Təbriz

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Jump to: naviqasiya, axtar
Təbriz bələdiyyə binası

Təbriz (ingiliscə: Tabriz; farsca: تبریز) - indiki İran İslam Respublikasının şimal-qərbində ən böyük şəhər. Tarixi Azərbaycan şəhəri olan Təbriz əzəmətli və qədim tarixə malikdir. 2006-cı ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən 1.398.060 nəfər əhalisi vardır [1]. Və əhalisinin əksəriyyətini azərbaycanlılar təşkil edir. Şəhər Eynəli dağının cənubunda, Səhənd vulkanik qalxımından şimalda yerləşir. İranın Şərqi Azərbaycan (Azərbaycan-e-şərqi) əyalətinin mərkəzidir. Təbriz şəhəri Cənubi Azərbaycan şəhərləri arasında birincilər şəhəri də adlanır.

Mündəricat

[redaktə / تحریر] Tarixi

İranın fiziki xəritəsi

Deyilənlərə görə Təbrizin adı ərəb dilindən (ibriz - qızıl) tərcümədə, qızıla boyanmış mənasını verir.

B.E.Ə. IV əsrdə Atropatenanın paytaxtı olmuşdur.

Daha sonralar Qacar sülaləsi dövründə İran vəliəhdinin qərargah şəhəri, 1905-1906 illərdə isə İran Konstitusiya İnqilabının mərkəzi olmuşdur.

[redaktə / تحریر] Mədəniyyəti

[redaktə / تحریر] Dil

Şəhərdə danışılan dil Azərbaycan dilidir. Ancaq demək olar ki, şəhərdə yaşayanların çoxu Fars dilini başa düşür və bir qism əhali bu dildə danışa da bilirlər.[Mənbə göstərin]

[redaktə / تحریر] Ədəbiyyat

[redaktə / تحریر] Xalçaçılıq

Təbriz şöhrətli olan İran xalçasına birinci mərkəzdir. Bu günlərdə Təbriz xalçası dünya bazarlarında çox istənilənlərdəndir və Avropadan ABŞ-a kimi çox sayda müştəriləri vardir. Modern Təbriz xalçaları çeşidli dizayn və boyalarda olur.

[redaktə / تحریر] Musiqi

Azərbaycanın klassik musiqisi muğam adlanır. Muğam, Azərbaycan klassik xalq yaradıcılığı musiqisinin əsas janrıdır.

Muğam sözü ərəb dilində işlənilən "məqam" sözündən yaranmışdır. "Məqam" sözü simli alətlərdəki pərdə mənasına gəlir. Hər muğamın da əsas (mayə) notu alətin bir pərdəsində olduğu üçün bu ad verilmişdir. Təxminən XIV əsrə qədər Yaxın Şərq xalqlarının vahid musiqi janrı olmuş, lakin sonralar baş verən ictimai-siyasi dəyişikliklər səbəbindən bu vahid musiqi janrı xalqlara uyğun parçalanmışdır. Klassik şərq muğamı 12 əsas muğam və 6 avazatdan ibarət olmuşdur. Əsas muğamlar: Üşşaq, Nəva, Busəlik, Rast, Əraq, İsfahan, Zirəfkənd, Büzürk, Zəngülə, Rəhavi, Hüseyni və Hicaz, avazatlar isə Şahnaz, Mayə, Səlmək, Novruz, Kərdaniyə, Güvaştdan ibarət idi.

[redaktə / تحریر] Yemək və şirnilər

Təbriz küftəsi bir özəl yeməkdir ki Təbrizdə pişirilir. Restoranların bəzisi Təbriz küftəsində serv eləyirlər.

[redaktə / تحریر] Birincilər İranda

İlk dönə olaraq İranda Təbriz şəhərində birinci çap evi, birinci asfalt olunan xiyavan, birinci telfon, birinci yeni məktəb və ... qurulubdur. Bunun üçün İranda Təbrizə birincilər şəhəri diyərlər. Bu barədə rəhmətlik Dr Səməd sərdariniya bir kitab Fars dilində yazib تبریز شهر اولین ها (Təbriz-şəhre-əvvəlinha , Təbriz birincilər şəhəri).

