Sultan Süleyman Qanuni
| Sultan Süleyman Qanuni Kanuni Sultan Süleyman |
||||
 |
||||
|
||||
|---|---|---|---|---|
| 30 sentyabr 1520 — 5 sentyabr 1566 | ||||
| (ləqəbi Qanuni) | ||||
| Sələfi: | I Səlim | |||
| Xələfi: | II Səlim | |||
| Varisi: | II Səlim | |||
| Milliyəti: | türk, | |||
| Dini: | Sünni, İslam | |||
| Təvəllüdü: | 6 noyabr 1494-cü il Trabzon, Osmanlı dövləti |
|||
| Vəfatı: | 7 sentyabr 1566-cı il (71 yaşında) Sigetvar, Macarıstan |
|||
| Dəfn yeri: | Süleymaniyyə məscidi, İstanbul | |||
| Sülalə: | Osmanlılar | |||
| Atası: | I Səlim | |||
| Anası: | Hafsa Sultan | |||
| Həyat yoldaşı: | Mahidövran Sultan Xürrəm Sultan |
|||
| Uşaqları: | Şahzadə Mahmud(1511-1521) Şahzadə Mustafa (1515-1553) Şahzadə Mehmed (1523-1543) Şahzadə Xəlil II Səlim (1525-1574) Şahzadə Bəyazid (1527-1561) Şahzadə Cahangir (1535-1553) |
|||
| Tuğra: |  |
|||
Sultan Süleyman Qanuni (osm. سليمانا اول, türk. Birinci Süleyman, Kanuni Sultan Süleyman) - Osmanlı dövlətinin 10-cu sultanı (1520-1566) və 89-cu İslam xəlifəsi. Sultan I Səlimin oğlu.
Osmanlı ədəbiyyatında Muhibbi, Qərb ölkələrində isə Möhtəşəm Süleyman adı ilə də tanınmışdır. Həmçinin, 10-cu Osmanlı sultanı olması ilə əlaqədar olaraq, "onluğu tamamlayan" mənasını verən Səibül Aşərəril Kamilət də adlandırılmışdır.
Atası, Sultan I Səlimin dövründə sahəsi 6 557 000 km² olan Osmanlı İmperiyası, I Süleymanın 46 illik hakimiyyəti ərzində 14 893 000 km²-ə çatmışdır (o cümlədən, Avropada 1 998 000 km², Asiyada 4 169 000 km², Afrikada 8 726 000 km²).
I Süleymanın dövründə dövlət idarəetməsində çox əhəmiyyətli dəyişikliklər baş verdi. Bu dövrdə çox sayda qanun qəbul edilmiş və hüquqi baxımdan Osmanlıda böyük irəliləyişlər olmuşdur. Qəbul etdiyi qanunlar və ədalətə verdiyi önəm nəticəsində I Süleyman sonrakı dövrlərdə tarixçilər tərəfindən "Qanuni" ləqəbinə layiq görülmüşdür.
