Riqa
Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا
|
||||
| Dövlət | Latviya |
|||
| Əyalət | Vidzeme |
|||
| Dairə | Riqa |
|||
| Burqermayster | Yanis Birkas | |||
| Ərazi - Ümumi |
307,17 km² |
|||
| Əhali - Ümumi - Əhali sıxlığı |
727.578 (1. Yan. 2006) 2.368,65/km² |
|||
| Poçt indeksi | LV-10(01-84) |
|||
| Telefon kodu | +371 67 |
|||
| Dəniz səviyyəsindən hündürlüyü | 7 m | |||
| Internet səhifəsi | www.riga.lv | |||
 |
||||
| Riqa Latviyanın xəritəsində | ||||
Riqa (latışca Rīga) — Latviyanın paytaxtı və Baltikyanı ölkələrdə ən böyük şəhərdir. şəhər Duqva çayı üzərində, Riqa körfəzinin yaxınlığında yerləşir. SSRİ dağıldıqdan sonra 1991-ci ildən təkrarən müstəqillik qazanmış şəhərdəorada yaşayan rusların (180000 nəfər)getmələri sayəsində əhalinin sayı aşağı düşmüşdür. Riqa ölkənin siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzidir. Qədin liman şəhəri olan Riqa yeni stildə tikililirələr bərabər illərdən bəri qorunub saxlanmış köhnə məhəlləyə də malikdir.
Mündəricat |
[redaktə / تحریر] Tarixi
1150-ci ildən isveçli tacirlər Dunay çayı ətrafında, kiçik çay olan Ridzeneyə daimi olaraq alverə gəlirlər.Bu çay sonralar torpaqla doldurulur. Yalnız bu günkü küçələrin işləri əsasında bu çayın yerini təyin etmək mümkündür. Xİİ əsrin sonuna yaxın alman tacirləri Livlanda getməyə başçlayırlar. 1201-ci ildə Bremendən olan episkop Albert fon Buksıveden tərəfindən yaradılan şəhər Riqa (Ridzne sözünün almanca tərcüməsindən əmələ gəlmişdir) Livoniyanın paytaxtına çevrilir. Riga episkopunun tabeçiliyində olan Riqa getdikcə taicarət mərkəzinə çevrilir. ilkin zamanlarda Riqa sürətlə inkişaf edir. Belə ki, şəhərin sahəsi 30 il ərzində 6 dəfəyə qədər böyüyür. 1211-ci ildən əsasən tacirlərdən ibarət şəhər sakinləri formalaşamağa başlayır. 1225-ci ildən sakinlər şəhər başçısını özləri seçmək hüququnu qazanırlar. Riqa şurası ilk dəfə oaraq 1225-ci ildə sənədlərdə qeyd olunmuşdur və ehtimala görə 1222/23-cü illərdən fəaliyyət göstərmişdir.
[redaktə / تحریر] Alman tabeçiliyində
Şərqdə müstəmləkəçilik siyasəti daxilində episkoplar, əsasən isə almaniyadan olanlar Livland ərazilərini əz əllərinə keçirməyə çalışırlar. Burada onlar cəngavərlərdən ibarət olan Alman Ordeni tərəfindən dayaqlanırdılar. Alman Ordeni sərbəst fəaliyyət göstərən, kilsənin tabeçiliyində olan təşkilat idi. O tezliklə Riqanın episkopu ilə qarşıdurma yaradır. Livland ərazisində fəaliyyət göstərən Ordenin bölməsi belə adlanan "Landmayster"in tabeleyində idi.
Riqa episkopu və Alman Ordeni arasında sürən, istr silahla, istərsə danışıq prosesləri ilə müşaiət olunan çəkişmələr bir başa Papa tərəfindən nəzarət edilirdi. Episkoplar o cümlədən alman imperatorluğu da daxil olmaqla yaxınlıqda yerləşən ölkələrdə, şəhərlərdə kömək axtarırlar. 1492-ci ildə Neuermöhlen ətrafında getmiş döyüşlərdən sonra, Riqa şəhərinin episkopu Alman Ordenini şəhərin müdafiəçisi kimi qəbul edir və sonra öz ordusu ilə onun tərkibində Smolina gölü ətrafında gedən döyüşlərdə (1502)iştirak edir.
