Türkiyənin inzibati bölgüsü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Türkiyə, inzibati və məhəlli şərtlər nəzərə alınmaqla müxtəlif inzibati hissələrə ayrılmışdır. Mərkəzi idarə quruluşu baxımından illere, illər İlçəlere, İlçəler isə kəndlərə ayrılmışdır. Bunlara Mülki İdarə Bölümleri deyilir. İnzibati hissələrin müəyyən coğrafi vəziyyətləri, iqtisadi şərtləri, ictimai xidmətlərinin gərəkləri və nəqliyyat vəziyyətləri diqqətə alınmaqdadır. Türkiyə'nin ən böyük inzibati vahidə il adı verilər. Bir il; il mərkəzi, İlçə mərkəzləri və İlçəlere bağlı bütün kəndləri əhatə edir. Illerde idarə etmə və icra vəzifəsini, dövlətin təyin etdiyi qubernatorlar yerinə yetirər. Respublikanın ilk illərində 63 olan il sayı, dəyişən şərtlər və ehtiyaclara görə bu gün 81'e çatmışdır. İnkişaf etmiş bir çox İlçə də il olmağı gözləyir.

Ilden daha kiçik inzibati vahidlərə ilçə adı verilər. Hər il, böyüklüyünə görə müxtəlif sayda İlçəlerden ibarətdir. İlçəlerde mülki amire kaymakam adı verilər. Ən kiçik inzibati vahidə isə kənd adı verilər. muxtar tərəfindən idarə olunan kənd, rəhbərlik baxımından ilçə mərkəzinə bağlıdır.

Son əhali sayımına görə Türkiyə'nin 81 il, 850 ilçə və 35.000-dən çox kənd vardır.

Türkiyə Respublikasının illerinin plaka nömrələrinə görə sıralanmış siyahısı
Plaka
nömrəsi
Adı
 
