Sabirlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Sabirs: Sabirlər

Sabirlər (sabarlar, savirlər, suarlar) — qədim Türk xalqı.

Tarixi[redaktə]

Sabirlər V əsrdə İtil (Volqa) çayı boyunca Xəzər dənizinə, daha sonra isə bir qismi Qafqazı keçərək Anadoluya qədər yayılmışlar. Sibir əvvəllər Ob çayının orta və aşağı hissəsinə deyilmişsə, sonradan Sabirlərin İrtış çayıBaykal gölünə doğru yayılmaları nəticəsində nəhayət Kamçatkaya qədər uzanan bütün Quzey Asiyaya "Sibir" deyilmişdir. Ərəbdilli mənbələrdə bu ölkənin adı "Sibir" və ya "İbir", Çin mənbələrində "Si-bi-rh" və "Bissibur" kimi qeyd edilmiş, rus mənbələrində də "Sibir" kimi göstərilmişdir.

Sabirlər və Azərbaycan[redaktə]

Şəmkir şəhərinin taleyi VI yüzildə türk tayfası savirlərlə bağlıdır. Azərbaycanda savir (ermənilər onları sevordik, ərəblər isə siyəvərdiyyə adlandırırlar) tayfasının izinə IV yüzildə, daha dəqiqi 350-ci ildə rastlanır. Arxasından 600-cü ildə İdil bulqarları arasında bir suvar boyu görünür. Daha sonra 1300-cü ildə isə Qərbi Sibirdə bir sibir boyuna ürcah olunur. Bu boyların bir kökdən gəldiyini alimlər sübut ediblər. Savirlər 515-ci ildə Anadoluya keçərək o dönəmdə Kappadokiya kimi tanınan bölgəyə getdilər. Ancaq 527-ci ildə Aran və Şirvana bölgəsinə gəldilər. Burda gah sasanilərlə birləşib Bizansla, gah Bizansla birləşib Sasanilərlə savaşdılar.[1] 576-cı ildə türk tayfası savirlər Bizansa gedərkən yolüstü bu çiçəklənən şəhəri dağıtdılar. Səbəbi isə elçilərin öldürülməsi idi.

Q.Kazımov yazır ki, hunlarla Albaniyaya qayıdan savarların e.ə. III minillikdə Zaqros ərazilərində, şumerlərdən şimalda yaşayan subir tayfasının bölümlərindən olduğu şübhə doğurmamalıdır. Biz sakların kaslar olduğuna, İtaliya ərazisindəki tursakaların Albaniyadakı turlar və saklarla bir kökdən olduğuna şübhə etmədiyimiz kimi, hunlarla birlikdə eramızın ilk əsrlərindən Albaniyada görünən savarların da 3 min il əvvəl şumerlərin qonşuluğundakı subarlarla eyni kökdən olduğuna şübhə etmirik." Əksər tədqiqatçılar Biləsuvar toponiminin suvar tayfasının adından yarandığını qeyd edir. N.Əsgərov isə bu etnotoponimin bülər və suvar tayfa adlarından yarandığını göstərir.

Mənbə[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Əhməd Zəki Validi Toqan, Azərbaycan , sf. 164.

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]