Stasionar Kainat nəzəriyyəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Stasionar kainat nəzəriyyəsi (ing. Steady State theory, Infinite Universe theory və ya continuous creation) — model.

Habbl qanununun yaradılmasından sonra astronomların çoxu Böyük partlayış konsepsiyasını qəbul etdi. Bu konsepsiyasiyada bildirilirdi ki, bütün Kainat hər hansı bir nöqtədən əmələ gəlib. Ancaq 1940-cı ildə Fred Hoylun başçılığı ilə bir qrup astrofizik alternativ nəzəriyyə təqdim etdi. Bu nəzəriyyənin əsas ideyası bundan ibarət idi: qalaktikalar bir-birindən habbl qanunu ilə aralandıqları zaman onlar arasındakı boşluqda yeni materiya yaranır. Yeni yaranmış materiya isə zaman keçdikcə özündə yenidən bir-birindən aralanan qalaktikaları təşkil edəcək və öz aralarında yenidən boşluq yaradaraq yeni materiyanın yaranmasına imkan verəcək. Beləliklə, müşahidə olunan genişlənməyə "stasionar" Kainat adı verildi, o özünün ümumi sıxlığını saxlamaqla və heç bir yeganə əmələ gəlmə nöqtəsinə malik olmayan (Böyük partlayış nəzəriyyəsinin təklif etdiyi məlum məsələ) kimi qəbul edildi. Amma bu halda cismin ("əşyanın") yaranması prosesi haqqında heç bir sübutsuz yeni konsepsiyanın qərara alınması tələb olunurdu.

Bir çox astronomlar 1960-cı illərin ortasına qədər stasionar Kainat nəzəriyyəsinin tərəfdarı oldular. Bu nəzəriyyənin əsas göstəricisi onun fəlsəfi tərəfinin olması idi. Burda bildirilirdi ki, nəzəriyyə Kopernik prinsipi ilə razılaşır, yəni bizim dünya ideal deyil və heç bir zaman anı əsas kimi götürülmür.

Tezliklə nəzəriyyə əleyhinə çıxışlar oldu. İlk olaraq dəqiq laboratoriya təcrübələrində cismin yaranmasını göstərmək mümkün olmadı. İkinci isə, daha əsası, kosmologiyada yeni kəşflər – kosmik mikrodalğa görüntüsü onu göstərdi ki, Kainatla bağlı bir çox hadisələri stasionar Kainat nəzəriyəsindən çıxmaqla deyil, Böyük partlayış ssenarisindən çıxmaqla izah etmək olar. Məsələn, güclü teleskoplar Kainata daha dərin və nəticədə onun keçmişinə baxmaqla aydın oldu ki, bir-birindən daha da aralanan qalaktikalar cavandırlar və hələ öz sistemlərini formalaşdırmayıblar. Bu isə böyük partlayışdan sonra gözlənilən hadisə idi, amma bu stasionarlıq görüntüsü ilə heç cürə uyğunlaşmırdı.