Rəşid xan Qaplanov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Rəşid xan Kaplanov
azərb. Rəşid xan Zabit xan oğlu Qaplanov
Rəşid xan Kaplanov
Bayraq
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 6-cı Maarif və Dini Etiqad Naziri
Bayraq
14 mart, 1919 — 22 dekabr, 1919
Sələfi: Nəsib bəy Yusifbəyli
Xələfi: vəzifə ləğv edilib
Bayraq
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 2-ci Maliyyə Naziri
Bayraq
24 dekabr, 1919 — 1 aprel, 1920
Sələfi: Əliağa Həsənov
Xələfi: vəzifə ləğv edilib
Bayraq
Dağlılar Respublikası 2-ci Daxili İşlər naziri
15 dekabr, 1918 — mart, 1919
Sələfi: Pşemaxo Koçev
Xələfi: Pşemaxo Koçev
 
Təvəllüdü: 11 noyabr 1883(1883-11-11)
Ağsay, Xasavyurd, Dağıstan, Rusiya İmperiyası
Vəfatı: 28 yanvar 1937(1937-01-28)
Bakı, Flag of Azerbaijan SSR.svg Azərbaycan SSR
Atası: Zabit xan Qaplanov

Qaplanov Rəşid xan Zabit xan oğlu — siyasi və dövlət xadimi.

Həyatı[redaktə | əsas redaktə]

Rəşid xan Qaplanov 1885-ci ildə kumık Qaplanovlar əsilzadə sülaləsində doğulmuşdur. Vladiqafqazda realnı məktəbi, 1910-cu ildə Parisdəki Sorbon Universitetinin hüquq fakültəsini bitirmişdir. İstanbul Universitetinə dəvət olunmuş, 1913-cü ilədək orada dərs demişdir. Həmin il Vladiqafqaza qayıtmış, şəhər dairə məhkəməsində andlı müvəkkil müavini vəzifəsində çalışmışdır. Rusiyada Fevral inqilabından (1917) sonra Şimali Qafqazda gedən siyasi proseslərdə fəal iştirak etmiş, Dağlılar Respublikası daxili işlər naziri olmuşdur. Qaplanov 1919-cu ilin əvvəllərində Bakıya köçmüş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 4-cü hökumət kabinəsində maarif və dini etiqad naziri vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Onun rəhbərliyi ilə Bakıda və Azərbaycanın bir çox şəhərində yeni məktəblər fəaliyyətə başlamışdır. Bakı Dövlət Universitetinin açılmasında Qaplanov da yaxından iştirak etmiş, eyni zamanda, burada "Osmanlı ədəbiyyatı tarixi"ndən dərs demişdir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 5-ci hökumət kabinəsində Qaplanov maliyyə naziri təyin olunmuş, dövriyyəyə buraxılan pulların qiymətdən düşməməsi və devalyuasiyaya uğramaması üçün böyük səy göstərmişdir. 1920-ci il fevralın əvvəllində Bakı bonlarının Zaqafqaziya pulları ilə dəyişdirilməsini dayandırmaq barədə qərar vermişdi. Qərara əsasən, "500 manat" dəyərində olan kağız pul əlli beş seriya ilə dövriyyəyə buraxılmışdı. Pulun üzərində baş nazir Nəsib bəy Yusifbəylinin və maliyyə naziri Rəşid xan Qaplanovun imzaları vardı. Aprel işğalından (1920) bir həftə əvvəl Qaplanov Batuma ixrac edilən neft və neft məhsulları üçün rüsumların yalnız Azərbaycan pulu ilə ödənilməsi haqqında sərəncam vermişdi. Aprel işğalından sonra, 1920-ci ilin iyununda Qaplanov Bakıda həbs olunaraq, əvvəlcə Vladiqafqaza, sonra isə Moskvaya göndərilmişdi. Moskvadakı Şərq Xalqları Universitetində "Osmanlı imperiyası tarixi"ndən dərs demiş, eyni zamanda, vəkil kimi özəl fəaliyyət göstərmişdir.

Ölümü[redaktə | əsas redaktə]

Repressiyaya məruz qalmışdır. 8 oktyabr 1937-ci ildə həbs olunmuş, 10 dekabrda güllələnmişdir. Məzarı Moskvadadır.

Ailəsi[redaktə | əsas redaktə]

Atası Zabit xan Qaplan-Hacı oğlu Qaplanov Dağıstanın adlı-sanlı mülkədarlarından idi. Anasının adı Aybala idi. Kiçik qardaşı İbrahim xan Qaplanov (1887 - 1948) ağqvardiyaçı olmuş, ABŞda vəfat etmişdir. Bacısı Nəcabət knyaz Fyodor Bekoviç-Çerkasski ilə evlənmişdir. Olqa Arşon ilə evlənmişdir. Övladları: Murad Qaplanov (1915-1980) - elmlər doktoru Fatma - qızı.

Mənbə[redaktə | əsas redaktə]

  • Əliyev M. Rəşidxan Qaplanov. "Azərbaycan Demokratik Respublikası. Azərbaycan hökuməti - 1918-1920" kitabında. Bakı: 1990.
  • Məmmədzadə N. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin iqtisadi kursunun formalaşdırılmasında siyasi partiyaların rolu. "Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti tarixinin aktual problemləri" beynəlxalq elmi sessiyasının materialları. 28 aprel, 2003.

Həmçinin bax[redaktə | əsas redaktə]