Rza şah Pəhləvi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Rza şah Pəhləvi
fars. رضا پهلوی
Rza şah Pəhləvi
Bayraq
İranın Şahənşahı
Bayraq
15 dekabr 1925 — 16 sentyabr 1941
Sələfi: Sultan Əhməd şah Qacar
Xələfi: Məhəmməd Rza Pəhləvi
 
Dini: İslam
Təvəllüdü: 15 mart 1878(1878-03-15)
Flag of Persia (1910-1925).svg Alaşt, Mazandaran
Vəfatı: 26 iyul 1944 (66 yaşında)
Flag of South Africa 1928-1994.svg Yohanesburq, Cənubi Afrika
Dəfn yeri: Rza şah Pəhləvinin məqbərəsi
Həyat yoldaşı: Tac-ol-Mülük
Uşaqları: oğulları: Məhəmməd Rza, Əli Rza
qızları: Əşrəf, Şəms

Rza şah Pəhləvi (fars. رضا پهلوی‎) - İran şahı (1925-1941),pəhləvilər sülaləsinin banisi.

Həyatı[redaktə]

15 mart 1878-ci ildə Mazandaranda anadan olmuşdur. 1921-ci il 21 fevralda hərbi süvari briqadanın rəhbəri Rza Xan dövlət çevrilişi etdi. 1921-1923-cü illərdə hərbi nazir, 1923-1925-ci illərdə baş nazir oldu. 1925-ci ildə İran Məclisi onu şah elan etdi və yeni sülalə, Pəhləvilərin ilk hökmdarı kimi tanıdı.

Hakimiyyəti dövrü[redaktə]

Rza şah Pəhləvinin hakimiyyəti dövründə demokratik partiya və təşkilatlar amansızcasına təqib olunmuş, qeyri-fars millətlərin hüquqları qəddarcasına tapdalanmışdır.

Rza şahın dövründə ifrat fars milliyətçiliyinə baxmayaraq, genişmiqyaslı yenilənmələr aparıldı, sənaye inkişafı ölü nöqtədən tərpəndi, yeni dəmiryolları çəkildi, milli təhsil sistemi yalnız fars dilində təşəkkül tapdı.

Faşist Almanıyası ilə yaxınlaşma siyasəti yeritmişdir. İkinci dünya müharibəsi zamanı İran öz "neytrallığını" elan etsə də, ölkədə çox güclü faşist kəşfiyyatı qurulmuşdu. 1941-ci ilin avqust ayında Sovet və İngils qoşunları İranın ərazisinə yeridildikdən sonra oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvinin xeyrinə taxtdan əl çəkməyə məcbur olmuşdur.

Rza şah Pəhləvi 1944-cü il 26 iyul tarixində Cənubi Afrika Respublikasında, sürgündə vəfat etmişdir.

İranda İslam inqilabı qalib gəldikdən sonra məqbərəsi 1980-cı ilin may ayında partladılmışdır.

Xarici keçidlər[redaktə]