  • Çap və çap evi

Birinci çap evi, Ərəb əlifbasıla, Mirzə Zeynəlabidin Təbrizi vasitəsile, 1233 hicri qəməri ilində, Təbrizdə qurulub. Birinci kitab ki bu çap evinde çap olunub Mirza İsa xan Qaim məqamın Cəhadiyyə risaləsidir. Bu çap evi 1245 hicri qəməri ilində bağlandı. O zamanlar çap kələməsi işlənmirdi və oraya Basmaxana, mətbəə, daroltəb və daroltebae diyərdilər.

  • Kitabxana

Tərbiyət kitabxanası İranın birinci umumi kitabxanasıdır ki 1300 günəş ilində Məhəmməd Ali Tərbiyət vasitəsilə Təbrizdə qurulub. Bu kitabxana evvəlcə "Məarif umumi kitabxna və qəratxana" adlanmışdı ama sonralar onu yaradanın ehtiramına Tərbiyət adı verildi. 1335 günəş ilində Təbrizin milli kitabxanası quruldu və inqilabdan sonra Tərbiyət kitabxanasının xətti nüsxələri oraya aparıldı. Rəb rəşidi vəqfnaməsi ki İranın birinci səbt olunmuş əsəridir bu kitabxanada saxlanılır.

  • Kinoteatrları

İranın birinci umumi sinemasi Təbriz şəhərində qurulub, 1279 günəş ilində Fransalılar tərəfindən onların kilisalarının yanında qurulub. 4 il sonra Tehranda birinci umumi sinema salonu mirza İbrahım xan səhhaf başı vasitəsilə quruldu.

  • Təhsil

İranın birinci yeni məktəbi Mirzə Həsən Rüşdiyyə vasitəsilə Təbrizin Şeşgilan məhəlləsinde qurulub. Mirzə Həsən Rüşdiyyə cəvanlığında Beyruta gedib orda mədrəsələrdə dərs vermək yollarını araşdırıb sonra İstanbula getdi. Sonra Misrə gedib, Təbrizə qayıdandan sonra bir yeni mədrəsə qurdu. Memoriyal mədrəsəsidə Təbrizin qədim mədrəsələrindənidi ki AMrilalılar tərəfindən idarə olunurdu.

  • Yeni ədəbiyyat

Mirzə Əbdulrəhim Nəccarzadə Təbrizi, (Mirzə Əbdulrəhim Talibof) yeni inşa ya ədəbiyyat başlayanı tanılır. O zamanının ağır kələmələrini qırağa qoymağınan sadə kələmələr işlətməğə başladı ədəbiyyatda. Mirzə Fətəli Axundov numayiş yazmağın atasıdır İranda. Mirzə ağa Təbrizi de birinci kəsdir li farsca numayişnamə yazmağa başlayıb İranda.

  • Uşaq baxcası və kar və lallar məktəbi

İranın birinci Uşaqlar baxcası və birinci kar və lallar mədrəsəsidə Təbrizdə qurulub. Cabbar bağçaban Təbrizdə bir uşaqlar baxcası "Bağçeye ətfal" adında qurdu.

  • Pul vahidi
  • Ticarət otağı

İranda birinci Ticarət otağı 1285 günəş ilində Təbrizdə qurulub. Tehranın ticarət otağı Təbrizin ticarət otağından sonra qurulub.

  • Bələdiyyə
  • Rabitə

İranın brinci telfon mərkəzi 1280 qəməri ilində Qasım xan vali vasitəsilə Təbrizdə quruldu. Qasım xan vali neçə il sonra Təbrizin birinci bələdiyyə başçılığına seçildi.

  • Enerji

Qasım xan vali 1281 qəməri ilində eliyə bildi ki İranın birinci elektrik fabrikinin imtiyazını ələ keçirtsin. O eliyə bildi ki Məcidiyyə xiyavanının qıraxların işiqlandırsın.

  • Şəhər içi avtobus kredit kartı

Təbriz birinci şəhərdir İranda ki orda avtobuslar kağız biletinin yerinə kredit kart işlədirlər.

