ukraynasının və Kubanın ukraynalılar yerləşdirilmiş (bu proses 1920-ci illərdə başlanmışdı) rayonlarında milli inkişafa son qoyurdu.

Qeyd etmək lazımdır ki, Qolodomordan öncə 1929-1932-ci illərdə sovet hakimiyyəti torpaqlarını və təsərrüfatlarını Ukrayna kəndlilərinin əlindən almışdı və onları əslində kommunist dövlətinin qullarına çevirmişdi.

SSRİ MİK və XKS 1932-ci il avqustun 7-də sosialist əmlakın qorunması haqqında qətnamə qəbul etdi. Kolxoz əmlakının talanmasına görə güllələnmə və ya 10 il azadlıqdan məhrumetmə cəzası nəzərdə tutan bu qətnamənin qəbulu kütləvi həbslərə və güllələnmələrə şərait yaratdı. Hətta uşaqlar da bu yaxınlaracan valideynlərinə məxsus olan tarlalardan sünbül yığdıqda amansızcasına cəzalandırılırdılar. Xalq arasında bu qətnamə "Beş sünbül haqqında qanun" adını almışdı.

1932-ci ildə taxıl tədarükü planını yerinə yetirə bilməyən fərdi təsərrüfatçılara və bütünlüklə kəndlərə qarşı natural cərimələrin tətbiqi ilə sovet hakimiyyəti yalnız taxıl deyil, bütün qida ehtiyatlarını müsadirə etdi.

Milyonlarla ukraynalı öz vətənində öldükdən sonra hökumət Rusiyadan, Belorusiyadan və SSRİ-nin digər yerlərindən on minlərlə ailəni Sovet Ukraynasının əhalisi qırılaraq boş qalmış kəndlərinə köçürürdü. 1933-cü ilin sonunda Ukraynaya 117.000-dən çox insan köçürülmüşdü və bununla da köçürmə planı 105% yerinə yetirilmişdi.

Faciənin əsas günahkarları[redaktə]

  • İosif Stalin – SSRİ Kommunist Partiyasının baş katibi, 1920-ci illərdən ömrünün sonunadək (1953-cü il) kommunist iyerarxiyasında ən yüksək vəzifə tutan şəxs və SSRİ-nin faktiki diktatoru.
  • Vyaçeslav Molotov – SSRİ Xalq Komissarları Şurasının (hökumətin) rəhbəri. Stalinin ən yaxın silahdaşı və Ukraynada fövqəladə taxıl tədarükü komissiyasına şəxsən nəzarət həyata keçirən şəxs.
  • Lazar Kaqanoviç – Stalinin siyasi məsləkdaşı; 1928-1939-cu illərdə SSRİ Kommunist Partiyasının katibi; Ukrayna K(b)P MK-nın katibi (1925-1928-ci illər); Cənubi Qafqazda fövqəladə tədarük komissiyasının və Ukraynada, xüsusilə, Odessa vilayətində taxıl tədarükü üzrə təftiş komissiyasının rəhbəri.
  • Stanislav Kosior – 1928-1938-ci illərdə SSRİ Kommunist Partiyasının birinci katibi. Ukraynanın faktiki rəhbəri.
  • Mendel Xatayeviç – 1932-1933-cü illərdə SSRİ Kommunist Partiyasının ikinci katibi. Ərzaq məhsullarının müsadirə olunması üçün "xüsusi vasitələrdən" istifadə etmişdir.
  • Pavlo Postişev – UK(b)P MK-nın ikinci katibi. 1933-cü ilin yanvarında o, Stalinin qeyd etdiyi kimi, "taxıl tədarükü planının təcili yerinə yetirilməsi" üçün xüsusi canfəşanlıq göstərmişdir. "Plan" yerinə yetirildikdən sonra isə Postişev Ukrayna mədəniyyətinə, sosial və mədəni elitasına qarşı törədilmiş terror aktlarının və repressiyaların əsas təşəbbüskarı və rəhbəri olmuşdur.
  • Stanislav Redens – SSRİ-in DSİ-nin (Dövlət Siyasət İdarəsi) rəhbəri. O, aclıq çəkən Ukrayna kəndlilərinə qarşı açılan ilk qurama cinayət işlərinin əsas təşəbbüskarı olmuşdur.
  • Vsevolod Balitski – Stanislav Redensi SSRİ DSİ-nin rəhbəri vəzifəsində əvəzləyən şəxs. Aclıq çəkən Ukrayna kəndlilərinə qarşı açılan qurama cinayət işlərinin təşəbbüskarı olmuş, onları güllələnməyə məhkum etmişdir. Stalin terroru zamanı – 1930-cu illərin ortalarından sonunadək həyata keçirilən Ukrayna ziyalılarının məhv edilməsi kampaniyasında mühüm rol oynamışdır.

