Qulyabanı
Qulyabanı—Azərbaycan mifologiyasında tüklü çöl bəşəri. Bəzi nağıllarda Tüklücə kimi xatırlanır.
Mündəricat |
[redaktə] Xüsusiyyətləri
Nağıllarda və əfsanələrdə bəhs edilən vəhşi heyvan, fövqəladə, yırtıcı canlıdır. Türk mədəniyyətində Quyux (Güyük) və ya Azman olaraq da bəhs edilər. Müxtəlif formalarda təsvir olunur. Çox vaxt hər cür qeyri-adi və yırtıcı varlığı ifadə etməkdə istifadə edilər.
[redaktə] Bənzər və ekvivalent varlıqlar
[redaktə] Quyux
Quyux, vəhşi varlıq deməkdir. Ən məşhur təsvire görə qaranlıqda çöllərdə və qəbiristanlıqlarda ortaya çıxar. Bədəni sarı qırmızı tüyle örtülü, pis qoxuludur. Çox iridir. Gündüzləri yeraltına və ya məzara girə bilər. Güləşdə yenilirse çəkib gedər. Lakin bunların xaricində hər cür sıra xarici konkret varlığı olan bir mənası vardır. Bəzən yerli quyux motivlərine rast gəlinir. Məsələn monqolların "Gobi çölü quyuğu" kimi.
[redaktə] Azman
Azman, qeyri-adi gücləri və böyüklüyü olan varlıqdır. Böyük və iti dişləri olan, böyük gövdəli, yekə, böyük ayaqlı, iti və iri pençeli, dərisi sərt canlılar bu təsnif içərisinə daha çox girərlər. Oğuz dastanındaki "Qıyant" adlı tək buynuzlu varlıq, Gilqaməş destanındaki Humbaba adlı nəhəng öküz, Qorqud Ata öykülerindeki, döyüş üçün yetişdirilmiş Beserekler (dəvələr) bu mövzudakı bəzi nümunələrdir. Söz, azmaq felindən gəlir. Azğınlıq mənası vardır. Bundan başqa az kökündə cinsəllik çağırışımı da tapılar. Azğınlıq dövrü heyvanların cütləşmə mövsümünü ifadə edər. Azmaq sözü aşmaq feli ilə də əlaqəlidir. Köhnə monqolca Ad/Ada, köhnə türkcə Ada/Aza sözləri təhlükə ifadə edər.
