Seleksiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Seleksiya sözü latınca Selectio – seçmҽ demҽkdir. Seleksiya seçmҽdҽn bəhs edən bir elmdir.

Seleksiya elmi[redaktə]

Seleksiya-heyvan cinslərinin və bitki sortlarının yaradılmasının və təkmilləşdirilməsinin nəzəriyyəsini və metodlarını işlҽyib hazırlayan elmidir.

Seleksiyanın son mҽqsҽdi müҽyyҽn iqtisadi tҽsҽrrüfat tҽlҽblҽrinҽ cavab verҽn bitki sortlarının vҽ heyvan cinslҽrinin, o cümlҽdҽn quşların, tut ipҽk qurdunun cinslҽrinin vҽ hibridlҽrinin yaradılmasıdır.Ҽslindҽ, mahiyyҽtinҽ görҽ seleksiya-insan tҽrҽfindҽn mҽqsҽdyönlü şҽkildҽ hҽyata kecirilҽn tҽkamüldür. Seleksiyanın nҽzҽri ҽsaslarını genetikanın, xüsusҽn dҽ kҽmiyyҽt vҽ populyasiyalar genetikasının müasir müddҽaları vҽbilgilҽri tҽşkil edir.Seleksiyaçının bu bilgilҽrҽ yiyҽlҽnmҽsi ona, seleksiya işlҽrini daha optimal tҽşkil etmҽyҽ, ҽn sҽmҽrҽli seleksiya metodldrından istifadҽ etmҽyҽ vҽ seleksiyanın nҽticҽlҽrini proqnozlaşdırmağa imkan verir.Bu bir hҽqiqҽtdir ki,seleksiyanın nҽzҽri vҽ praktiki ҽsaslsrını, o cümlҽdҽn yetişdirilmҽ obyektinin genetik vҽ bioloji xüsusiyyҽtlҽrini mükҽmmҽl bilmҽdҽn seleksiyada uğur qazanmaq qeyri-mümkündür. Canlı tҽbiҽtdҽn bҽhs edҽn bütün elmlҽr bir-birilҽ ҽlaqҽdҽ inkişaf etmişdir. Bu baxımdan deyҽ bilҽrik ki, seleksiya elmi bütün bioloji vҽ kҽnd tҽsҽrrüfatı elmlҽri ilҽ sıx ҽlaqҽdҽ inkişaf etmişdir. Lakin seleksiya elminin genetika elmi ilҽ ҽlaqҽsi daha sıxdır. Hҽtta, deyҽ bilҽrik ki, genetika – seleksiya elminin nҽzҽri ҽsaslarını verir. İnsanlar yabanı bitkilҽri becҽrmҽyҽ vҽ vҽhşi heyvanları ҽhillҽşdirmҽyҽ başladıqları çox qҽdim vaxtlardan seleksiyanın bünövrҽsi qoyulmağa başlamışdır. Bizim qҽdim ҽcdadlarımız öz inkişafının ilk dövrlҽrindҽ onları ҽhatҽ edҽn tҽbiҽtdҽn bir sıra bitkilҽrlҽ vҽ ovladıqları heyvanlarla dolanırdılar. Get-gedҽ insanlar müxtҽlif heyvanları ҽlҽ alışdırmağa, ҽhillҽşdirmҽyҽ, ҽvvҽllҽr primitiv, sonradan mҽdҽni heyvandarlıq tҽsҽrrüfatları yaratmağa başladılar. Belҽcҽ dҽ, faydalı bitki növlҽrini öz tҽsҽrrüfatlarına gҽtirib becҽrmҽyҽ başladılar. Ҽlbҽttҽ, bizim qҽdim ҽcdadlarımız becҽrdiklҽri bitkilҽr içҽrisindҽ daha mҽhsuldar olanlarını görmüş vҽ onları saxlamağa vҽ nҽsil almağa çalışmışlar. Ümumiyyҽtlҽ, bitkilҽrin insanlar tҽrҽfindҽn mҽdҽnilҽşdirilmҽsinin, daha doğrusu tҽsҽrrüfata gҽtirilmҽsinin tarixi çox qҽdimdir. Mҽdҽni bitki qalıqlarının arxeoloji materiallar içҽrisindҽ tapılması göstҽrir ki, onların becҽrilmҽsinҽ tariximizdҽn 8000- 10000 il ҽvvҽl başlanmışdır. Mҽs., qҽdim Misirdҽ vҽ Çindҽ buğda, Asiyanın Cҽnubi Şҽrqindҽ çҽltik (düyü) becҽrilmişdir. Çindҽ tut ağacları vҽ ipҽk qurdu 5000 il bundan ҽvvҽl yetişdirilmiş vҽ tҽbii ipҽk istehsal edilmişdir. Bҽzi bitkilҽr, mҽs., kartof Amerikanın kҽşfindҽn sonra Avropa ölkҽlҽrinҽ gҽtirilmişdir. XVIII ҽsrin ortalarında şҽkҽr çuğundurunda şҽkҽr olması aşkara çıxarılmışdır.

Əsəbiyyat[redaktə]

  • Регель Р. Э. Научные основы селекции в связи с предусматриванием константности форм по морфологическим признакам // Тр. 1-го съезда деятелей по селекции сельскохозяйственных растений. Харьков, 1911. Вып. 4. С. 1-83.
  • Регель Р. Э. Селекция с научной точки зрения // Тр. Бюро по прикл. ботанике. 1912. T. 5. № 11. C. 425—623.
  • Фрувирт К. Селекция кукурузы, кормовой свеклы и других корнеплодов, масличных растений и кормовых злаков. Приложение 9-е к Трудам по прикладной ботанике, 1914
  • Фрувирт К. Селекция картофеля, земляной груши, льна, конопли, табака, хмеля, гречихи и бобовых растений. Приложение 11-е к Трудам по прикладной ботанике, 1914
  • Фрувирт К. Селекция колониальных растений, то есть сахарного тростника, риса, просовых, кофейного дерева, какао, померанцевых, хлопчатника и других волокнистых растений, сладкого картофеля, маниока, земляного ореха, масличной пальмы, маслины и кунжута. Приложение 13-е к Трудам по прикладной ботанике, 1915
  • Алёшин Е. П., Алёшин Н. Е. Рис. Москва, 1993. 504 стр. 100 рис.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]