Faciəyə səbəb olan qərarlar və faciənin mənzərəsi[redaktə]

"Kolxoz mülkiyyətinin və korporativ mülkiyyətin talan edilməsinə görə bütün əmlakın müsadirə edilməsi ilə güllələnmə, yüngülləşdirici səbəblər olduqda bütün əmlakın müsadirə edilməsi ilə 10 il azadlıqdan məhrumetmə cəzası... Bu cür məhkumlara amnistiya tətbiq olunmur".

SSRİ MİK və XKS-nin "Dövlət müəssisələrinin, kolxozların və kooperasiyaların əmlakının qorunması və ümumi (sosialist) əmlakın artırılması haqqında" 1932-ci il avqustun 7-də qəbul etdiyi qətnamə ("Beş sünbül haqqında qanun" adı ilə tanınır)

"... "qida axtarışında" kəndlilərin kütləvi köçü başladı... şübhəsiz bütün bunlar sovet hakimiyyətinin düşmənləri tərəfindən təşkil edilmişdir (buna görə də, sovet Ukraynası və Kubanın partiya icraiyyə komitələrinə xüsusi əmr verilmişdir)... kəndlilərin kütləvi köçünə yol verməmək... (şimal sərhəddini keçən sovet Ukraynası və Kubanın kəndlilərini) həbs etmək... əvvəlki yaşayış yerlərinə qaytarmaq"

P(b)İK MK-nın və SSRİ XKS-nin "Ac kəndlilərin kütləvi köçünə yol verməmək haqqında" 22 yanvar 1933-cü il tarixli direktivi

"Tam məxfi: Nemirovda üsyan baş verdi. Ac kəndlilər "Sentrospirt"-ə (dövlət spirt zavodu) hücum etdilər və onlara araq deyil, taxıl lazım olduğunu qışqıraraq hər şeyi dağıtdılar"

Tulçinsk raykom partiya katibinin Vinitsk vilkomuna raportu, 9 may, 1932-ci il

"...ölüm hallarının sayı o qədər artmışdı ki, bir çox kənd sovetləri artıq hesablama aparmırdılar".

SSRİ DSİ Xarkov Vilayət Şöbəsinin rəhbəri Katsnelsnonun USSR DSİ-nin rəhbərinə məktubundan, 5 iyun, 1933-cü il

"Ukraynadakı vəziyyəti düzəltməyə başlamasaq, biz Ukraynanı itirə bilərik".

Stalinin L. Kaqanoviçə ünvanladığı və Ukrayna kəndlilərinin, eləcə də Ukrayna Kommunist partiyasının onun siyasətinə qarşı artan müqavimətini soyqırım yolu ilə qırmaq istəyini göstərən 1932-ci il 11 avqust tarixli məktubundan

""Qara lövhələr"ə daxil edilmiş kolxozlara qarşı aşağıdakı tədbirləri həyata keçirin:

a)Malların daşınmasının təcili dayandırılması, yerlərdə kooperativ və dövlət ticarətinin qadağan edilməsi və müvafiq kooperativ və dövlət dükanlarında olan bütün malların çıxarılması.

b) Kolxoz ticarətinin kolxoz və kolxozçular, həmçinin fərdi təsərrüfatçılar üçün də tam qadağan edilməsi.

"Taxıl tədarükünün artırılması üçün tədbirlər haqqında" SSRİ Xalq Komissarları Şurasının qətnaməsi

BMT konvensiyası[redaktə]

Soyqırımın qarşısının alınması və günahkarların cəzalandırılması haqqında konvensiya

Qəbul olunmuş və imzalanması, ratifikasiya edilməsi və ya Ali Məclisin 1948-ci il dekabrın 9-da qəbul olunan 260 A (III) qətnaməsinə əlavə edilməsi tövsiyə edilmişdir

  • Maddə l

Sənədi imzalayan tərəflər sülh və ya müharibə zamanı törədilməsindən asılı olmayaraq, beynəlxalq hüquq normalarına görə soyqırımın cinayət hesab edildiyini təsdiqləyir və onun qarşısını almaq, günahkarları cəzalandırmaq öhdəliyini öz üzərlərinə götürürlər.

  • Maddə 2.

