Seyid Alim xan

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Seyid Alim xan (عالم خان, d. 3 dekabr 1880; Buxara - ö. 28 aprel 1944; Kabil, tam ad: Əmir Seyyid Mir Məhəmməd Alim xan), Buxara əmirliyi (Manqıt xanədanı)nin son əmiri (taxt: 3 yanvar 1911 - 30 avqust 1920).

Həyatı[redaktə]

Rus fotoqraf Sergey Prokudin Qorski tərəfindən 1911-ci ildə çəkilmiş Seyid Alim xanın rəngli foto şəkili.

1873-cü ildə Buxara əmirliyi Rusiya imperiyasının himayəsinə girdi. Ancaq ölkənin daxili siyaseti əmir tərəfindən idarə edilməyə davam etdi. Onüç yaşındaykən atası Əbdüləhəd xan tərəfindən kamu yönetimi və hərb sənətini öyrenmesi üçün Sankt-Peterburqa göndərildi. 1896-cı ildə Rusiya imperiyası hökuməti tərəfindən rəsmən Buxara əmirliyinin vəliəhdi olaraq qəbul edildi və məmləkətine döndü. Buxarada atasına yardımçı olduqdan sonra Nesefin valisi oldu ve 12 il oranı idarə etdi. Ardından Karmana (bugünkü Özbəkistanın Nəvai şəhəri və civarı)ı 2 il idarə etdi. Atasının ölümünden sonra əmir olan Seyid Alim xan, önce uləma sınıfı bastırmak üçün yenilikçileri destekledi. Ancak zamanla gelenekçileşti. Sonuçta yenilikçiler MoskvaKazana iltica etmek zorunda kaldılar.

Buxara hərəkatı[redaktə]

Mart 1918-ci ildə Yeni Buxaralılar, Daşkənd Şəhər Sovetinin yardımıyla Buxaranı almağa çalışdı. Orduları Buxaranın qapılarına yürüyüp Seyid Alim xandan şəhəri Yeni Buxaralılara təslim etmesini istədi. Ancaq Seyid Alim xan nümayəndələri öldürüb Buxara və çevrəsindəki yüzlərce Bolşevikleri öldürərək cavab verdi. Sonucda ordular Daşkəndə dönmək məcburiyyətində qaldılar.

Rusiya Vətəndaş müharibəsi sırasında Moskvadaki Sovet yönetimi Daşkəndə takviye qüvvetlerini gönderdi. 30 avqust - 2 sentyabr 1920-ci il tarixləri arasında Mixail Frunze komandanlığında Qızıl Ordu Buxaranı təslim almaq üçün hücum etdi və dörd gün sürən çatışmadan sonra Ərk hasar gördü və Kalyan Camisi Minaresinde Qızıl Ordunun bayrağı dalğalandı. Məğlub olan Seyid Alim xan Düşənbəyə qaçdı ve daha sonra oradan da Əfqanıstana sığındı. 1944-cü ildə Kabildə ölən Seyid Alim xan`ın cəsədi Shuadoi Solehin məzarlığına gömüldü.

İstinadlar[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Seyid Alim xan ilə əlaqəli mediafayllar var.