Türkan Şoray

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
TÜRKAN ŞORAY
Turkan2.jpg
Doğum tarixi: 25 iyun 1945 (1945-06-25) (69 yaş)
Doğum yeri: İstanbul, Türkiyə
Peşəsi: Aktrisa

Türkan Şoray (25 iyun 1945) — Türkiyə kino aktrisası.

Həyatı[redaktə]

Türkan Şoray müasir Türkiyənin ən tanınmış qadınlarından biridir. Kinoulduzunu kicikdən tutmuş böyüyə kimi hamı tanıyır və sevir. 28 yaşına catanda onun çəkdiyi filmlərin sayı 200-ə (15 il ərzində) çatmışdı. Bu, ildə orta hesabla 13-14 film deməkdir. Onun barədə çox yazır və çox danışırlar. Aktrisanın portreti qəzet və jurnal səhifələrindən düşmür. Türkan Şorayın populyarlığı ölkə sərhədlərini də çoxdan aşıb. Sevilən aktrisanın iştirakı ilə cəkilən filmlər Yunanıstan və İranda, Kipr və Ərəb ölkələrində habelə keçmiş Sovet Respblikalarında və indiki MDB ölkələrdə müvəffəqiyyətlə nümayiş etdirilir.

Xaricdə Türkan Şorayı "Şərqin Elizabet Teyloru" adlandırırlar. Türkan Şoray 1947-ci ildə anadan olub. 1960-ci ildə teatr rejissoru və "Pesenfilm" kinostudiyasının sahibi Nevzet Pesen İstanbulun kücələrinin birində təsadüfən Türkanla rastlaşır. Yeniyetmə qızın gözəliyinə valeh olan rejissor, Türkanın kinoya çəkilməsinə razılıq almaq üçün valideynlərinə müraciət etməli olur. Onun kinoda ilk işi uğurlu alınır. Tezliklə Türkan Şorayın iştirakı ilə cəkilən "Məhəbbətdən qacmaq olmaz" filmi ekranlara çıxır. Bir neçə aydan sonra isə o, rejissor Şəmsi Ezonukun "Nadinc uşaq" filmində baş rola cəkilir. Bundan sonra 14 yaşlı Türkan digər rejissorlardan da dəvətlər almağa başlayır. Əgər Tükan Şoray 1960- ci ildə bir filmə çəkilmişdisə, 1961- ci ildə səkkiz, 1962-ci ildə isə artıq on bir filmdə müxtəlif rollar oynayıb.

Türkan Şoray qısa bir zamanda populiyarlıq qazanıb və müəyyən müddətdən sonra isə sənətkarlıq Zirvəsinə ucalıb. Aktrisanın qəhrəmanlarının ümumi, oxşar tale yaşamaqları aydın görünürdü; Onlar şəriət qanunları ilə damğalanmış zavallı, alçaldılmış türk qadınlarıdır. Lakin Şorayın, demək olar əksər qəhrəmanları sosial ədalətsizliyə qarşı öz qızğın etirazlarını bildirirlər. Türkan Şorayın cəkildiyi filmlərin süjetləri də bir-birinə çox oxşayır. Yılmaz Durunun rejissorluğu ilə çəkilən "Şərəf borcu" ekran əsəri oldan qabaqkı filmlər kimi zəhmətkeş insanların sosial vəziyyətindən bəhs edir. Bu film Anadolu kəndlərində hökmranlıq edən sələmçi ağanın istismarına məruz qalan yoxsulların dözülməz həyatını təsvir edir. "Şərəf borcu" kinolenti 1974-ci ildə Daşkənddə keçirilən Asiya və Afrika ölkələrinin III Beynəlxalq kinofestivalında göstərilib. Filmin qəhrəmanı Qürbət (T.Şorayın ifasında) adlı gənc qız ləyaqətini qorumaq naminə sələmci Gildanla mübarizəyə qalxır. Dörd kəndin sakinləri, Qürbətin də ailəsi daxil olmaqla, sələmci Gildanın borcundan yaxa qurtara bilmir. Sələmci isə yalnız Qürbəti ələ keçirdikdən sonra borcları unutmağa hazırdır. Belə bir şərtlə razılaşmayan Qürbət, görünməmiş auksion təşkil edir: kimsə onun ailəsinin borcunu ikiqat ödəsə, o həmin adama ərə gedəcək.

