Samurçay (çay)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Samurçay
azərb. Samurçay, rus. Река Самур
Река Самур.jpg
Ölkələr Flag of Russia.svg Rusiya, Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan


Region Flag of Dagestan.svg Dağıstan , Məhərrəmkənd
Rayonlar Azərbaycan Xaçmaz, Qusar
Mənbəyi Rusiya Flag of Dagestan.svg Dağıstan , Rutul rayonu
Mənbə yüksəkliyi 3.600 m
Mənsəbi Xəzər dənizi (Azərbaycan Xaçmaz)
Mənsəb yüksəkliyi -28 m
Uzunluğu 216 [1] km
Mayilliyi 13,7 m/km
Hövzəsi Xəzər dənizi
Hövzə sahəsi 4 430[2] km²
Samurçay (çay) (Azərbaycan)
Blue 0080ff pog.svg
mənbəyi
Blue pog.svg
mənsəbi
Samurçay Azərbaycanın fiziki xəritəsində
Samurçay (çay) (Qafqaz)
Blue 0080ff pog.svg
mənbəyi
Blue pog.svg
mənsəbi
Samurçay Qafqazın fiziki xəritəsində:

Blue 0080ff pog.svg Koordinatlar: 41°53′ şm. e. 46°47′ ş. u. (G)41°53′ şm. e. 46°47′ ş. u. (G)

Blue pog.svg Koordinatlar: 41°54′ şm. e. 48°29′ ş. u. (G)41°54′ şm. e. 48°29′ ş. u. (G)
Commons-logo.svg Samurçay Commonsda

Samur çayı - Azərbaycanın şimal-şərqində ən iri çaydır. Samur Azərbaycanda dördüncü böyük çaydır. Sutoplayıcısı əsasən Dağıstanda yerləşsədə, Samur çayı aşağı axınında Azərbaycanla Dağıstan sərhədi boyu axaraq, hər iki respublikaya aid edilən çaydır. Samur çayının uzunluğu 216 km, sutoplayıcı hövzəsinin sahəsi 4430 km2-dir. Samur çayı Baş Qafqaz silsiləsi ilə şimalda ona paralel uzanan Samur silsiləsi suayrıcısı arasında yerləşən yüksəkdağlıq zonanın qar, buzlaq, yeraltı və yağış sularından qidalanır. Çayın mənbəyi 3699 m yüksəklikdə yerləşir. Dağlardan külli miqdar qırıntı məhsullar gətirən Samur, Xəzər sahilində meşələrlə örtülü böyük delta əmələ gətirir.

Samur çayının qidalanmasında əsas yeri qar suları və yeraltı sular tutur. Çayın hövzəsində qarlı-buzlu zirvələrin çoxluğu (ümumi sahəsi kiçik olsa da) çayda gursulu dövrün uzanmasına səbəb olur. Bu dövr yazda başlamaqla, yayı da əhatə edir. Samur çayının illik su sərfinin 20% yazda, 49% yayda, 20% payızda və 10% qış aylarında keçir. Çayın illik su sərfi həcmi 2.36 km3-dən az artıqdır. Axtı məntəqəsində Samurun illik sülb axımının həcmi 5256.5 min m3-ə çatır.

Azərbaycanın təsərrüfatı üçün Samur çayının olduqca böyük əhəmiyyəti var. Samur çayından hələ 1940-cı ildə Samur-Dəvəçi kanalı çəkilmiş, 50-ci illərin axırında isə bu kanal Ceyranbatan çökəkliyinə çatdırılmış və Abşeronda birinci böyük şirinsulu su anbarı yaradılmışdır. Bu kanal Samur-Dəvəçi ovalığında, Boğaz düzənliyində və Abşeron yarımadasında 100 min hektardan artıq torpağın suvarılması üçün əsas su mənbəyidir. Sumqayıt və bakı şəhərlərinin su təchizatında da Ceyranatan su anbarında durulan Samur sularından geniş istifadə olunur. Bununla yanaşı, bu sulardan Abşeronda yaşıllaşdırma işlərində də geniş istifadə edilir.


İstinadlar[redaktə]

  1. "Rivers, lakes and reservoirs of Azerbaijan Republic"
  2. "Rivers, lakes and reservoirs of Azerbaijan Republic"

Mənbə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]