Hazırkı konvensiyaya müvafiq olaraq, soyqırım hər hansı milli, etnik, irqi və ya dini qrupun qismən və ya bütünlüklə məhv edilməsi məqsədilə törədilən aşağıdakı hərəkətlərdən biridir:

a) Qrup üzvlərini öldürmək.
b) Qrup üzvlərinə fiziki və ya mənəvi zərər vurmaq.
c) Qrupun həyat şəraitinə onun tam və ya qismən fiziki məhv edilməsi niyyəti ilə qəsdən zərər vurmaq.
d) Qrup daxilində təbii artımın qarşısını almaq məqsədilə tədbirlər görmək.
e) Qrup üzvlərinin uşaqlarını məcburi şəkildə digər qrupa vermək
  • Qüvvəyə minmişdir: XIII maddəyə müvafiq olaraq 12 yanvar, 1951-ci ildə.

Bu konvensiyaya uyğun olaraq Qolodomor soyqırım hesab edilir. Kommunist rejimi ukraynalıları sovet Ukraynasındakı sivil millət, həmçinin, sovet Rusiyasındakı etnik qrup (yəni Cənubi Qafqazda olan Kuban ukraynalılarını) kimi hədəfə almışdı.

Şahidlərin dedikləri[redaktə]

"Elə bir ev tapmaq çətin idi ki, orada aclıqdan ölən olmasın. Ölənlərin sayı adamı heyrətə gətirirdi".

Yakov Vilçenko, Qolodomor şahidi, Kiyev

"Mənim anam övladlarını özü dəfn etmişdi. Bir qardaşım yalvarıb yemək istəyə-istəyə 1933-cü ilin fevralında dünyasını dəyişdi; o biri qardaşım martda, bacım isə 1933-cü ilin mayında öldü".

Mariya Kaçur, Qolodomor şahidi, Zaporojye

"Minlərlə uşaq acından ölən bir vaxtda Ukraynanı talan etmək, bütün buğdanı insanların əlindən almaq əmrini məhz Stalin vermişdi".

Mixaylo Prokopenko, Qolodomor şahidi, Çerkassk

"Onlar hər şeyi götürürdülər. Hətta yemək tapdıqda onu da əlimizdən alırdılar. Bu Stalinin və hakimiyyətin qərarı idi. Əgər sən yeməyi gizlətsəydin, səni Sibirə sürgün edə bilərdilər".

Katerina Pançenko, Qolodomor şahidi, Xarkov

"Hətta insanlar bir neçə çuğundur və ya bir ovuc noxud gizlədikdə belə bunlar da əllərindən alınırdı. Məncə, 1933-cü il Qolodomoru dəqiq şəkildə düşünülmüş və planlaşdırılmışdı; Allah bizi bu cür bəladan qorusun".

Kseniya Datsenko, Qolodomor şahidi, Çerkassk vilayəti

"Siz hansı quraqlıqdan danışırsınız? Bütün bunlar (aclıq) Stalinin əmrlərinə əsasən həyata keçirilirdi. Onun əlaltıları gəlirdilər və apara bildikləri hər bir şeyi özləri ilə aparırdılar. Amansız əclaflar insanların bütün azuqələrini talayırdılar".

Nikolay Melnik, Qolodomor şahidi, Dnepropetrovsk vilayəti

Faciəyə münasibətlər[redaktə]

"Mən sizə Qolodomor soyqırımı nəticəsində 10 milyona yaxın insan itirmiş bir xalqın adından müraciət edirəm...

Biz istəyirik ki, dünya bəşəriyyət əleyhinə törədilmiş bütün cinayətlər haqqında həqiqətləri öyrənsin. Yalnız bu yolla cinayətkarların bizim biganəliyimizdən istifadə etmələrinin qarşısını almaq olar".

Viktor Yuşşenko, Ukrayna Prezidenti

"Qolodomor – 1932-1933-cü illərdə 7-10 milyon günahsız insanın ölümünə səbəb olmuş və Ukrayna xalqı üçün milli faciəyə çevrilmiş Böyük Aclıq hadisəsidir".

7 noyabr 2003-cü ildə BMT Ali Məclisin 58-ci sessiyasında quruma üzv ölkələrin nümayəndələrinin birgə bəyanatı

"Məhz belə canfəşanlıqla tutulan divan Ukraynada törədilmiş aclıq terroruna soyqırım xarakteri verir".