Hüseynov tuqay y daşıdığı rəsmi titulların siyahısı aşağıdakı kimidir:
Sultanlar sultanı, Xanlar xanı, Peyğəmbər ordusunun sərkərdəsi, müqəddəs Məkkə və Mədinə şəhərlərinin hamisi, Üç şəhərin, İstanbul, Ədirnə, Bursa şəhərlərinin, Dəməşqin və Qahirənin, bütün Azərbaycanın, Məğrisin, Barkanın, Qeyruvanın, Hələbin, Qüds və bütün Ərəbistanın, İraqi-Əcəm və İraqi-Ərəbin, Bəsrənin, Dilınin, Rakkanın, Luristanın, Mosulun, Diyarbəkrin, Kürdüstanın, Ərzurumun, Sivasın, Adananın, Vanın, Bərbəristanın, Həbəşistanın, Tunisin, Tripolinin, Kiprin, Rodosun, Mora vilayətinin, Aralıq dənizi, Mərmərə dənizi və Qara dənizin, Rumelinin, Anadolunun, Bağdadın, Yunanıstanın, Tatrıstanın, Gürcüstanın, Kabardanın, qıpçaqların, Kəfənin, Bosniyanın, Serbiya vilayətinin, Almaniyanın, Əfləkin, Boqdanın, Belqradın, Krım və macar torpaqlarının padşahı
Mündəricat |
[redaktə] Həyatı
Sultan Süleyman Qanuni bəzi mənbələrə görə 1494-cü il noyabrın 6-da, başqalarına görə isə 27 aprel 1495-ci ildə anadan olmuşdur. 1520-ci il sentyabrın 30-da atası Sultan I Səlim vəfat etdikdən sonra, 26 yaşında Osmanlı taxtına çıxmışdır. 1521-ci ildə Belqradı fəth etməklə Mərkəzi Avropanın, 1522-ci ildə Rodosu fəth etməklə isə Aralıq dənizi hövzəsindəki ərazilərin qapılarını Osmanlı İmperiyası üçün açmışdır. 1526-cı ildə böyük qüvvə ilə Mohaç düzənliyində macar ordusunu məğlub edərək Macarıstanın paytaxtı Budanı tutdu. 1529-cı ildə Vyananı mühasirəyə alsa da, qış mövsümünün yaxınlaşması səbəbindən geri çəkildi. 1532-ci ildə alman səfərinə çıxan Qanuni, Vyananı arxada qoyaraq Qrats, Marburq, Quns və daha bir çox alman şəhərlərini zəbt etdi. Yeddi ay Avropada gəzdiyi halda, Avstriya qüvvələri onun qarşısına çıxmağa cəsarət etmədiyi üçün geri qayıtdı.
1534-ci ildə Səfəvilər üzərinə səfərə çıxan sultan, Bağdad və Bəsrəni, 1535-ci ildə Təbrizi zəbt etdi. 1537-ci ildə İtaliya səfərinə çıxaraq, Otrantoya qədər irəlilədi.
Quruda dünya hakimiyyətini əlinə keçirən Sultan Süleyman Qanuni, Barbaros Xeyrəddin Paşa vasitəsi ilə dənizlərdə də Osmanlı dövlətinin gücünü göstərirdi. Bu böyük dəniz komandanı 27 sentyabr 1538-ci ildə Prevezedə Avropa donanmasını məhv edərək, müstəsna bir zəfərlə Aralıq dənizində tam bir türk hakimiyyəti qurdu. Sultan Süleyman Süveyşdə qurduğu donanma ilə də Qırmızı dənizi və Ərəbistan sahillərini təhlükəsizlik altına aldı və avropalıları Hindistan sahillərindən uzaqlaşdırmağa başladı.
1543-cü ildə Esterqon, Nis və İstolni-Belqrad, 1551-ci ildə Tripolitaniya və 1553-cü ildə Naxçıvan zəbt edildi. Qoca və xəstə bir halda ikən, 1566-cı ildə Macarıstan üzərinə hərbi yürüş zamanı, Sigetvar qalasının zəbti əsnasında 72 yaşında vəfat etmişdir. Onun daxili orqanları qalanın ətrafında basdırılmış, cəsədi isə İstanbula gətirilərək Süleymaniyyə məscidində dəfn edilmişdir.[1]
[redaktə] Belqradın fəthi
[redaktə] Rodosun fəthi
Rodos 1522-ci il 21 dekabrda fəth edildi.
[redaktə] Parqalı İbrahimin sədr-əzəm olması
Qanuni taxta çıxdığı zaman sədr-əzəm olan Piri Mehmet Paşa Qanuninin səltənətində daha üç il bu vəzifəni davam etdirmişdi. 1523-də o təqaüdə buraxıldı. Sarayda sultanın xüsusi otaqlarından məsul olan İbrahim Paşa qabiliyyətlərinə və padşahın ona duyduğu etibara görə Rumeliya bəylərbəyliyi də öhdəsində olmaqla, sədr-əzəm təyin edildi.
