Təsadüfi Kəmiyyət

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Təsadüfi dəyişən (kəmiyyət)

Hər bir insan həyatda və fəaliyyətində təsadüfi hadisələr və proseslər ilə rastlaşır. İnsanlar lotereya və azart oyunlarda iştirak etdikdə təsadüfi kəmiyyət və ya təsadüfi dəyişən, ehtimal sözlərindən daha tez-tez istifadə edirlər. Məsələn, lotereya biletlərini alan şəxs çalışır ki, daha çox lotereya biletləri alsın ki, udma ehtimalı daha çox olsun. Burada lotereya biletinin nömrəsi təsadüfi kəmiyyət və ya təsadüfi dəyişəndir. Alınan biletin üzərindəki konkret nömrə isə təsadüfi dəyişənin ala biləcəyi qiymətlər çoxluğunun bir elementidir. Əgər lotereya tirajı keçiriləndə alınan biletin nömrəsi uduşa düşərsə, onda təsadüfi dəyişənin qiyməti biletin nömrəsinə bərabər olur. Təsadüfi dəyişənin qiymətinin hər bir lotereya biletinin nömrəsinə bərabər olması müəyyən ehtimalla ola bilər. Bu ehtimal mümkün variantların sayından asılıdır. İxtiyari dəyişənin qiymətinin əgər əvvəlcədən alacağı qiymət dəqiq bilinmirsə, onda həmin dəyişən təsadüfi dəyişən (rus: случайная величина, случайная переменная, ing.: random variable) adlanır.

Təsadüfi dəyişən (kəmiyyət) diskretkəsilməz olur. Diskret təsadüfi kəmiyyət (rus: дискретная случайная величина, ing.: discrete random variable) o kəmiyyətlərdir ki, onun müəyyən mümkün qiymətlər çoxluğu (dəsti) vardır. Məsələn, lotereya biletinin nömrəsi diskretdir. Diskret təsadüfi kəmiyyət hər hansı sonlu dəstdən qiymət alır. Diskret olmayan, başqa sözlə kəsilməz təsadüfi kəmiyyətə (rus: непрерывная случаяная величина, ing.: continuous random variable) nümunə olaraq havanın temperaturunu göstərə bilərik. Belə ki, havanın temperaturu müəyyən intervalda kəsilməz qiymət ala bilər. Kəsilməz təsadüfi kəmiyyət sonsuz sayda qiymətlər ala bilər. Tutaq ki, əlimizdə iki oyun zəri vardır. Zərlərin atılması zamanı 36 mümkün variant vardır. Belə ki, I zər və II zər 1-dən 6-ya qədər ixtiyari qiymət ala bilər. Bu hadisə zamanı bir neçə təsadüfi dəyişən müəyyən edə bilərik. Məsələn, düşən rəqəmlərin cəmini, düşən rəqəmlərin fərqini, düşən rəqəmlərin fərqinin sıfıra bərabər olmasını və s. təsadüfi dəyişənlərdir.[1]

Mənbə[redaktə]

  1. Yadulla Həsənli. Ekonometrikaya giriş 2008 (nəşr olunmamış versiya)