Türkdilli dövlətlər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Türk dövlətləri səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Müstəqil Türk ölkələri

Türkdilli dövlətlər – Əsasən Asiyada və Şərqi Avropada yerləşirlər. Bu gün dünyada rəsmən 6 müstəqil türk dövləti mövcuddur (Şimali Kipr Türk Respublikasının müstəqilliyi dünya dövlətləri tərəfindən hələ tanınmayıb). Onlardan beşi – Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, ÖzbəkistanTürkmənistan SSRİ dağılandan sonra (1991-ci ildə), Osmanlı İmperiyasının varisi olan Türkiyə isə 1923-cü ildə öz müstəqilliyini elan edib. 2005-ci ilin məlumatlarına görə dünyada türk dillərində danışan əhalinin ümumi sayı 157 milyondan çoxdur.

Müstəqil
dövlətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Türkiyə 785 347[1] 22 oktyabr, 2000-ci il 67 803 927[1] 31 dekabr, 2013-cü il[2] 76 667 864[2]
Özbəkistan 448 900[3] 12 yanvar, 1989-cu il 19 810 077[4] 1 yanvar, 2014-cü il[5] 30 492 800[5]
Qazaxıstan 2 724 902[6] 24-25 fevral, 2009-cu il 16 009 597 1 yanvar, 2014-cü il[7] 17 165 239[7]
Azərbaycan 86 600[8] 13-22 aprel, 2009-cu il 8 922 447[9] 1 yanvar, 2014-cü il[10] 9 477 100[10]
Qırğızıstan 199 951[11] 24 mart-2 aprel, 2009-cu il[12] 5 362 793[13] 1 yanvar, 2014-cü il[13] 5 776 570[13]
Türkmənistan 491 210[14] 10-21 yanvar, 1995-ci il[15] 4 437 570[15] 1 iyul, 2013-cü il[16] 5 240 000[16]
Toplam 4 736 910 12.01.1989 – 13.04.2009 122 346 411 + 01.07.2013 – 01.01.2014 144 819 573 +
De-fakto müstəqil
dövlətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Şimali Kipr Türk Respublikası 3 241.7 4 dekabr, 2011-ci il[17] 294 396[17][18][19] 1 yanvar, 2014-cü il 294 396 +
Dövlətlərin sübyektləri,
muxtariyyətlər
Ərazi
km²-lə
Əhali
Siyahıyaalınma tarixi Əhalinin sayı Cari hesablamalar tarixi Əhalinin sayı
Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu 1 664 897.17[20][21] 1-10 noyabr, 2010-cu il[22][23] 21 815 815[24] 31 dekabr, 2012-ci il[25][26] 22 327 800[20][25][26]
Başqırdıstan 142 947 14-25 oktyabr, 2010-cu il 4 072 292 1 yanvar, 2014-cü il 4 069 698
Tatarıstan 67 847 14-25 oktyabr, 2010-cu il 3 786 488 1 yanvar, 2014-cü il 3 838 230
İli-Qazax Muxtar Dairəsi 278 851.95 1-10 noyabr, 2010-cu il 2 482 592 31 dekabr, 2012-ci il 2 482 592 +[27]
Kırım Muxtar Respublikası[28] 26 081 5 dekabr, 2001-ci il 2 024 056 1 yanvar, 2014-cü il 1 958 504[29]
Qaraqalpaqıstan 166 591[30] 12-19 yanvar, 1989-cu il 1 215 448[31] 1 yanvar, 2014-cü il[5] 1 736 500[5][30]
Çuvaşıstan 18 343 14-25 oktyabr, 2010-cu il 1 251 619 1 yanvar, 2014-cü il 1 239 984
Saxa 3 083 523 14-25 oktyabr, 2010-cu il 958 528 1 yanvar, 2014-cü il 954 803
Kabarda-Balkariya 12 470 14-25 oktyabr, 2010-cu il 859 939 1 yanvar, 2014-cü il 858 397
Xakasiya 61 569 14-25 oktyabr, 2010-cu il 532 403 1 yanvar, 2014-cü il 534 079
Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi 72 468.08 1-10 noyabr, 2010-cu il 525 570 31 dekabr, 2012-ci il 525 570 +[27]