1522-ci ildə Riqa reform hərəkatına qoşulur. Bu episkopların hakimiyyətinin sonu demek idi. Riqanın sonuncu episkope Vilhelm fon Brandenburg olmuşdur. Onun getməsindən sonra 1561-ci ildə şəhər Polşa-Litva tərəfindən tutulur. 1621-ci idə Riqa isveç şahı İİ Qustav tərəfindən zəbt edilir. 1656-1659-ci illərdə gedən russ-isveç müharibəsi zamanı Riqa mühasirədə qalsa da o XVİİİ əsrin əvvəlinə qədər iseveçin tərkibində qalır. Bu ərəfədə şəhər sərbəst fəaliyyət göstərir. 1710-cu ildə İ Pyotr şimlada apardığı müharibələr zamanı Riqanı zəbt edir və bu 1721-ci nistrad sülh müqavəlsi ilə bağlanır. Riqa Çar rusiyasına qatılır və və 1796-cı ilə qədər Baltikyanı qüberniyasının paytaxtı olur. XİX əsrin sonuna kimi Riqa mühüm dəniz limanına çevrilir. Rusiya müstəmləkəsi olmasına baxmayaraq o öz alman stilli şəhər strukturunu qoruyub saxlayır. 1891-ci ilə qədər rəsmi dil kimi alman dili işlədilirdi. Bundan sonra isə rəsmi dil rus dili olur.
[redaktə / تحریر] Dünya müharibəsi və zəbt olunma
1913-cü ildə Riqanın əhalisinin 40% latışlar, 20% ruslar, 13% almanlar və təxminən 7% yəhudilər təşkil edirdi.Bundan əlavə nəzərə çarpacaq dərəcədə polşa və litva azlıqları da vardı.
1881-ci ildə nisbət almanların xeyrinə dəyişir. Onların nisbəti 30% təşkil edir. Yerdə qalanının 33% latış, 19% rus və 8,5% yəhidi idi. Şəhərin inkişafı birinci dünya müharibəsi tərəfindən dayandırılır. Müharibə zamanı şəhərin əhalisinin 200 minini Çar rusiyası işçi kimi ölkənin mərkəzinə aparır.
1917/18-ci illərdə almanların zəbtindən sonra latviyalılar 18 noyabr 1918-ci ildə öz müstəqilliklərini elan edirlər. Qırmızı Ordu inqilabdan sonra onların bu müstəqilliyinin ləğvini əldə edə bilmir və baltikdən geri çəkilmək məcburiyyətində qalır. Ancaq bu müstəqillik uzun çəkmir. 1939-cu ildə Hitler-Stalin arasındakı pakta əsasən Latviya yenidən rusların tabeçiliyinə keçir. Bu zaman baltik almanlari, almaniya tərəfindən yeni zəbt olunmuş Varteqauya köçürülürlər. 17 iyun 1940-cı ildə sovet tankları Riqanın mərkəzinə daxil olurlar. Riqa Latviya Sosialist Respublikasının paytaxtı olur.
İkinci dünya müharibəsi başlayandan sonra 1941-ci ildə Riqa alman ordusu tərəfindən yenidən tutulur. 1941-44-cü illərdə şəhər Şərqi rayxskommisariatın mərkəzi olur. Bu ərəfədə şəhərdə yaşayan 4000 yəhudi həbs olunaraq konslaqerlərdə həlak olurlar.
1944-cü ildə Riqa rus ordusu tərəfindən zəbt edilir. Döyüşlərdə şəhərin böyük hissəsi dağıdılır. Bu işğal 1990-cı ilə qədər davam edir.
SSRİ dağıldıqdan sonra, 21 avqust 1991-ci ildə Latviya yenidən öz müstəqilliyini qazanır. Riqa yenə də azad Latviyanın paytaxtı olur.
[redaktə / تحریر] Şəhərin əhali artımı
|
|
|
|
[redaktə / تحریر] Şəhərin görməli yerləri
Şəhərin əsas görməli yeri UNESCO tərəfindən qorunan onun qədim hissəində cəmləşir. Dunay şayının sağ tərəfində yerləşən köhnə hissə indiyə kimi öz qədimliyini saxlamışdır.
Şəhərin görməli yerlərindən:
 Riqa Domu |
 Petrikirxesi |
 Müasir ev fasadı |
 Riqada saat |
 Üç qardaş |
 Opera evi |