Alan Bezanson, tarix professoru (Sorbonna, Fransa)

"Aclıq vasitəsilə Ukrayna xalqına qarşı həyata keçirilən zorakılıq Ukrayna mədəniyyətinin və dininin, həmçinin Ukrayna ziyalılarının məhvi ilə müşahidə olunurdu". Stalin... kəndlilərə millətçiliyin daşıyıcıları kimi yanaşırdı. Sağlam düşüncə Ukrayna xalqına vurulan bu ikiqat zərbəni bizə təsadüf hesab etmək imkanı vermir.

Robert Konkest, Qolodomor tədqiqatçısı (ABŞ)

"Mən əminəm ki, Stalinin hakimiyyəti öz əlində cəmləməsinin məqsədi böyüklüyünə görə ikinci sovet respublikasının fiziki məhvinə nail olmaq, ən əsası isə Ukrayna kəndlilərini, Ukrayna ziyalılarını, Ukrayna dilini, bir sözlə, Ukraynanı və bütün ukraynalıları yox etmək idi. Məqsəd çox sadə və primitiv idi: əhali yoxdursa, ölkə də yoxdur. Deməli, problem də həll olunmuş sayılır. Bu, sözün klassik mənasında, soyqırım siyasətidir".

Ceyms Meyson, Qolodomor tədqiqatçısı (ABŞ)

"Ukraynada yaşanan bugünkü faciənin nəticəsi bu ölkənin Rusiya tərəfindən məskunlaşdırılması olacaq. Bu isə əhalinin etnik tərkibinə zərər vuracaq. Gələcəkdə və hətta yaxın gələcəkdə heç kəs Ukrayna və ukraynalılar – deməli, həm də Ukrayna məsələsi barədə heç nə bilməyəcək – çünki Ukrayna faktiki olaraq əhalisinin çoxunun ruslar təşkil edən bir ölkəyə çevriləcək".

İtaliyanın Xarkovdakı konsulu Serjio Qradeniqonun Moskvadakı İtaliya səfirinə məktubundan (1933-cü il)

"Hər iki millət (yəhudilər və ukraynalılar) siyasi səbəblər üzündən və yalnız onlar məhz onlar olduqları üçün məhv edilmişdilər".

ABŞ Konqresmeni Devid Rut

"Mənə hər şey aydındır. Mənim BMT-nin heç bir sübutuna ehtiyacım yoxdur, çünki, öz doğma kəndimdə əhalinin yarısından çoxu qırılmışdı".

Aleksandr Moroz, Ukrayna Ali Radasının spikeri

"Qolodomor – xalqımızın tarixinin faciəli səhifəsi – hər bir ukraynalının ürəyindəki yaradır. Bizim itkilərimiz çox böyük idi – 7 milyondan çox insan. Bu, sadəcə millətin genofonduna vurulan ikiqat zərbə deyildi. Əslində, Ukrayna xalqının bir millət kimi mövcudluğu sual altına alınmışdı".

Viktor Yanukoviç, Ukraynanın baş naziri

"Qolodomor Stalin rejimi tərəfindən düşünülmüş şəkildə təşkil edilmişdi. O, Ukrayna və dünya ictimaiyyəti tərəfindən dünyada qurbanlarının sayına görə ən böyük soyqırımlardan biri kimi pislənilməlidir".

Leonid Kuçma, Ukrayna Prezidenti, (1994-2004-cü illər)

"Mən o dövrkü hakimiyyətin soyuqqanlılıqla həyata keçirdiyi dəhşətli cinayətdən danışıram. Bu faciənin ağrılı xatirəsi ukraynalıların hissləri və fəaliyyəti ilə qan yaddaşına çevrilməlidir".

Qolodomorun 70 illik ildönümü ilə əlaqədar Roma Papası ll İohann Pavelin Ukrayna xalqına müraciət məktubundan, 23 noyabr, 2003

Qolodomoru soyqırım kimi tanıyan ölkələr[redaktə]

Dünya ictimaiyyətinə Qolodomor faktının çatdırılmasının məqsədi – milyonlarla günahsız qurbanın ruhunu şad etmək, sovet kommunist rejiminin cinayətini pisləmək, tarixi ədaləti bərpa etmək və Ukrayna xalqının soyqırımının beynəlxalq miqyasda tanınmasına nail olmaqdır.

Qolodomoru soyqırım kimi tanıyan Ukrayna dünya ictimaiyyətinə süni şəkildə yaradılmış aclıqdan indi də silah kimi istifadə olunması faktını çatdırmaq istəyir. Bunun dərki dünyanın hər hansı bir yerində bu cür dəhşətli aktın qarşısının alınmasına yardımçı ola bilər.