[redaktə / تحریر] Turizm

[redaktə / تحریر] Abidələr

Təbriz keçmiş tarixində dəfələrlə (858, 1041, və 1721) zəlzələlərlə viran olubdur. Bu zəlzələlər tarixi abidələrin çoxunu məhv ediblər. Bir önəmli abidə ki bu zəlzələlvrdən sonra sağ qalın, Ərk qalasıdır. Göy məsciddə ayri önəmli abidələrdəndir. Aşağıda Təbrizin abidələrinin siyahəsin görə bilərsiz.

[redaktə / تحریر] Muzeyler

Təbrizdə səggizdən çox böyük muzey var:

[redaktə / تحریر] Mayor və böyük Otellər

[redaktə / تحریر] Yaxın kəndlər

[redaktə / تحریر] Nəqliyyat

  • Beynəlxalq nəqliyyat

İndilikdə Təbriz Sento yolu, İran dəmir yolu və Təbrizin beynəlxalq aeroport (hava limanı) vasitəsile dünyanın ayrı ölkələrine bağlanib.

  • Şəhər içi

Təbrizin ümumi taksi və avtobus şəbəkəsi var. neçə xüsusi quruplarda vardılar ki taksi xidməti verirlərç

  • Metro şəbəkəsi(Şəhərə aid olan yeraltı qatar şəbəkəsi )

Bu saat Təbrizin təkmil olunmuş qatar şəbəkəsi yoxdur ancaq devlvt işlərinə davam edir.

[redaktə / تحریر] Təbrizin məhəllələri

[redaktə / تحریر] Təhsil və elmi tədqiqat

[redaktə / تحریر] Universitetlər və elm mərkəzləri

[redaktə / تحریر] Kitabxanalar

[redaktə / تحریر] Məşhur və adlım şəxsiyətlər

[redaktə / تحریر] Sufi

[redaktə / تحریر] Siyasətçilər

[redaktə / تحریر] Şairlər və Yazıçılar

[redaktə / تحریر] Alimlər

[redaktə / تحریر] Məzhəbi Şəxsiyyətlər

[redaktə / تحریر] İncəsənət Sahibləri

[redaktə / تحریر] Başqa Şəxsiyyətlər

[redaktə / تحریر] Sənaye

[redaktə / تحریر] Ağır sənaye

Təbriz İranın ən mühüm sənaye şəhərlərindəndir. Bu şəhərin məhsullarından sement, maşın alətləri, nəqliyyat vasitələri, petrokimyasal və çoxlu ayrı məhsulları ad aparmaq olar. Böyük sənaye komplekslərinden neçəsin aşağıda görə bilərsiz:

  • Böyük şokolad fabrikləri

Təbrizin yemek sənayeləri, özəllikle şokolad düzəltməkdə, tanınmış və məşhürdürlar. Bünün üçün şəhərə İranın şokolad şəhəridə diyərlər.Böyük şokolad fabriklərinin neçəsin aşağıda görə bilərsiz:

[redaktə / تحریر] Qardaşlaşmış şəhərlər

[redaktə / تحریر] Ayrıca bax

Wikimedia Commons'da:
Təbriz ilə əlaqədar fayllar var.
Latin
بو مقاله، تورک-عرب الیفباسینداکی تبریز مقاله سینین قارشیلیغی دیر.


[redaktə / تحریر] Xarici keçidlər

Şah gölü(El gölü)

Təbrizin xalça bazarı

Xaqani parkı

Məşrutəçilər

Məqbərəto şoəra

Behnam Evi

Məqbərəto Saheb əmr

Qorabiyə Təbriz şirnisi

[redaktə / تحریر] Mənbə

  1. ↑ http://www.sci.org.ir/portal/faces/public/sci_en/sci_en.Glance/sci_en.land
g • m • r
Şərqi Azərbaycan ostanlığı
Mərkəz
Flag of Iran
Təbriz
Şəhristanlar
Şəhərlər

Retrieved from "http://az.wikipedia.org/wiki/T%C9%99briz"
Alətlər sandığı