Bazarda qoyun-quzu ilə barabər gəlin də satılır. Alıcılar ona qiymət qoyurlar. Bu zaman sələmci üzərində ona borclu qalan yüzlərlə savadsız kəndlinin barmaq izləri olan siyahını cibindən çıxarır. O qışqıraraq deyir: "Baxın, burada dörd kəndin borcu var"! Bayaqdan hay-küy salan camaat indi sakitcə ümid və həyacan icində dayanıb, Qürbətin qərarını gözləyir. Qız kəndliləri borcdan azad etmək məqsədilə sələmciyə təslim olur. Bundan sonra toya hazırlıq görülür. Bu zaman şəhərə qazanc-dalınca gedən qəhrəmanın sevgilisi qayıdır. Lakin o, borcu ödəmək üçün lazım olan məbləği toplaya bilməyib .

Toy günü o adaxlısını qacırdır. Sələmci onları təqib edir. Finomda Qürbətin sevdiyi oğlan sələmcinin atəş açdığı güllədən həlak olur. Qəhrəman sevgilisinin intiqamını almaq üçün Gildanı öldürür. Beləcə, xeyir və şər arasındakı mübarizə sona catır. Türkan Şoray bu filmdə güclü, nadir cəsarətə malik yaddaqalan qadın obrazını yaradıb. Ailə sədaqətini qorumaq və kasıbların müdafiəcisi olmağı özünə şərəf borcu hesab edən Qürbət- Şoray realist oyunu və temperamenti ilə tamaşaçı rəğbətini qazanır. Onun cəhrəmanlı filmin əvvəlində sadə, zəhmətkeş və xeyrxah kəndli qızı idi. O, ailənin rifahı naminə səhərdən axşamadək yorulmadan çalışır. Lakin filmin yarısında o, qətiyyətli, mübariz və iradəli qadına cevrilir. Türkan Şorayın iştirakı ilə cəkilən daha bir film qurluşçu rejissor Xalid Refiqin "Nişanlı Sultan" kinolenti türk kəndində mövcud olan feodal adətlərin ifşasına həsr edilib. Şorayın filmdə yaratdığı Sultan adlı gözəl qızın taleyi minlərlə türk qızların taleyinə bənzəyir.

Filmin qəhrəmanı köhnəlmiş adətlərə qarşı etiraz səsini ucaldır. Tənqidçilərin fikirincə, bu kadrlar dünya kinosunun ən yaxşı realist ənənələri formasında öz həllini tapıb. Qeyd etmək lazımdır ki, yuxarıda adı çəkilən filmlərdən fərqli olaraq, Türkan Şoray daha çox melodrama janrında olan filmlərdə də unudulmaz rollar yaradıb. Onun bənzərsiz gözəlliyi, mənalı baxışları, yaraşıqlı qaməti daim rejissorların diqqət mərkəzində olub. "Qırmızı ləcək" "Sərcə balası" və "Yol" kinofilmlərində oynadığı rollar aktrisaya tamaşacı məhəbbəti və şöhrət gətirib. 1972-ci ildə istedadlı aktrisa "Qayıdış" filmində beş rolu ifa etməklə bərabər, ilk dəfə quruluşçu-rejissor ampluasında da çıxış edir. "Gülhanın gözəlliyi kənddə böyük nüfuz sahibi olan dövlətli Rezhitin nəzərindən qacmır. O, Gülhanla evlənmək istəsə də, qız razı olmur və kasıb İbrahimə ərə gedir.

