Qriqori Nazianzin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Qriqori Nazianzin yun. Γρηγόριος Ναζιανζηνός
Doğulub 329(329-Şablondakı doğum və ya ölüm tarixində texniki yanlışlıq var!-00)
Arianz
Vəfat edib 25 yanvar 389(389-01-25)
Arianz
Yad edilir Pravoslav kilsəsi
Roma-Katolik kilsəsi
Müqəddəslər təqvimi Pravoslavlarda 25 yanvar30 yanvar
Katoliklərdə 2 yanvar

Qriqori Nazianzin - məşhur xristian ilahiyyatçısı, kilsə xadimi, müqəddəs

Həyatı[redaktə]

329-cu ildə Roma İmperiyasının Arianz şəhərində (indiki Türkiyənin Niğde şəhərinin yaxınlığında) doğulmuşdur. Onun atası Nazianz şəhərinin yepiskopu Qriqori, anası isə Müqəddəs Nonna olmuşdur. O, Kapadokiya Kesareyası (indiki Türkiyənin Kayseri şəhəri) və Fələstin Kesareyası (indiki İsrailin Kesarya şəhəri) şəhərlərində təhsil aldıqdan sonra İsgəndəriyyədə biliklərini təkmilləşdirmiş, oradan isə elm dalınca Afinaya getmişdir. Əsərlərində neoplatonizm təsiri duyulan ilahiyyatçı burada antik filosoflar, o cümlədən Platon və Aristotelin yaradıcılığı ilə yaxından tanış olmuşdur. Sonralar Kapadokiya Kesareyasının arxiyepiskopu olmuş ilahiyyatçı Müqəddəs Vasili və məşhur imperator Mürtəd Yulian (xristianlığı tərk etdiyi üçün "Mürtəd" ləqəbi almışdır) onunla birlikdə Afinada təhsil almışlar.

Fəaliyyəti[redaktə]

Vasili 371-ci ildə Kapadokiya Kesareyasına arxiyepiskop təyin olunduqdan sonra Qriqoriyə kiçik Sasim şəhərinin yepiskopluğunu təklif etmişdir. Təklifi qəbul edən ilahiyyatçı bir müddət burada fəaliyyət göstərdikdən sonra yenidən doğma şəhərinə qayırmış, lakin burada da rahatlıq tapmayıb üç il səhrada yaşamışdır. Qriqori Vasiliyə yazdığı məktublarında həmkarını arianlarla (kilsədən uzaqlaşdırılmış Ariususn rəhbərlik etdiyi bidətçi xristian cərəyanı) apardığı mübarizəyə onu da qoşmağa çalışmasına görə tənqid etmişdir:

"Sən məni tənbəllikdə qınayırsan ki, yepiskop olmaq istəmədim və sizinlə bərabər sümük üstündə çarpışan köpəklər kimi çarpışmadım. Mənim üçün ən əsası fəaliyyətsizlikdir və düşünürəm ki, hamı mənim kimi etsəydi, onda kilsədə mübarizələr olmaz və kilsə indiki kimi tənqid obyektinə çevrilməzdi, indi hamı onu mübahisələrə olan sevgisinə görə silaha çevirir".

Sonralar atasının təkidilə şəhərə qayıdan Qriqori Vasili ilə barışmışdır. Lakin çox keçmədən əvvəlcə atası, beş il sonra isə dostu Vasili vəfat etmişdir. Bu hadisələr onu dərindən sarsıtmışdır.

Konstantinopolda fəaliyyəti və ölümü[redaktə]

Elə həmin il bəzi din xadimlərinin təklifi ilə Konstantinopola yola düşmüş, orada din təbliğatı ilə məşğul olmuşdur. Arrianlarla olan qarşıdurmalara baxmayaraq, İmperator Feodosi Qriqorini dəstəkləmiş və 380-ci ildə onu Konstantinopolun arxiyepiskopu təyin etmişdir.