Qaraçay-Çərkəz 14 277 14-25 oktyabr, 2010-cu il 477 859 1 yanvar, 2014-cü il 469 837
Naxçıvan Muxtar Respublikası 5 502.75[32] 13-22 aprel, 2009-cu il 398 323[33] 1 yanvar, 2014-cü il[33] 435 367[33]
Tuva 168 604 14-25 oktyabr, 2010-cu il 307 930 1 yanvar, 2014-cü il 311 761
Altay Respublikası 92 903 14-25 oktyabr, 2010-cu il 206 168 1 yanvar, 2014-cü il 211 645
Qaqauziya 1 848.46[34] 5-12 oktyabr, 2004-cü il 155 646 1 yanvar, 2014[35] 161 897[35]
Syunhua-Salar Muxtar Qəzası 1 716.82 1-10 noyabr, 2010-cu il 123 814 31 dekabr, 2012-ci il 123 814 +[36]
Taymır Dolqan-Nenes rayonu 879 900 14-25 oktyabr, 2010-cu il 34 432 1 yanvar, 2014-cü il 33 861[37]
Toplam 6 409 020.2[38] 12.01.1989 – 01.11.2010 38 096 946[27] 31.12.2012 – 01.01.2014 39 266 177 +

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 Türkiye İstatistik Kurumu: İstatistiklerle Türkiye, 2012/İstatistiklerle Türkiye, 2012
  2. 2,0 2,1 Türkiye İstatistik Kurumu: Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, 2013
  3. Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике: Сведения о Республике Узбекистан
  4. Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 года.: Национальный состав населения по республикам СССР :Узбекская ССР--Источник: Рабочий архив Госкостата России.Таблица 9с. Распределение населения по национальности и родному языку.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 O`zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo`mitasi: Demografik ma`lumotlar: Doimiy aholi soni (1991-2014) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  6. Информационно-правовая система нормативных правовых актов Республики Казахстан: О внесении изменения в постановление Правительства Республики Казахстан от 1 марта 2011 года № 208 "О Стратегическом плане Агентства Республики Казахстан по управлению земельными ресурсами на 2011 - 2015 годы" (Утративший силу)
  7. 7,0 7,1 Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі: 2013 жыл басынан 2014 жылдың 1 қаңтарына дейінгі Қазақстан Республикасы халық санының өзгеруі туралы
  8. Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Statistik nəşrlər: Azərbaycan rəqəmlərdə: Ümumi məlumat: Coğrafi məlumatlar — yoxlanılıb: 8.11.2014
  9. page 59
  10. 10,0 10,1 Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi: Azərbaycanda demoqrafik vəziyyət — xəbərin yayınlanma tarixi: 13.02.2014
  11. Пражский процесс: Кыргызстан: Расширенный миграционный профиль. 2010. Построение Миграционных партнерств (ПМП). Содержание—Общая информация о стране—стр. 6
  12. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: Государственное мероприятие - перепись населения и жилищного фонда в Кыргызской Республике 2009 года.
  13. 13,0 13,1 13,2 Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: 5.01.00.03 Национальный состав населения
  14. Государственный комитет Туркменистана по статистике: О Туркменистане
  15. 15,0 15,1 Asgabat.net-городской социально-информационный портал: Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.
