Rixter şkalası

Rixter ABŞ-ın məşhur seysmoloq və fiziki olub. İndi bütün dünyanın zəlzələni ölçmək üçün istifadə etdiyi termin - Rixter şkalası onun kəşfidir və ad da məhz Rixterin adından götürülüb.

Çarlz Fransis Rixter (Richter) 1900-cü ilin 26 aprel tarixində Ohayo ştatında dünyaya gəlib. 1920-ci ildə Stanford Universitetini, daha sonra isə Kaliforniya Texnologiya İnstitutunda fizik kimi işləməyə başlayır. O, 1927-ci ildə Kaliforniyada yerləşən Karnegi İnstitutunda araşdırmaçı köməkçisi kimi fəlaliyyətə başlayır. Rixter Beno Qutenberq ilə seysmoloji tədqiqatlar aparır, zəlzələnin gücünü, təsirini ölçmək üçün cihazlar yoxlayırlar. Onlar 1932-ci ildə belə bir ölçü şkalası yaradırlar - ona Rixter şkalası adı verilir. Rixter şkalası ilk dəfə 1935-ci ildə istifadə olunub və o vaxtdan da zəlzələnin maqnitudasını ölçmək üçün standart ölçü vahidi kimi qəbul edilib.

Rixter 1985-ci ilin 30 sentyabr tarixində Kaliforniyanın Pasadena ərazisində vəfat edib.

Rixter şkalası (1-12 bal)

2 baladək olan zəlzələ "mikrotəkan" adlanır və hiss edilmir. Belə təkanlar gündə ortalama 8 min dəfə baş verir. 2-4 ballıq təkanlar "minortəkan" adlanır. Belə təkanlar ildə 50 min dəfə baş verir və hərəkət etməyən insanlar tərəfindən hiss edilə bilər.

4-6 ballıq təkanlar il ərzində 7 min dəfə baş verir və bir çox insanlar tərəfindən hiss edilir. Lüster tərpənir, köhnə binalara zərər vurur, divarda çatlar meydana gələ bilir.

6-7 ballıq zəlzələ "güclü təkan" adlanır və ildə 120 dəfə baş verir. Belə zəlzələ vaxtı sahil kənarında sunami meydana gələ bilər, hərəkət edən avtomobildə də hiss edilə bilər, ölən və yaralananlar ola bilər.

7-8 bal ildə təqribən 18 belə təkan qeydə alınır. Evlərə orta və ağır zərər verə bilər. Ciddi təhlükə yaradan sunami əmələ gələ bilər. Torpaqda çatlar yarana bilər.

8-9 bal "nəhəng təkan" adlanır və daha geniş ərazilərdlə faciə törədə bilər. İldə bir dəfə belə təkanlar baş verir. Çoxlu sayda ölən və yaralanan ola bilər. 40 metrədək sunami ola bilər.

9-10 ballıq təkanlar 20 ildə bir dəfə baş verir. Yüzlərlə km ərazidə dağıdıcı təsir edə bilər.

10 bal və daha çox qiymətləndirilən təkanlar nadir hallarda yaşaya bilər. Minlərlə km ərazidə dağıntılar törədə bilir. Sahil ərazilər su altında qalıb məhv olur. Saysız -hesabsız ölüm və yaralanmalar baş verir.