Bu izdivacdan xəbər tutan Rezhit qisas alacağına and icir. Bu arada minlərcə işsiz türk vətəndaşı kimi İbrahim də qazanc əldə etmək üçün Qərbi Almaniyaya gedir. Rezhit Gülhanı ələ keçirməyə cəhd göstərir. Lakin qız sevdiyi oğlana sadiq qalır. Qəzəblənmiş Rezhit Gülhan barədə çirkin şayiələr yayır. Avam qonşular isə böhtanlara inanır, Gülhandan üz döndərir və onun xəstə uşağına yardım etməkdən imtina edirlər. Ərini, oğlunu, torpağını itirən Gülhan dövlətlini öldürür; final faciə ilə bitir: xaricdən alman arvadı ilə qayıdan İbrahim yolda avtomobil qəzasında həlak olurlar. Möcüzə nəticəsində sağ qalmış onların uşağını Gülhan övladlığa götürür. "Qayıdış" filminin qısa məzmunu bundan ibarətdir. Bu film 1973-cü ildə VIII Beynəlxalq Moskva kinofestivalında böyük müvəffəqiyyətlə göstərilmişdi. Məmnun qalan tamaşaçılar türk kinosunun görkəmli sənətçisini alqışlarla qarşılamışdı. Türkan Şorayın ikinci rejissor işi "İztirab"(1974) filmidir. Burada da baş rolun ifacısı Şoray özüdür.

Bu ekran əsərində xəstə övladı ilə böyük şəhərə gələn kəndli qızından və onun rastlaşdığı daşürəkli məurların biganəliyindən söhbət açılır. 1976-ci ildə Türkan Şoray növbəti dəfə "Əsla və daima" filminə quruluş verir. Emosional gərginliyi cox olan "Əsla və daima" filmi rejissor ustalığı nöqteyi-nəzərdən cox parlaq ekran əsəri hesab edilmir. Türkan Şorayın aktyorluq məharəti və rejissorluq baçarığı onun hərtərəfli istedada malik olduğunu sübut edir. Yeri gəlmişkən, deyək ki, o, həmdə türk estradasının qabaqcıl ifaçısı kimi də şöhrət qazanıb. Vətənində onun barəsində belə deyirlər: Türkan ekranda ağlayanda və güləndə tamaşaçıda elə təsəvvür yaranır ki, bu türk qadını ağlayır və gülür. Aktrisa üçün bundan yaxşı tərifə layiq söz tapmaq cətindir.

Onun atası sıravı bir işçi, anası isə evdar qadın olub. Əslən Azərbaycandan olan Türkan Şorayı Türkiyənin mirvarisi adlandırırlar. İlk dəfə filmə çəkilərkən onun 15 yaşı olub. Türkan Şorayın çəkildiyi ilk ekran əsəri isə “Eşq küləyi” filmi olub. Günlərin birində Nevzat Pesen “Pesen-film” kinostudiyasının sahibi İstanbul küçələrində birində gənc Türkan Şoraya rast gəlir və tale sadə bir ailədə dünyaya gələn qızın üzünə gülür. Nevzat Pesen valideynlərindən icazə alaraq onu filmə çəkir. 1960-cı ildə bir, 1961-ci ildə 8, 1962-ci ildə isə 11 filmə çəkilib. 1965-ci ildə Türkan Şoray artıq Türkiyənin dörd ən məşhur və aparıcı aktrisalarından biri idi. 1972-ci ildə isə istedadlı aktrisa özünü rejissor kimi sınayıb. Özünün də baş rol aldığı “Dönüş” filmində o Gülxan obrazını canlandırıb. 1974-cü ildə isə o, ikinici dəfə rejissor kimi sınayıb. Bu dəfə isə Türkan Şoray “Əzab” filminə quruluş verib. Əlbəttə ki, yenə də baş rolda özü çəkilib. Və nəhayət 1976-cı ildə aktrisa “Bodrum hakimi” filminin rejissoru qismində çıxış edir. Türkiyədə Türkan Şorayın adına ibtidai məktəb var. Türk kinosunun Sultanının xüsusi siyahisi də var. Həmin siyahi “Şorayın şərtləri” adlanır. Onun filminə dəvət edən rejissorlar bilməlidirlər ki, aktrisa heç vaxt açıq-saçıq səhnələrə çəkilmir. Filmin ssenarisi Türkiyənin Sofi Loreninə bir ay əvvəl təqdim edilməlidir. Rejissor Şoray tərəfindən edilən düzəlişlərlə razılaşmalıdır. Əlbəttə ki, bu aktrisaya aid olan rollarla bağlıdır. Və nəhayət ən sonunda aktrisa bazar günləri çalışmaq fikrində deyil. Keçmiş SSRİ-də o, rejissor Əjdər İbrahimovun Nazim Hikmətin əsəri əsasında çəkdiyi "Məhəbbətim mənim, kədərim mənim" filmindəki Məhin Banu obrazından sonra məşhurlaşıb. Antaliya və Daşkənd kinofestivallarında “Ən yaxşı aktrisa” adına , rejissor kimi isə Moskvada keçirilən kinofestivalında “Böyük priz” mükafatına layiq görülüb. Bundan başqa İstanbul və Roma kinofestivallarında da mükafatlandırılıb. Vətən qarşısında xidmətlərinə görə ona Türkiyənin Dövlət Sənətçisi fəxri adı verilib. Türk kinosunun sultanı, Türkiyənin Sofi Loreni Türkan Şoray artıq neçə illərdir qardaş ölkənin ən yüksək gəlirli sənətçiləri sırasındadır. Türkan Şoray Ginnesin rekordlar kitabına ən çox baş rolları ifa edən aktrisa kimi düşüb. 52 illik kino karyerası ərzində aktrisa 200-dən artıq filmə çəkilib. 2010-cu ildə Türkan Şoray YUNESKO-nun sülhməramlı səfiri seçilib.