  16. 16,0 16,1 Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial məsələlər üzrə şöbəsinin 1 iyul, 2013-cü il tarixinə olan qiymətləndirməsinə əsasən. İstinad olaraq bax: (Population, Development and the Environment 2013. United Nations. Department of Economic and Social Affairs. Population Division)
  17. 17,0 17,1 2011 Nüfus Ve Konut Sayımı'nın İkinci Aşaması Sonuçları Açıklandı — yoxlanılıb: 8.11.2014
  18. 378 Gün Sonra Açıklanan Nüfus Sayımı Sonuçları — yoxlanılıb: 8.11.2014
  19. KKTC Devlet Planlama Örgütü: KKTC Nüfus Sayımı, 2011 (Kesin Sonuçlar-İkinci Aşama) — yoxlanılıb: 8.11.2014
  20. 20,0 20,1 新疆 — 中国政府网 (çin.) — yoxlanılıb: 07.11.2014
  21. China administrative divisions by area – Paul and Bernice Noll Website (ing.) — yoxlanılıb: 14.11.2014
  22. Experiences from China’s Sixth National Population Census (rəsmi mənbə) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  23. The Vital Statistics System in China. Wu Jie. Department of Population and Employment National Bureau of Statistics of China. United Nations Expert Group Meeting on International Standards for Civil Registration and Vital Statistics Systems. 27 – 30 June 2011, New York.
  24. 中华人民共和国国家统计局: 1-6 各地区分性别、民族的人口 (çin.) — yoxlanılıb: 09.11.2014
  25. 25,0 25,1 National Bureau of Statistics of People's Republic of China: China Statistical Yearbook 2013: 3-5 Population at Year-end by Region (xls.) (ing.) — yoxlanılıb: 10.11.2014
  26. 26,0 26,1 National Bureau of Statistics of People's Republic of China: China Statistical Yearbook 2013: 3-7 Total Population by Urban and Rural Residence and Birth Rate, Death Rate, Natural Growth Rate by Region (2012) (xls.) (ing.) — yoxlanılıb: 10.11.2014
  27. 27,0 27,1 27,2 Qeyd: İli-Qazax Muxtar Dairəsi və Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi əhalisi Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu əhalisi tərkibində hesablanılmaqla.
  28. 16-21 mart, 2014-cü ildən faktiki olaraq Rusiya Federasiyasının tərkibindədir və "Kırım Respublikası" adlanır.
  29. Крымстат: Численность населения на 1 января 2014 года и средняя численность за 2013 год
  30. 30,0 30,1 Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi: Qaraqalpaqstan Respublikasi’ (pdf) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  31. Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу. Источник: Всесоюзная перепись населения 1989 года. ТОМ 1. Часть 1. Таблица 3. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений и сел-райцентров.
  32. Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Demoqrafiya: 1 yanvar 2014-cü il tarixə Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisi, əhalisinin sayı, sıxlığı və inzibati ərazi bölgüsü — yoxlanılıb: 14.12.2014
  33. 33,0 33,1 33,2 Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi: Naxçıvan İqtisadi Rayonu əhalisi (yenilənmə: 1 yanvar, 2014-cü il) — yoxlanılıb: 14.12.2014
  34. Biroul Naţional de Statistică al Republicii Moldova: Populaţia Republicii Moldova pe vîrste şi sexe, în profil teritorial la 1 ian. 2010, pagină 12 — yoxlanılıb: 14.12.2014
  35. 35,0 35,1 Biroul Naţional de Statistică al Republicii Moldova: 2.1.5. Populatia stabila pe sexe, profil teritorial, la 1 ianuarie 2014 — yoxlanılıb: 14.12.2014
  36. Syunhua-Salar Muxtar Qəzası Sinhay əyalətinin Haydun dairəsinə daxildir. Sinhay əyalətinin əhalisi 1-10 noyabr 2010-cu il siyahıyaalınması zamanı 5626722 nəfər təşkil etmiş, həmin tarixdən sonra isə artmağa davam edərək 31 dekabr 2012-ci il tarixində təxminən 5731700 nəfər təşkil etmişdir (1.87% artmışdır). Bu səbəbdən ehtimal etmək münkündür ki, 31 dekabr 2012-ci il tarixinə Syunhua-Salar Muxtar Qəzası əhalisi son siyahıyaalınma tarixindəki sayından çox olmuşdur.
  37. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Проверено 2 августа 2014. Архивировано из первоисточника 2 августа 2014
  38. Qeyd: İli-Qazax Muxtar Dairəsi və Qızılsu-Qırğız Muxtar Dairəsi ərazisi Sintszyan-Uyğur Muxtar Rayonu ərazisi tərkibində hesablanılmaqla.

Xarici keçidlər[redaktə]