Rəcəb Tayyib Ərdoğan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Rəcəb Tayyib Ərdoğan
Recep Tayyip Erdoğan
Rəcəb Tayyib Ərdoğan
Bayraq
Türkiyə Respublikasının 36-cı baş naziri
Bayraq
14 mart 2003-dən
Prezident: Abdulla Gül
Əhməd Necdət Sezər (2007-dək)
Sələfi: Abdulla Gül
Bayraq
İstanbulun icra başçısı
27 mart 1994 — 6 noyabr 1998
Sələfi: Nürəddin Sözen
Xələfi: Əli Müfit Qurtuna
 
Partiya: Ədalət və İnkişaf Partiyası
Təhsili: Mərmərə Universiteti
Dini: Sünni İslam
Təvəllüdü: 26 fevral 1954 (1954-02-26) (60 yaş)
İstanbul, Türkiyə
Həyat yoldaşı: Əminə Ərdoğan
Uşaqları: Əhməd Burak, Nəcməddin Bilal, Əsra, Süməyyə
 
Saytı: http://rte.gen.tr/recep-tayyip-erdogan-anasayfa.html
 
İmzası: İmzası

Rəcəb Tayyib Ərdoğan (türk. Recep Tayyip Erdoğan; 26 fevral 1954, İstanbul, Türkiyə) — Türkiyənin baş naziri, Ədalət və İnkişaf Partiyasının sədri.

Həyatı[redaktə]

Rəcəb Tayyib Ərdoğan 26 fevral 1954-cü ildə İstanbulun Qasımpaşa bölgəsində doğulmuşdur. 1965-ci ildə Piyalə paşa ibtidai məktəbini bitirmişdir. Həmin il İmam Xatib liseyinə daxil olmuş və 1973-cü ildə oradan məzun olmuşdur. Daha sonra ali təhsilini Mərmərə Universitetinin İqtisadi və ticari elmlər fakültəsində almışdır. Camialtı, İETT, və Eroksporda 16 il futbol oynamışdır. 12 sentyabr 1980-cı ildən sonra futboldan ayrılmışdır.[1][2][3] 11 avqust 2004 Gürcüstan səfəri zamanı " Mən də gürcüyəm, ailəmiz Batumdan Rizəyə köçmüş Gürcü ailəsidir. " demişdir. [4][5] 2007-ci ildə "NTV" dəki proqramda türk olduğunu söyləmişdir.[6]

Siyasi fəaliyyəti[redaktə]

Milli Türk Birliyindəki fəaliyyətindən sonra 1976-ci ildə islami dəyərlərə sadiqliyi ilə bilinən Milli Səlamət Partiyası Bəyoğlu Gənclər Şöbəsinin sədri və həmin il də MSP İstanbul il (vilayət) başçısı seçilmişdir. 1977-ci ildə bir konfransda tanış olduğu Əminə xanımla 4 iyul 1978-ci ildə evlənmişdir. Evliliklərindən Əhməd Burak və Nəcməddin Bilal adında iki oğlu, Əsra və Süməyyə adında iki qız övladı olmuşdur[7].

1982-ci ildə hərbi xidmətdə olan və ehtiyat zabit təhsilini Tuzlada alan Ərdoğan qərargah zabiti olaraq əsgərliyini bitirmişdir. Hərbi xidmətdən döndükdən sonra əvvəllər çalışdığı şirkətdə təxminən il yarım işləmişdir. Sonraki iş fəaliyyətini başqa bir şirkətdə müdir olaraq davam etdirmişdir[7].

Türkiyədə 12 sentyabr 1980-cı il çevrilişindən sonra ləğv edilmiş Milli Səlamət Partiyasının xəttini davam etdirən 1983-cü ildə qurulmuş Rifah Partiyası ilə siyasi fəaliyyətə təkrar qayıdan Ərdoğan 1984-cü ildə partiyanın Bəyoğlu rayon başçısı və yüksək idarə orqanına üzv seçildi[8]. 1986-cı ildə əlavə seçkilərdə deputatlığa namizədliyi irəli sürüldü. 1989-cu ildə isə Bəyoğlu rayonundan bələdiyyə sədrliyinə namizəd oldu. 1989-cu il seçkilərində Rifah Partiyası ikinci yeri tutdu. 1991-ci ildə təkrar deputatlığa namizədliyini irəli sürdü. Partiya limiti keçdi və Ərdoğan millət vəkili oldu. Lakin müxtəlif bəhanələr gətirərək Yüksək Seçim Qurumu deputat mandatını ləğv etti.

27 mart 1994-cü il seçkilərinə qədər partiyanın İstanbul İl (vilayət) başçısı vəzifəsində işləyən Ərdoğanın İstanbul Bələdiyyəsinin sədrliyinə namizədliyi də irəli sürüldü. 27 mart 1994-cü ildə keçirilən seçkilərdə İstanbul Bələdiyyəsinin sədri seçildi.[8]

Rəcəb Tayyib Ərdoğan 27 dekabr 1997-ci ildə dəvət olunduğu Siirtdə mitinq zamanı oxuduğu bir şeirə – Ziya Göyalpın 1912-ci ildə "Balkan Savaşı" üçün yazdığı "Asker Duası"nın dəyişdirilmiş bir hissəsinə görə və çıxışının davamında "hər dövrün Firoun və Nemrutları olduğu kimi bunun qarşısına çıxacaq Musa və İbrahimləri də var" söyləməsi səbəbindən həbs olunur[9]. Türkiyə Cinayət Məcəlləsinin 312/2 maddəsinə əsasən xalqı dini və irqi ayrı-seçkiliyə görə kin və düşmənçiliyə açıq şəkildə təhrik etməkdə təqsirli bilinərək Diyarbakır Dövlət Təhlükəsizlik Məhkəməsi tərəfindən 1 il həbs cəzası alır və 860 mln. TL cərimələnir. Daha sonra bu cəza 10 ay həbs və 176,666,666 TL pul cəzası ilə əvəzlənir. 10 aylıq həbsin 4 ayını məhbəsdə yatan Ərdoğan əfv olunaraq azadlığa çıxır[10][11][12]. Bu cəzasını 24 iyul 1999-cu ildə çəkib bitirir.