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Filmografiya[redaktə]

Yıl Film Rol Not
1960 Aşk Rüzgarı Nil
Güzeller Resmi Geçidi Ayşe
Köyde Bir Kız Sevdim
1961 Otobüs Yolcuları Nevin
Melekler Şahidimdir
Siyah Melek (Zincirler Kırılırken) Nesrin
Hatırla Sevgilim
Utanmaz Adam Sevim
Sevimli Haydut Emine
Kaderin Önüne Geçilmez
Gönülden Gönüle Nazan
Dikenli Gül
Aşk Ve Yumruk
Afacan
Kardeş Uğruna
1962 Biz de Arkadaş mıyız?
Acı həyat (film, 1962) Nermin
Lekeli Kadın Türkan
Billur Köşk
Bir Haydut Sevdim
Bardaktaki Adam
Aşk Yarışı Zeynep
Zorlu Damatl Gönül
Allah Seviniz Dedi
Kırmızı Karanfiller
Dikmen Yıldızı
Ümitler Kırılınca Oya
Ne Şeker Şey Canan, Jale
1963 Adanalı Tayfur
Köroğlu (Dağlar Kralı) Türkan Sultan
Beni Osman Öldürdü Türkan
Acı Aşk
Çapkın Kız Suna
Küçük Beyin Kısmeti Pervin
Sayın Bayan Türkan Bayraktar
İki Kocalı Kadın Sibel
Çalınan Aşk Aysel, Günsel
Bütün Suçumuz Sevmek
Badem Şekeri Güner Pirinçeken
Genç Kızlar Behlül, Eylül Servan
Ayşecik Canımın İçi Elif
1964 Adanalı Tayfur Kardeşler Türkan
Dağların Aslanı
Mualla
Fıstık Gibi Maşallah Gülten
Kızgın Delikanlı Avukat Sevil
Anasının Kuzusu Türkan
Macera Kadını
Kader Kapıyı Çaldı Leyla
Gözleri Ömre Bedel Leyla
Gençlik Rüzgarı Fatma Nur Erden
Bücür
Yılların Ardından
Bomba Gibi Kız Leyla
Öksüz Kız
1965 Ekmekçi Kadın Ayşe, Zehra, Leyla
Elveda Sevgilim Türkan Kadiroğlu
Seven Kadın Unutmaz Türkan
Komşunun Tavuğu Türkan
Sürtük Naciye
Siyah Gözler Türkan
Hayatımın Kadını
Garip Bir İzdivaç Zeynep Gökalp
Veda Busesi Türkan
Vahşi Gelin Ayşegül
1966 Altın Küpeler Aylin
Sana Layık Değilim Türkan
Akşam Güneşi Jülide
Çalıkuşu Feride
Kenarın Dilberi Şarkıcı
Meleklerin İntikamı Türkan, Peri
Anaların Günahı
Düğün Gecesi Zeynep
Siyah Gül Gül
Meyhanenin Gülü
Karanfilli Kadın
Günahkar Kadın Türkan
Ferhat ile Şirin
Eli Maşalı
El Kızı
Çamaşırcı Güzeli
1967 Bir Dağ Masalı Lale
Bir Soförun Gizli Defteri
Ayrılsak da Beraberiz Fatma
Ağlayan Kadın Şükran, Leyla
Ana Döndü
Sinekli Bakkal Rabia
Ölümsüz Kadın
Kelepçeli Melek Nevin Erdem
Kara Duvaklı Gelin Perihan
Her Zaman Kalbimdesin
Tapılacak Kadın
1968 Kahveci Güzeli Nermin
Vesikalı Yarim Sabiha
