Saqakat kilsəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Saqakat Kilsəsi*
Cathedral and Churches of Echmiatsin and the Archaeological Site of Zvartnots**
UNESCO Ümumdünya irsi

Shoghakat.jpg


Tipi Mədəniyyət
Meyarlar ii, iii
İstinad 1011
Region*** Avropa
Daxil edilmə tarixi
Daxil edilməsi 2000  (XXIV sessiya)


Xəritədə yeri
Saqakat kilsəsi Dünya xəritəsində
Saqakat kilsəsi
Saqakat kilsəsi
* "UNESCO–Ümumdünya irsi" saytında adı
** azərb. dilində adı
*** UNESCO təsnifatına görə region

Saqakat KilsəsiQərbi Azərbaycanın (indiki Ermənistan) Üçkilsə (12. 03. 1945 – ci ildən Eçmiədzin) rayonu ərazisində, Üçkilsə kilsəsindən şimal – şərqdə, Üçkilsə və Müqəddəs Ripsime məbədlərinin arasında yerləşən ərmən – türk [1] xristian məbədi.

Tarixi[redaktə]

III yüzilin sonlarında Ərməniyyəyə qaçan bakirə Ripsime öz rəfiqələri və dayəsi Qayana ilə Ərməniyyənin paytaxtı Vağarşabaddakı şərab anbarında gizlənmişlər. Lakin onlar Ərməniyyə çarı Trdat tərəfindən tapılıb qətlə yetirildikdən sonra Maarifçi Qriqorinin təşəbbüsü ilə Ərməniyyədə tikilən ilk üç sovmədən biri də məhz həmin anbarın yanında ucaldılmışdır. [2] 483 – cü ildə həmin sovmə daş kilsə ilə əvəzlənmiş, sonrakı yüzillərdə dəfələrlə bərpa olunaraq, ona yeni tikililər əlavə edilmişdir. [3]

Adın etimologiyası[redaktə]

Məbədin Saqakat (Saq + ak // ağ + at, yəni Ağ saqalar) adı onun, Qərbi Azərbaycanın ən qədim sakinlərindən olan [4]Azərbaycan türklərinin etnogenezində mühüm rol oynamış[5] saklara məxsus olduğunu birmənalı olaraq sübut edir. [6] Məbədin ətrafında tarix boyu türk tayfaları yaşamış, bu ərazilərə ermənilərin ilk gəlişi XV yüzilin ortalarında baş vermişdir. [7]

Memarlıq xüsusiyyətləri[redaktə]

İlkin tikililər[redaktə]

Bu günkü Saqakat kilsəsi VI – VII əsrlərdə inşa edilmiş məbədin bərpa edilmiş hissəsidir. Mütəxəssislər bu məbəd binasının daha qədim binanın özülləri üstündə inşa edilməsini düşünürlər. Məbədin cənub – qərb divarının özülündə aparılmış tədqiqatlar zamanı köhnə məbəd binasının otaqlarından birinin divarı aşkarlanmış və həmin divarın yeni məbədin inşası zamanı nərdivana dayaq kimi istifadə edilməsi müəyyənləşdirilmişdir. Məbədin cənub divarında kiçik yarımdairəvi apsisin izləri də görünməkdədir. Məbədin özülündə IV – V əsrlər bölgə memarlığı üçün xarakterik olan dayaq sistemi istifadə edilmişdir. Binada kiçik şapelə doğru yol göstərən iki portal biri cənub, biri isə qərb divarında çox uğurlu yerləşdirilmişdir.

Sonrakı tikililər[redaktə]

Bu günkü kilsə binası birnefli bazilika quruluşuna malik olub, şərq divarında yarımdairəvi apsisi vardır. Apsisin bəzi hissələrinin V əsrin yadigarı olması güman edilir. Dörd qapı çıxış binanın mərkəzi küçə və koik gümbəzalı hissə ilə əlaqəsini təmin edir. Binanın qərb divarında olan əsas portal açıq qalereyadan binanın interyerinə keçid yaradır. Binanın əsas giriş qapısı üstündə kiçik kitabə yerləşdirilmişdir. Kitabə qəhvəyi tuf daşından hazırlanaraq binaya sonradan əlavə edilmişdir. Digər kiçik bir portal isə binanın cənub divarındadır. Əsas məbəd binasının fasadındakı kiçik ornamental naxışlar həndəsi fiqurlar silsiləsi şəklində yığılmışdır.

Məbədin qərb qurtaracağında binanın ümumi memarlığı ilə uyğun şəkildə dizayn edilmiş açıq qalereya yerləşir. Qalereyanın ortasında yerləşən yeganə böyük arkanı keçdikdən sonra kilsənin əsas portalına yaxınlaşmaq mümkündür. Qalereyanın ortasında kiçik altı sütunlu zəng qülləsi yerləşir.

İstinadlar[redaktə]

  1. Ə. Ələkbərli - Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 42 - 43
  2. И. Шопен – Исторический памятник состояния армянской области к эпоху ее присоеденения к Российской империи, С-п., 1852, ст 293 – 306, 667 - 682
  3. А. Берже – Кавказ в археологическом отношении, Тифлис, 1875, ст 171
  4. Б. Б. Пиатровский – Урарту (Древнейшее государство Закавкаэъя), Ленинград, 1939, ст 63
  5. Q. Qeybullayev – Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən, Bakı, ADN, 1994, səh 96 – 152
  6. Ə. Ələkbərli - Qərbi Azərbaycan abidələri, Bakı, Nurlan, 2007, səh 42
  7. Ə. Ələkbərli – Qədim türk-oğuz yurdu – "Ermənistan", Bakı, 1994, səh 162 – 166

Həmçinin bax[redaktə]