Türkiyədə islami zümrəyə qarşı yürüdülən siyasətin nəticəsi olaraq Fəzilət Partiyasının konstitusiya məhkəməsi tərəfindən ləğv edilməsindən sonra, bitərəf qalan millət vəkilləri yeni partiya qurma cəhdlərini "mühafizəkarlar" və "islahatçılar" adı ilə iki qanadda davam etdirirlər. "Mühafizəkarlar" adlandırılan qanad Recai Kutanın sədrliyi ilə 20 iyul 2001-ci ildə Səadət Partiyasını qurarkən, "islahatçılar" da Tayyib Ərdoğanın liderliyində 14 avqust 2001-ci ildə Ədalət və İnkişaf Partiyasını yaradırlar. Tayyib Ərdoğan partiyanın sədri seçilir. [13][14]

Ədalət və İnkişaf Partiyası[redaktə]

Qurulan Ədalət və İnkişaf Partiyası 3 noyabr 2002-ci il seçkilərində səslərin böyük çoxluğunu qazanaraq təkbaşına iqtidara gəlir.[15][16][17]Seçkilərin birinci mərhələsində müxtəlif bürokratik əngəllərlə namizədliyi qəbul edilməyən Ərdoğan Siirtdə keçirilən təkrar seçkilərdə millət vəkili seçilir.

İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən müzakirələr zamanı

Abdullah Gülün baş nazir olduğu 58-ci hökumətin istefasından sonra 59-cu hökuməti quraraq Türkiyə Cumhuriyyətinin baş naziri olur.

Ərdoğan hökuməti ilə Türkiyədə davam edən iqtisadi böhran dayandı, kəskin inflyasiyanın qarşısı alındı.[18][19] Eyni zamanda Ərdoğan ölkədə böyük korrupsiya qruplarını ifşa edərək məhkəmə önünə çıxartdı.

Eyni zamanda siyasi sahədə də Türkiyə daha aydın bir siyasi xəttə keçdi. Kipr məsələsində atdığı siyasi addımlarla bu məsələnin həllində daha dinamik bir hal nümayiş etdirdi.Eyni zamanda Amerikanın İraqa müdaxiləsi zamanı Türkiyəni bacardıqca bu məsələdən kənarda tutaraq İraq bataqlığına düşməkdən qorudu. Yaxın Şərqdə İsrailin özbaşınalıqlarına qarşı daha həssas olan Ərdoğan hökuməti fələstinlilərin demokratik yolla hakimiyyətə gətirdiyi hökumətə qarşı beynəlxalq embarqodan narazı olduğunu da müxtəlif yollarla bildirdi.[20][21] Türkiyənin Ermənistanla əlaqələr qurmasını tələb edən bəzi qüvvələrə qarşı da dayanan Ərdoğan hökuməti bu məsələdə Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olmasını əsas şərt olaraq irəli sürməkdədir. Göz ardı edilməməsi gərəkən şeylərdən biri isə hakimiyyətin pul siyasəti nəticəsində xarici borc 2002-ci ildəki 600 milyon dollardan 2012-ci ildə 48 milyarda çıxmışdır.[22]

Sitatları[redaktə]

Sitatlar

Mükafatları[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. "Profile: Recep Tayyip Erdogan", BBC News. 2007-07-18, http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6900616.stm. 
  2. Life story. AK Parti Official Web Site.
  3. Recep Tayyip Erdoğan
  4. http://www.ekspresgazete.com/?/yazi/oku/1786. Erişim tarihi: 12.11.2009.
  5. [1]
  6. [2]
  7. 7,0 7,1 Rəcəp Tayyip Ərdoğan
  8. 8,0 8,1 Bakanlar Kurulu'nun özgeçmişi 29 Ağustos 2007 Milliyet.com.tr
  9. Ərdoğana cəza gətirən şeir...
  10. Tayyip'in bitişi 24 Eylül 1998
  11. Radikal gazetesi manşeti
  12. Başbakan Erdoğan Gözyaşlarını Tutamadı
  13. Milli görüş gömleğimizi değiştirdik konulu ulusal gazete haberi.Sabah
  14. Ədalət və İnkişaf partiyası
  15. Yüksek Seçim Kurulu Resmî Sitesi verileri
  16. 10 Kasım 2002 tarihli 24932 sayılı T.C Resmi Gazetesi
  17. "Turkey's charismatic pro-Islamic leader," BBC News,
  18. "İstihdam 1.6 Milyon Kişi Arttı", Milliyet. 2010-08-17, http://www.milliyet.com.tr/istihdam-1-6-milyon-kisi-artti/ekonomi/haberdetay/17.08.2010/1277380/default.htm. 
  19. "Enflasyon 2009’u 39 yılın ‘dibinde’ bitirdi", Hürriyet. 2010-01-05, http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/13381334.asp. 
  20. Erdoğan DAVOS’u terk etti! Haber 3. 13 Haziran 2010 tarihinde erişilmiştir.
  21. Benim için Davos bitti Hürriyet. 13 Haziran 2010 tarihide erişilmiştir.
  22. Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası Verileri "http://www.tcmb.gov.tr/odemedenge/tablo4.pdf," 11 Temmuz 2013 tarihinde erişilmiştir.