Ərazi
(km2)
İl Əhalisi1
 
Əhali
sıxlığı
Mərkəz
 
Mərkəz
Əhalisi
01  Adana 14 256  2 125 635  129,73   Adana (B.şehir) 1 747 589 
02  Adıyaman 7 572  595 261  82,38   Adıyaman 217 463 
03  Afyonkarahisar 14 532  703 948  55,91   Afyonkarahisar 186 991 
04  Ağrı 11 315  552 404  46,73   Ağrı 107 839 
05  Amasya 5 731  322 283  63,73   Amasya 91 874 
06  Ankara 25 615  4 965 502  156,47   Ankara (B.şehir) 4 550 662 
07  Antalya 20 599  2 092 537  83,49   Antalya 1 001 318 
08  Artvin 7 493  167 082  25,62   Artvin 25 771 
09  Aydın 7 922  1 006 541  120,01   Aydın 195 951 
10  Balıkəsir 14 442  1 160 731  74,53   Balıkəsir 267 903 
11  Biləcik 4 181  204 116  46,48   Biləcik 51 260 
12  Bingöl 8 402  262 507  30,20   Bingöl 95 669 
13  Bitlis 8 413  337 253  46,20   Bitlis 46 111 
14  Bolu 7 410  281 080  37,93   Bolu 138 300 
15  Burdur 7 238  254 341  35,48   Burdur 72 377 
16  Bursa 11 087  2 688 171  191,68   Bursa (B.şehir) 1 983 880 
17  Çanaqqala 9 887  493 691  47,03   Çanaqqala 111 137 
18  Çankırı 8 411  184 406  32,14   Çankırı 74 192 
19  Çorum 12 833  529 975  46,53   Çorum 231 146 
20  Denizli 11 716  950 557  72,55   Dənizli 511 751 
21  Diyarbakır 15 162  1 592 167  89,88   Diyarbakır 875 069 
22  Ədirnə 6 241  399 708  64,51   Ədirnə 148 474 
23  Elazığ 9 181  569 616  62,04   Elazığ 247 485 
24  Ərzincan 11 974  316 841  26,46   Ərzincan 97 175 
25  Ərzurum 24 741  937 389  37,89   Ərzurum 328 235 
26  Əskişəhər 13 904  706 009  50,78   Əskişəhər 474 793 
27  Qaziantep 7 194  1 285 249  178,66   Qaziantep (B.şehir) 741 513 
28  Girəsun 7 151  523 819  73,25   Girəsun 68 636 
29  Gümüşxanə 6 125  186 953  30,52   Gümüşxanə 26 270 
30  Hakkari 7 729  236 581  30,61   Hakkari 58 145 
31  Hatay 5 678  1 253 726  220,80   Hatay 144 910 
32  İsparta 8 733  513 681  58,82   isparta 127 496 
33  Mersin 15 737  1 651 400  104,94   Mersin 537 842 
34  İstanbul 5 170  10 018 735  1937,86   İstanbul (B.şehir) 8 803 468 
35  İzmir 11 811  3 370 866  285,40   İzmir (B.şehir) 2 232 265 
36  Qars 9 594  325 016  33,88   Qars 68 473 
37  Kastamonu 13 473  375 476  27,87   Kastamonu 54 606 
38  Kayseri 17 116  1 060 432  61,96   Kayseri (B.şehir) 496 392 
39  Kırklareli 6 056  328 461  54,24   Kırklareli 53 221 
40  Kırşəhər 6 434  253 239  39,36   Kırşəhər 88 105 
41  Kocaeli 3 635  1 206 085  331,80   İzmit 195 699 
42  Konya 40 824  2 192 166  53,70   Konya (B.şehir) 642 690 
43  Kütahya 12 119  656 903  54,20   Kütahya 146 665 
44  Malatya 12 235  853 658  69,77   Malatya 361 081 
45  Manisa 13 120  1 260 169  96,05   Manisa 214 345 
46  Qəhrəmanmaraş 14 213  1 002 384  70,53   Qəhrəmanmaraş 306 198 
47  Mardin 9 097  705 098  77,51   Mardin 65 072 
48  Muğla 12 716  715 328  56,25   Muğla 43 845 
49  Muş 8 023  453 654  56,54   Muş 67 927 
50  Nevşəhər 5 438  309 914  56,99   Nevşəhər 67 864 
51  Niğdə 7 318  348 081  47,57   Niğdə 78 088 
52  Ordu 5 894  887 765  150,62   Ordu 98 525 
53  Rizə 3 792  365 938  96,50   Rizə 78 144 
54  Sakarya 4 895  756 168  154,48   Adabazarı 263 752 
55  Samsun 9 474  1 209 137  127,63   Samsun 343 180 
56  Siirt 5 465  263 676  48,25   Siirt 98 281 
57  Sinop 5 858  225 574  38,51   Sinop 30 502 
58  Sivas 28 129  794 989  26,84   Sivas (B.şehir) 306 976 
59  Təkirdağ 6 345  623 591  98,28   Təkirdağ 107 191 
60  Tokat 9 912  768 027  83,54   Tokat 114 000 
61  Trabzon 4 495  975 137  216,94   Trabzon 204 949 
62  Tunceli 7 406  93 584  12,64   Tuncəli 22 041 
63  Şanlıurfa 19 091  1 443 422  75,61   Şanlıurfa 355 588 
64  Uşak 5 174  322 313  62,29   Uşak 137 001 
65  Van 20 927  877 524  41,93   Van 264 464 
66  Yozqat 14 083  682 919  48,49   Yozqat 63 930 
67  Zonquldak 3 470  615 599  177,41   Zonquldak 104 276 
68  Aksaray 8 051  396 084  49,20   Aksaray 129 949 
69  Bayburt 4 043  97 358  24,08   Bayburt 21 285 
70  Karaman 8 816  243 210  27,59   Karaman 105 384 
71  Kırıkkale 4 589  383 508  83,57   Kırıkkale 195 078 
72  Batman 4 671  456 734  97,78   Batman 174 678 
73  Şırnak 7 296  353 197  48,41   Şırnak 52 743 
74  Bartın 1 960  184 178  93,97   Bartın 35 992 
75  Ərdəhan 5 495  133 756  24,34   Ərdəhan 15 274 
76  İğdır 3 584  168 634  47,05   İğdır 59 880 
77  Yalova 403  168 593  418,34   Yalova 70 118 
78  Karabük 2 864  225 102  78,60   Karabük 100 749 
79  Kilis 1 239  114 724  92,59   Kilis 70 670 
80  Osmaniyə 3 189  458 782  143,86   Osmaniyə 143 977 
81  Düzcə 1 065  346 493  295,09   Düzcə 135 557 

1Nüfus istatistikleri 2000 yılında yapılan son sayıma göre düzenlenmiştir.
* Afyon ilinin adı 5285 sayılı kanunla (11/01/2005 tarihli r.g.) değiştirilmiştir.

İl ve il merkezlerinin isimleri[redaktə]

Türkiyə'nin bir ilin mərkəz İlçəsi ümumiyyətlə ille eyni ada sahib olmasına baxmayaraq bu hər vaxt etibarlı deyil. 2005 etibarilə, Türkiyə'nin 81 ilinin üçünün adı il mərkəzinin adından fərqlidir: Hatay, Kocaeli və Sakarya. Bu illərin il mərkəzlərinin adı sırasıyla Antakya, İzmit və Adapazarı'dır. Əvvəllər Hakkari ilinin mərkəzi Çölemerik, Tunceli ilinin mərkəzi Kalan'dı. Artvin 1956a qədər Çoruh ilinin mərkəzi. Bu tarixdən sonra ilin adı Artvin olaraq dəyişdirildi. Bənzər şəkildə Mersin ilinin adı da yaxın zamana qədər İçel'di. İlin adının 2002-ci ildə Mersin'e çevrilməsinə baxmayaraq il plaka sırası 33 qaldı. Türkiyə'nin mərkəzinin adı fərqli olan ilçəler də vardır. Məsələn: Afyon'a bağlı Sincanlı ilçəsinin mərkəzinin adı Sinanpaşa'dır.