Siyəzən
 |
Bu məqalə Siyəzən rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Siyəzən (şəhər) səhifəsinə baxın. |
| Siyəzən | |
 |
|
| İqtisadi rayon | Quba-Xaçmaz |
|---|---|
| Ərazi | 759 km² |
| Əhali | 38.400[1] nəfər |
| Əhali sıxlığı | 55 nəfər/km² |
| Nəqliyyat vas. kodu | 53 |
| Telefon kodu | 190 |
| Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) | AZ 5300 |
| İcra başçısı | Arif Qasımov |
Siyəzən — Azərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Siyəzən şəhəridir.
Mündəricat |
[redaktə] Tarixi
Siyəzən rayonu 2 fevral 1992-ci ildə yaradılıb. Lakin Siyəzən rayon kimi ilk dəfə Dəvəçi rayonunu bir hissəsində 11 fevral 1940-cı ildə təşkil olunmuş və 1959-cu ildə ləğv edilərək yenidən Dəvəçi rayonunun (indiki Şabran) tərkibinə verilmişdir. Rayonun ümumi sahəsi 0,70 min kv. km-dir.
[redaktə] Coğrafi mövqeyi
Siyəzən rayonu Azərbaycanın şimalında, Böyük Qafqaz dağları ilə Xəzər sahilində olan Samur-Dəvəçi ovalığında yerləşir. Ovalığın cənub-şərqində yarımsəhra landşaftı, dağətəyi hissələrdə isə boz-çəmən, şabalıdı-qəhvəyi, qismən qara torpaqlar yerləşməklə, meşə-çəmən landşaftı xarakterikdir. Ərazisi əsasən neft və təbii qaz, həmçinin əhəng daşı, çınqıl, gil və s. təbii ehtiyatlarla zəngindir. Siyəzən rayonunun ərazisindən respublika əhəmiyyətli avtomobil və dəmir yolları keçir. Bakı-Quba magistral avtomobil yolunun 40 kilometri, Bakı-Mahaçqala dəmir yolunun isə 47 kilometri rayon ərazisinə düşür. Rayon ərazisində 4 dəmir yolu stansiyası fəaliyyət göstərir. Bunlar Qızıl-Burun, Zarat, Siyəzən, Gil-gilçay dəmir yolu stansiyalarıdır.
[redaktə] Relyefi
[redaktə] Təbiəti
[redaktə] İqlimi
Rayonda yarımsəhra və quru çöl iqlimi hakimdir.
[redaktə] Əhalisi
Siyəzən rayonunun əhalisi 38,4 min[1] nəfərdir (1 yanvar, 2011). Əhalinin orta sıxlığı hər kv. km-ə 55[1] nəfər (1 yanvar, 2011) düşür. Rayonun kənd əhalisi (33,39%) şəhər əhalisinə (65,61%) nisbətən azdır (13-22 aprel, 2009 s.a. əsasən).[1] Ümumi əhalinin isə 49,8%-ni kişilər, 50,2%-ni qadınlar təşkil edir. 2009-cu il siyahıya almasına görə əhali əsasən azərbaycanlılardan ibarətdir, həmçinin rayonda ləzgilər, ruslar, türklər, tatar, ukraynalılar və digər millətlərin nümayəndələri də yaşayır.[1]
| Etnik qrup | 2009[1] s.a. |
|---|---|
| Cəmi | 37 654 |
| azərbaycanlı | 37 343 |
| ləzgi | 150 |
| rus | 71 |
| türk | 65 |
| tatar | 6 |
| ukraynalı | 3 |
| digər | 16 |
[redaktə] Görkəmli şəxsləri
- Füzuli Hacıyev — Siyəzən və Lerik rayonlarının keçmiş icra başçısı, tarix elmləri namizədi.
- Namiq Abdullayev — yazıçı.
- Bəybala Xutkar oğlu Abbasov — tibb elmləri doktoru, professor.