[redaktə] Əhməd Paşa üsyanı
Sədrəzəmlik gözləyən ikinci vəzir Əhməd Paşa, Parqalı İbrahim Paşanın sədrəzəm təyin olunması ilə özünün Misir bəylərbəyliyinə təyin olunmasını istəyərək İstanbuldan ayrıldı. 1524-cü ildə vali olaraq Misirə gəldikdən sonra Məmlüklər sülaləsindən olan dövlət adamlarını ətrafına yığaraq üsyan qaldırdı. Müstəqilliyini elan edən paşa, yeni bir dövlət qurmaq üçün pul çap etdirərək xütbə oxutdu. Sədr-əzəm İbrahim Paşa, üsyanı yatırmaq tapşırığını alaraq Misirə getsə də, Əhməd Paşa onun gəlişindən əvvəl sarayda öz adamları tərəfindən öldürüldü.
İbrahim Paşa Qahirəyə çatdıqdan sonra padşahın verdiyi səlahiyyətlə Misirdə maliyyə və inzibati islahatlar etdi. İstanbulda yeniçərilər arasında qarışıqlıq çıxması ilə əlaqədar padşah üç ay sonra onu İstanbula çağırır.
[redaktə] Yeniçəri üsyanı
Yeniçərilər 1525-ci ilin martında iştirak etdikləri hərbi səfərdə qənimət ala bilmədiklərinə görə narazı idilər. Sultan Süleymanın Ədirnədə və ya Kağıtxanədə olması, Parqalı Damat İbrahim Paşanın Misirə getməsini fürsət bilən yeniçərilər, 16 may 1525-ci ildə İstanbulda qiyam başlatdılar. Başda İbrahim Paşanın sarayı olmaqla vəzir Ayas Məhməd Paşa və dəftərdar Abdüssalam kimi dövlət adamlarının evlərini, gömrükləri, dükanları və xalqın evlərini talan etdilər. Üsyan əsnasında Süleyman Topqapı Sarayına çatdı. İlk olaraq Yeniçəri ağası Mustafa Ağanı edam etdirdi. Hadisəyə qarışan digər yüksək vəzifəli şəxslərin həbs edilməsi və padşahın sürətli və sərt bir şəkildə hadisəyə müdaxilə etməsi ilə üsyan çox yayılmadan yatırıldı.
[redaktə] İstinadlar
[redaktə] Xarici keçidlər
- Kanuni hakkında geniş bilgi (türk.)
|
|
||
|---|---|---|
| Şəxslər | II Luis • I Şah Təhmasib Səfəvi • V Karl • Memar Sinan • Andrea Doria • Canbərdi Qəzai |
|
| Üsyanlar | Canbərdi Qəzai üsyanı • Baba züni üsyanı • Əli bəy Zülqədər |
|
| Ailəsi | Aişə Hafizə Sultan • Xürrəm Sultan • Şahzadə Mustafa • Şahzadə Cahangir • II Səlim • Mahidövran Sultan • Xədicə Sultan • Beyhan Sultan |
|
| Sədrəzəmlər | Piri Məhməd Paşa • Parqalı İbrahim Paşa • Ayaz Məhməd Paşa • Çələbi Lütfi Paşa • Süleyman Paşa • Rüstəm Paşa • Qara Əhməd Paşa • Səmiz Əli Paşa • Sokullu Mehmed Paşa |
|
| Donanma rəhbərləri | Cəfər Ağa • Pulak Mustafa Paşa • Bayram Paşa • Kamankeş Əhməd Paşa • Xeyrəddin Barbarossa • Sokullu Mehmed Paşa • Sinan Paşa • Pialə Paşa |
|
| Yürüşlər | Belqrad · Rodos · Moxaç döyüşü · Vyana · Almaniya · İraqeyn · Korfu · Preveze · Boqdan · Macarıstan · Esterqon · Azərbaycan · Naxçıvan · Zigetvar |
|
|
|
|
|---|---|
| Sultan Süleyman Qanuni • Xədicə Sultan • İsgəndər Çələbi • Fiqani • Matrakçı Nasuh |
 |
|
 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Click opposite to show/hide
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