Ukrayna Ali Radası 2002-2003-cü illərdə qəbul etdiyi üç qətnamədə dünya ictimaiyyətini Qolodomorun soyqırım kimi beynəlxalq miqyasda tanınmasına çağırmışdır.

28 Noyabr 2006-cı il. Ukrayna Ali Radası Qolodomoru soyqırım kimi tanıyan qanun qəbul etdi.

Bu gün artıq Avstraliya, Kanada, Estoniya, Gürcüstan, Macarıstan, Litva, PolşaABŞ və s. ölkələr 1932-1933-cü illərdə Ukraynada baş verən Qolodomoru soyqırım aktı kimi tanıyıb.

23 sentyabrda Argentina Senatının palatası Ukraynada "sovet totalitar rejimi tərəfindən təşkil edilən" Qolodomor qurbanlarının xatirəsini yad etdi.

28 oktyabr 2003-cü ildə Avstraliya Senatı Ukraynadakı aclığı "tarixdə baş vermiş ən dəhşətli soyqırım aktlarından biri kimi" tanıdı.

19 iyun 2003-cü ildə Kanada Senatı Kanada hökumətini "Ukraynadakı aclığı 1932-1933-cü illər soyqırımı kimi tanımağa və bu tarixi həqiqəti təkzib və ya təhrif etmək cəhdlərini pisləməyə" çağırdı.

Estoniya parlamenti 1993-cü il oktyabrın 20-də "kommunistlərin Ukraynada soyqırım siyasətini" pislədi.

Gürcüstan parlamentinin 20 dekabr 2005-ci il tarixli sənədində "totalitar bolşevik rejiminin Ukrayna xalqına qarşı məqsədyönlü soyqırım həyata keçirdiyi" təsdiq edilirdi.

2003-cü ildə ABŞ Konqresi Qolodomoru soyqırım kimi tanıdı. ABŞ Konqresinin Ukraynada Aclıq məsələləri üzrə Komissiyasının yekun hesabatında deyilir – "İosif Stalin və onun adamları 1932-1933-cü illərdə ukraynalılara qarşı soyqırım həyata keçirmişlər".

Macarıstan Dövlət Məclisinin 26 noyabr 2003-cü il tarixli qətnaməsində "Stalin sovet rejiminin həyata keçirdiyi məqsədyönlü süni aclıq nəticəsində bəşəriyyətin dəhşətli faciəsi və Ukraynadakı soyqırım qurbanlarının" xatirəsi yad edilir.

Litva Seymi 24 noyabr 2005-ci ildə bəyan etdi ki, "Stalin kommunist rejimi Ukrayna xalqına qarşı düşünülmüş, dəqiq şəkildə planlaşdırılmış soyqırım həyata keçirmişdir".

Polşa Senatı 2006-cı il martın 16-da qərar qəbul etdi ki, "Qolodomor müstəbid bolşevik rejimi tərəfindən məqsədyönlü şəkildə təşkil edilmişdir". Senat "Ukraynada 1932-1933-cü illərdəki Böyük Aclığın soyqırım kimi tanınmasının vacibliyi fikri ilə" həmrəydir. 2006-cı il dekabrın 6-da Polşa Seymi "bu soyqırıma görə məsuliyyət daşıyan totalitar rejimi" pislədi.

Qolodomoru rəsmən soyqırım kimi tanıyan ölkələr
Xəritə Qolodomoru rəsmən soyqırım kimi tanıyan ölkələrin siyahısı Flag of Ukraine.svg

Flag of the United States.svg ABŞ, Flag of Andorra.svg Andorra, Flag of Argentina.svg Argentina, Flag of Australia.svg Avstraliya, Flag of Belgium (civil).svg Belçika, Flag of Brazil.svg Braziliya, Flag of the Czech Republic.svg Çexiya, Flag of Chile.svg Çili, Flag of Ecuador.svg Ekvador, Flag of Estonia.svg Estoniya, Flag of Georgia.svg Gürcüstan, Flag of Spain.svg İspaniya,
Flag of Italy.svg İtaliya, Flag of Canada.svg Kanada, Flag of Colombia.svg Kolumbiya, Flag of Latvia.svg Latviya, Flag of Lithuania.svg Litva, Flag of Hungary.svg Macarıstan, Flag of Mexico.svg Meksika, Flag of Paraguay.svg Paraqvay, Flag of Peru (state).svg Peru, Flag of Poland.svg Polşa, Flag of Slovakia.png Slovakiya, Flag of Ukraine.svg Ukrayna, Flag of the Vatican City.svg Vatikan

Mənbə[redaktə]