[redaktə] İqtisadi xarakteristikası
Siyəzən rayonunun iqtisadiyyatının əsasını neft və qazçıxarma sənayesi təşkil edir. Rayonun ümumi məhsul buraxılışı 2005-ci ildə 39,3 mln manat olmuşdur. Rayonda pərakəndə əmtəə dövriyyəsi isə 12.7 mln manatdır. Həmçinin rayonda 2005-ci ildə 11,7 mln manat dəyərində sənaye məhsulu istehsal olunmuşdur. Kənd təsərrüfatında isə taxılçılıq, heyvandarlıq və tərəvəzçilik mühüm yer tutur. 2005-ci ildə 21,6 mln manat dəyərində kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal olunmuşdur ki, onun da çox hissəsi heyvandarlığın (92,7%) payına düşür. Son illər rayonda quşçuluq daha yaxşı inkişaf etmiş sahələrdən hesab olunur. Hazırda rayon ərazisində "Siyəzən-Broyler" ATSC fəaliyyət göstərir.
[redaktə] Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri
Siyəzəndə 6 orta təhsil məktəbi var.
[redaktə] Maddi-mədəni irsi
Dünya əhəmiyyətli abidələr:
- Beşbarmaq paralel müdafiə səddi (IV-VII əsrlər) — Bu istehkam Beşbarmaq dağının ətəklərindən Xəzər dənizinə qədər uzanırdı. Səddin bir hissəsi qalıb. Dağın ətəyində daşlardan, düzənlikdə iri çiy kərpicdən sədd bir-birindən 200 m. aralı iki divardan ibarət idi.
- Gil-gilçay müdafiə istehkamlar kompleksi (V əsr) — Abidə Siyəzən rayonunun Yenikənd, Kolanı, Eynibulaq, Daşlı Calğan, Qala-altı kəndlərindən keçərək Çıraq qala ilə birləşir.
Ölkə və yerli əhəmiyyətli abidələr:
- Pir Xəlil türbəsi (XVIII əsr) — Gil-Gilçay qəsəbəsində yerləşir. Hazırki dövrə qədər salamat qalmışdır.
- Qala qalıqları – Dindar qalası (orta əsrlər) — Sədan kəndindən təxminən 3 km qərbdə dağın zirvəsində yerləşir. Bu qalanın bürclərindən birinin yalnız qalıqları qalmışdır.
- Şeyx Heydər türbəsi (XV əsr) — qədim Şıxlar kəndinin qalıqlarından qərbdə kənd qəbiristanlığının içərisindədir. Türbə uçulub dağılmışdır.
- Karvansaray qalıqları (XV-XVII əsrlər) — Bakı-Dəvəçi şosse yolunun 87 km. sağ tərəfində yerləşir.
- Şəhərgah (orta əsrlər) — Siyəzən şəhərinin şimal hissəsində yerləşir.
- Su ovdanı (1906) — Zarat kəndinin yaxınlığında yerləşir.
- Daş mağara — Dib kəndində yerləşir.
- Dəmiryol vağzalı (1898) — Gil-Gilçay stansiyası.
- Dəmiryol vağzalı (1913) — Zarat stansiyası.
- Su kəməri (1906) — Siyəzən şəhərinin yaxınlığında yerləşir.
- Dəmiryol vağzalı (1913) — Qızılburun stansiyası.
- Su anbarı (1913) — Qızılburun stansiyasının yaxınlığında yerləşir.
Xatirə abidələri:
- Cəfər Cabbarlının heykəli.
- Mikayıl Müşviqin heykəli.
- "1941-1945" abidə kompleksi.
- "20 Yanvar" abidə kompleksi.
- "Neftçi şəhidlər" abidə kompleksi.
[redaktə] Mətbəx
[redaktə] Yerli media
"Çıraq" qəzeti rayonun yerli media, mətbuat orqanıdır.
[redaktə] Şəkillər
-
Beşbarmaq Piri
-
Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyəti
[redaktə] Mənbə
[redaktə] İstinadlar
[redaktə] Xarici keçidlər
[redaktə] Həmçinin bax
|
|
||
|---|---|---|
| Şəhərlər | Siyəzən |
|
| Qəsəbələr | Gilgilçay | |
| Kəndlər | Balaca Həmyə • Beşdam • Böyük Həmyə • Cəndəhar • Çarxana • Dağ Quşçu • Daşlı Çalğan • Dərə Zarat • Eynibulaq • Əlməkolu • Ərziküş • Hacışəkər • Kolanı • Köhnə Quşçu • Künövşə • Qalaaltı • Qalaşıxı • Qərəl • Qozağacı • Məşrif • Müşkülqazma • Nardaran • Orta Çalğan • Sağolcan • Sədan • Siyəzən • Tuğay • Yanıq Ələz • Yenikənd • Yuxarı Ələz • Zarat | |
53  |
Siyəzən ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
