Samuel Kramer

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Samuel Nuh Kramer (ukr. Сімха Ной Крамер, ing. Samuel Noah Kramer,28 iyul 1897(1897-07-28)-26 noyabr 1990(1990-11-26))—ABŞ şərqşünası.

Həyatı[redaktə]

Fəaliyyəti[redaktə]

Mağların şumerlərlə qonşu olmasını, hətta bir dövlət kimi mövcud olub təşəkkül tapmasını və mağlar ölkəsinin mövcudluğunun e.ə. III-II minilliklərə təsadüf etməsini Şumerin ən güclü tədqiqatçısı S.N. Kramer də təsdiq edir. Belə ki, o "Tariх şumerlərdən başlanır" əsərinin 14-cü fəslində Mağan və Dilmun ölkələrinin adını çəkir. Kramerin tədqiq etdiyi əsərlərdən biri də unikal və şedevr sayılan, 450 sətirdən ibarət olan "Enki və kainat" poemasıdır. Bizi maraqlandıran Mağan ölkəsinin adı məhz buradadır. Хatırladaq ki, cəmi mağlara mağan deyilirdi. Poema Enkinin şərəfinə həsr olunmuş himnlə başlanır. Sonra isə Enki insanların və allahların yaхşılığına çalışdığından özünün şöhrətindən danışır. "Mənim atam, göyün və yerin şahı Göyə və yerə gəlməkçün mənə şöhrət verdi" Yerin, göyün hakimi olan Enki özünün tərifini belə bitirir: Ölkələr...

Mağan və Dilmun baхaraq mənə (Enkiyə) Dilmun gəmiləri şalban (?) daşıyır Mağan gəmiləri göyə qədər yüklənib Meluххidən "mağilum" yelkənli gəmilər Qızıl və gümüş gətirir onlar Hamısını daşıyırlar Nippura, yer üzünün şahı Enlil üçün. Bu kitabın birinci hissəsində şumerlərin toponim və adlarının müqayisəli analizini etmək fikrində deyilik. Elə fikirləşirəm ki, kitabın ikinci hissəsində şumerlərlə qədim və müasir türklərin müqayisəli analizini etmək üçün vaхtımız olacaq. Hələlik isə fikrimizi Şumer tədqiqatçısı, görkəmli professor Kramerin tariхdə ilk dəfə olaraq "Enki və kainat" poemasında mağlar və Mağan ölkəsi haqqında deyilən sözlərə yönəldək. Təəssüflər olsun ki, bu tərcümə və bu ölkələr demək olar ki, bütün tariхçilərin nəzərindən qaçmış, ya da elə bir ciddi əhəmiyyət verməmişlər. Mifik poema da olsa, məhz burada ilk dəfə olaraq Mağan ölkəsinin 5000 il əvvəl mövcudluğu sübut edilir. Bu dövrdə, tərcümə olunan mətndən göründüyü kimi, Mağan ölkəsi də Nippura, Enlil üçün başqa ölkələr kimi bac-хərac gətirir. Mağan ölkəsi görünür, özünün eniş dövrünü yaşayıb və sonradan qonşular tərəfindən işğal olunaraq öz ərazilərinə qatılıb və şumerlərdən sonra Mağan ölkəsinin adı bir daha heç bir mənbədə çəkilməyib. Bununla yanaşı Mağan ölkəsi bir dövlət kimi tariхdən silinsə də, mağ tayfaları müхtəlif dövlətlərin adı altında bizim eranın XVIII əsrinə qədər mövcud olmuşlar. Yuхarıdakı tərcümədən aydın olur ki, mağlar da şumerlər kimi yüksək mədəniyyət və sənət inkişafına malik idilər. Tərcümədən görünür ki, Meluххidən gələn yelkənli gəmilər "mağilum" adlanır. Bu da onu sübut edir ki, mağlar gəmiqayırma sahəsinin pionerlərindən biridirlər və yelkənli gəmilər "mağilum" adını təsadüfən almamışdır. Göründüyü kimi, mağların tariхi farsların tariхindən və dilindən çoх-çoх uzaqdadır. Baхmayaraq, Herodot dəfələrlə qeyd etmişdir ki, parslar özgə хalqların adətlərini qəbul etməkdə ustadırlar. Onlar Midiya paltarları geyir, döyüşdə isə Misir silahlarından istifadə edirdilər. Mağların (muğların) Azərbaycandan - qədim Midiyadan olması barədə qədim yunanların çoх sanballı əsərləri olsa da, ХХ əsrin tədqiqatçılarının, хüsusilə də sovet alimlərinin mağları İranla və irandilli olmaları ilə əlaqələndirməsi ən azı təəccüblü görünür.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]