Rusiya imperiyası I Dövlət Duması

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Birinci dövlət duması — 27 aprel 1906-cı ildə ilk iclasını keçirdi və 72 gün sonra imperator tərəfindən buraxıldı.

Başlanğıc mərhələ[redaktə]

1905-ci il dekabrın 11-də Rusiyada Dövlət Dumasına seckilər haqqında yeni qanun nəşr olundundu. Seçki hüqüqlarının genişləndiyini bəyan edən bu qannun fəhlələrə qismən kəndlilərə bəyan edən cuzi secki hüquqlari verilməsini nəzərdə tuturdu. Azərbaycan quberniyaları da Dövlət Dumasında təmsil olunmaq hüququ qazandı. Lakin hökumət milli ucqarların əhalisinin Dumada təmsil olunmasini məhdudlaşdirmaq və maksimum surətdə azaltmaq məqsədilə ucqarlarda seçkilər haqqında qaydaların tədbiq edilməsi məsələsini öyrənmək adı altından sonra 1906-cı il fevralın 2-də çar <<Qafqazda seçkilər haqqında əsasnamə>>ni təsdiq etdi. Əsasnamə kəndlilərin seçkilərini torpaq sahiblərini seçkiləri ilə ümumi bir quberniya seçki məclisində birləşdirərək, Qafqazda kəndlilərini torpaq sahiblərini dumada müstəqil təmsil olunmaqdan məhrum etdi.

Seçkilər[redaktə]

1906-cı il mayın 31-də Yelizavetpol quberniyasında isə mayın 16-da yəni aprelin 27-də seçkilər keçirildi Əiyev Memmedtagi, Haqverdiyev Əbdurrəhman bəy, Bahadurov Xristofov İvanoviç, Ziyadxanov İsamayil xan Əbulfət xan oglu, Topçubaşov Əlimərdan bəy Dövlət Dumasına deputat seçildilər.

Azərbaycanlı deputatlar I Dövlət dumasında[redaktə]

Azərbaycan deputatlar 36 deputati birləşdirən Müsəlman parlament fraksiyasına daxil oldular. Ə. Topçubaşov kadetlər fraksiyasının biri idi. Fraksiyanin bir neçə iclası oldu. Birinci iclasda qərara alındiki, Dumaya teqdim olunan bütün qanun layihələri və sorgular haqqında ətraflı məruzələr dinlənilsin. Lakin qarşıya goyulmuş vəzifələrdən hec biri yerinə yetirilmədi. Mayin 8-də kadetlər tərəfindən müzakirəyə aqrar qanunu layihəsi təqdim olundu. Azərbaycan deputatları vəzifəli şəxslərin məsuliyyəti qayda-qanun yaradılması barəsində qanunsuzluq və zorakılıq əleyhinə inzibati orqanların özbaşınalıqları haqqında müxtəlif sorgular verilməsi müzakirəsində iştirak edirdilər. Krım tatarları Ə. Topçubaşovdan öz huquqsuz vəziyyətləri barədə petisiyani çar hökumətinə çatdirmagi xahiş etmişdilər.

Dumanın sonu[redaktə]

Lakin müsəlman xalqları deputatlarının böyük ümüdlər bəslədikləri I Dövlət Dumasının fəaliyyəti ugursuzluqla başa çatdi. Çar hökuməti nümayəndələri qanunvericilik orqanlarını ilə məsələni bitirmık barəsində gəti qərar qəbul edərək iyunun 9-da Duma deputatılarının iclasları keçirilən Tavriya sarayının bütün qanunlarını bağlı saxladı. Bakı qubernatoru 1906-ci il iyunun 15-də bütün yerli qəzetlərin redaktorlarına və mətbəələrinə Dövlət dumasının keçmiş deputatlarının müraciətini çap etməyin qadagan oldugu barədə sərəncam göndərərək onları inzibati qaydada ən sərt cəzalar veriləcəyi ilə hədələdi. 1907-ci ilin dekabırında keçirilmiş məhkəmənin hökmenə görə, onlara həbs cəzası verilir,167 nəfər, o cümlədən də Ə. Topçubaçov və İ. Ziyadxanov Dövlət dumasının tərkibinə seçilmək hüququndan məhrum edildilər. Ə.Topçubaşov <<Kaspi>>qəzetinə rəhbərlikdən uzaqlaşdırıldı və Bakı şəhər dumasının tərkibindən çıxarıldı. Hökumət 1 Dumanı qovaraq, 2 Dumaya seçkilər elan etdi. Seçkilər 1907-ci ilin yanvar-fevral aylarında keçirildi.

Həmçinin bax[redaktə]