Qriqorinin 381-ci ildə rəhbərlik etdiyi İkinci Konstantinopol Kilsə Məclisində arianlıq rədd edilmiş, Nikeya simvolu rəsmi olaraq təsdiqlənmişdir. Lakin iştirakçılar Qriqorini Sasim yepiskopluğunu özbaşına tərk etməkdə ittiham etmişdilər (o zamankı qaydalara görə yepiskoplar vəzifələrindən istefa verə bilməzdilər). Beləliklə, o, dini vəzifəsi uğrunda mübarizədən çəkinərək, Nazianz şəhərinə qayıtmış və yepiskop olmuşdur. Bir müddət sonra səhhətinin pisləşməsi səbəbilə kilsədən uzaqlaşmış və ömrünün qalan hissəsini yaradıcılığa həsr etmişdir. O, 389-cu il yanvar ayının 25-də Nazianz şəhərində dünyasını dəyişmişdir. Sonralar kilsə tərəfindən müqəddəs elan edilmişdir.

Əsərləri[redaktə]

Qriqori bir çox əsərlərin müəllifidir. O, elmi işlərində Xrsitianlığın əsaslarından, Üç üqnum məfhumu kimi məsələlərdən söz açmış, bidətçiliyi tənqid etmişdir. Qriqori poeziya ilə də məşğul olmuş, şeirlərində öz həyatının müxtəlif məqamlarını işıqlandırmışdır.

Görüşləri[redaktə]

Onun yaradıcılığının əsasında Tanrı və Üç üqnum barədə mülahizələr durur. Qriqori gördüyümüz hər şeyi Tanrının yaratdığını və bu barədə xəbər verdiyini yazmışdır. Onun fikrincə, yaradılış zamanı Üç üqnumun hamısı bu prosesdə iştirak etmişdir, yəni, Ata bütün hər şeyi planlamış, amma Söz (İsa Məsih) və Müqəddəs Ruhun köməyilə kainatı yaratmışdır:

"Tanrı zülməti qovdu, Sözlə nur yaratdı, yerin əsasını qoydu, ulduzları yerləşdirdi, səmanı dairə halına saldı, dənizlərin sərhədlərini müəyyənləşdirdi, çayları uzatdı, heyvanları diriltdi, insanı öz simasında xəlq etdi, hər şeyi qaydasına qoydu"

Onun fikrincə, Qriqori arrianlığın Üç üqnum barəsindəki fikirlərini rədd etmiş, onların düşüncələrinin yəhudilərdən təsirləndiyini yazmışdır. Həmçinin, arianlardan əlavə dövründə geniş yayılmış digər iki cərəyanın (savelian və monarxianlar) fikirlərini də qəbul etməmiş, Tanrının üç sifəti olduğunu, Üç üqnumun da öz-özlüyündə vahidliyi təcəssüm etdirdiyini bildirmişdir. İlahiyyatçı, həmçinin, mələklər haqqında da fikir yürütmüş, onların İlahi Nuru digər bütün canlılara çatdıran qasidlər olduğunu bildirmişdir. Qriqori mələklərin şüurlu varlıqlar olduğunu bildirmiş, onların müxtəlif dərəcələrə bölündüyünü qeyd etmişdir. Əsərlərində müxtəlif dərəcəli mələklərin fərqli işlər gördüyünü yazmışdır.

İlahiyyat elminə təsiri[redaktə]

Onun fikirləri xələflərinə təsirini göstərmiş, onun əsərləri Maksim, İlya, Vasili, Nikita İrakli, Nikifor Kallist kimi məşhur ilahiyyatçılar tərəfindən təfsir edilmişdir. Akvinolu Fomanın fikrincə,

"Qriqoridən başqa, istənilən müəllifin əsərində bidət tapmaq mümkündür"

.

Onun elmi irsi, daha çox, Pravoslav Kilsəsində məşhurdur.

Mənbə[redaktə]