Abbase Sultan Abbase
Ayşem Ayşe
Hapishane Gelini Çengi Naciye
Kadın Severse Leyla
Dünyanın En Güzel Kadını
Aşk Eski Bir Yalan
Artık Sevmeyeceğim Nesrin, Leyla
Ağla Gözlerim Leyla, Hicran
Kadın İntikamı
Kadın Değil, Baş Belası Çengi Naciye
1969 Fosforlu Cevriyem Fosforlu Cevriye Necla
Bana Derler Fosforlu
Aşk Mabudesi
Buruk Acı
Kölen Olayım Azize
Sonbahar Rüzgarları
Sana Dönmeyeceğim Leyla Taner
Seninle Ölmek İstiyorum
Ateşli Çingene
Günah Bende mi?
1970 Bülbül Yuvası
Buğulu Gözler
Arım, Balım, Peteğim
Kara Gözlüm l Azize
Hayatım Sana Feda
Ağlayan Melek Sabahat
Tatlı Meleğim
Mazi Kalbimde Yaradır
Birleşen Yollar
Merhamet
Herkesin Sevgilisi
Mağrur Kadın
1971 Sevmek Ve Ölmek Zamanı
Gelin Çiçeği
Ateş Parçası
Melek Mi Şeytan Mı? / Asrın Kadını
Mavi Eşarp
Unutulan Kadın
Yedi Kocalı Hürmüz
Güllü
Bir Kadın Kayboldu
Gülüm, Dalım, Çiçeğim
Bir Genç Kızın Romanı
1972 Cemo
Zulüm
Dönüş
Sisli Hatıralar
Vukuat Var
Çile
1973 Mahpus Ümmühan
Güllü Geliyor Güllü Güllü Fındıkoğlu
Azap
Sultan Gelin
Asiye Nasıl Kurtulur?
Yalancı / Çok Yalnızım
Namus Borcu
Gazi Kadın / Nene Hatun Zeynep
Dert Bende
1974 Şenlik Var / Bal Kız
Yüreğimde Yare Var
Çılgınlar
Açlık
1975 Acele Koca Aranıyor
1976 Deprem
Bodrum Hakimi
Devlerin Aşkı
1977 Selvi Boylum, Al Yazmalım
Baraj
Dila Hanım
1978 Sultan
Məhəbbətim mənim, kədərim mənim
Cevriyem
Tatlı Nigar
1979 Aşk ve Nefret
Hazal
Küskün Çiçek
1980 Gurbetçiler
Tabancamın Sapını Gülle Donatacağım
1981 Yılanı Öldürseler
1982 Mine
Seni Kalbime Gömdüm
1983 Metres
Seni Seviyorum
1984 Bir Sevgi İstiyorum
1985 Körebe
Bir Kadın Bir Hayat
1987 Hayallerim, Aşkım Ve Sen Derya Altınay
Gramofon Avrat Cemile
On Kadın
Rumuz Goncagül Gülsün
1988 Ada
1989 Ölü Bir Deniz
1990 Berdel
Soğuktu Ve Yağmur Çiseliyordu
1991 Menekşe Koyu
1993 Şahmaran
Tatlı Betüş
1994 Bir Aşk Uğruna
1995 Yer Çekimli Aşklar
1996 Gözlerinde Son Gece
1997 Nihavend Mucize
1998 İkinci Bahar Türkan Şener Şen & Türkan Şoray
2001 Tatlı Hayat
2002 Gönderilmemiş Mektuplar
2004 Mürüvvetsiz Mürüvvet
2006 Cemile
Ayın Yıldızı Karagümrüklü Karakız
Aşk Beklemez
Hayatımın Kadınısın
2007 Suna
2008 Vurgun
2009 Altın Kızlar