Taciklər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Taciklər
tac. Тоҷик, dari. تاجيک
Children in Tajikistan 25042007.jpg
Ümumi sayı
16 mln (2013)[1]
Yaşadığı ərazilər
Flag of Afghanistan.svg Əfqanıstan 5,1 - 6,885 mln. (2012)
Flag of Tajikistan.svg Tacikistan 6,74 mln. (2013)
Flag of Uzbekistan.svg Özbəkistan 1,431 mln. (2013)
Flag of Iran.svg İran 0,438 mln. (2012)[2]
Flag of Russia.svg Rusiya 0,2 mln. (2010)
Flag of Germany.svg Almaniya 0,09 mln. (2005)[3]
Flag of Kyrgyzstan.svg Qırğızıstan 0,048 mln. (2012)
Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR 0,051 mln. (2010)[4]
Flag of Canada.svg Kanada 0,016 mln. (2006)[5]
Flag of Ukraine.svg Ukrayna 0,004 (2001)
Flag of the United States.svg ABŞ 0,0009 (2000)[6]
Dili

Tacik dili, Fars dili

Dini

İslam

Qohum xalqlar

İrandilli xalqlar

Taciklər (tac. Тоҷик, dari. تاجيک) — Tacikistanda, İranda, ƏfqanıstandaÖzbəkistanda kompakt halda yaşayan xalq. Tərkibinə 10 etnik qrup daxildir və sayları təxminən 16 milyon nəfərdir .

Məskunlaşma və sayları[redaktə]

Əfqanıstanda[redaktə]

Əsas məqalə: Əfqanıstan əhalisi

5 iyun-5 iyul 1979 – cu il ümumölkə əhali siyahıyaalınmasına əsasən Əfqanıstan əhalisi 15.6 milyon[7] nəfər olmuş, onun 3.5 milyon[8] nəfərini taciklər təşkil etmişdir.

MKİ-nin 2012-ci ilin iyul ayına olan məlumatına əsasən 30.419.928 nəfərlik Əfqanıstan əhalisinin 27 %-i, yəni təxminən 8.213 milyon nəfəri etnik taciklərdən ibarətdir.[9] Britannika Ensiklopediyasına əsasən taciklər Əfqanıstan əhalisinin 20 %-ni təşkil edirlər.[10] Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Təşkilatının məlumatlarına əsasən 2012 – ci ilin əvvəlinə ölkə əhalisinin cəmi sayının 25.500.100 nəfər olduğu ehtimal edilir.[11] MKİ-nin və Britannika Ensiklopediyasının Əfqanıstanda taciklərin ümumi əhali içərisindəki nisbətinə dair verdiyi məlumatlar və Əfqanıstan İslam Respublikasının Mərkəzi Statistika Təşkilatının 2012-ci ilin əvvəlinə olan Əfqanıstanın ümumi əhalisi haqqında verdiyi məlumatlar nəzərə alınarsa bu ölkədə ən az 5.1 milyon nəfər, ən çoxu isə 6.885 milyon nəfər tacik yaşadığı ehtimal olunur.

Tacikistanda[redaktə]

Əsas məqalə: Tacikistan əhalisi

21-30 sentyabr 2010-cu il ümumtacikistan əhali siyahıyaalınmasına əsasən 7.564.502 nəfər olan ölkə əhalisinin 6.373.834 nəfəri və ya 84.26 %-i etnik taciklərdən ibarətdir.[12] Tacikistan Respublikasının Prezidenti yanında Tacikistan Statistika Agentliyinin təqdim etdiyi rəsmi məlumatlara əsasən Tacikistan əhalisi 1 yanvar 2012-ci il tarixinə 7.800.500[13], 5 fevral 2013-cü il tarixinə isə 8 milyon nəfərdir.[14] Taciklərin Tacikistan əhalisi içərisindəki 2010-ci il siyahıyaalınması zamanı müəyyən edilmiş nisbəti əsas götürülərsə 2013-cü ilin fevral ayına Tacikistanda 6.74 milyon tacik yaşamaqdadır.

Özbəkistanda[redaktə]

Əsas məqalə: Özbəkistan əhalisi

"Açıq cəmiyyət" İnstitutunun (ing. Open Society Foundations) maliyyə dəstəyi ilə hazırlanmış və 2002-ci ildə çap olunmuş, 2000-ci ilə aid məlumatları əks etdirən 452 səhifəlik "Özbəkistanın etnik atlası" kitabının Taciklər kiçik başlığında (səhifə 195-202) verilən məlumata əsasən 24.430.192 nəfərlik Özbəkistan əhalisinin 1.165.713 nəfəri və ya 4.77 %-i taciklərdən ibarətdir. 1 yanvar 2013-ci il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Özbəkistan Respublikasının əhalisi 29994.6 min nəfər olmuşdur.[15][16] Əgər taciklərin ümumi ölkə əhalisi içərisindəki nisbəti 2000-ci ildəki vəziyyətinə uyğun qəbul edilərsə 2013-cü ilin əvvəlinə Özbəkistanda təxminən 1.431 milyon tacik əsilli əhali yaşamaqdadır.

İranda[redaktə]

Əsas məqalə: İran əhalisi

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Qaçqınlar üzrə Ali Komissarı (ing. United Nations High Commissioner for Refugees - UNHCR) yanında Əcnəbilər və Xarici İmmiqrantlarla İşlər Bürosunun (ing. Bureau for Aliens and Foreign Immigrant Affairs - BAFIA) məlumatlarına əsasən 2006-cı il ümumiran əhali siyahıyaalınmasının yekunlarına görə İranda yaşayan və rəsmən qeydiyyatda olan Əfqanıstan vətəndaşı qaçqınların ümumi sayı 1.211.171 nəfər olmuş, onların 39 %-ni etnik həzaralar, 22 %-ni etnik taciklər, 9 %-ni etnik puştunlar, 10 %-ni isə digər (əsasən türkmənlərə, özbəklərə və bəluclara) etnik qruplara mənsub insanlar təşkil etmişdir.[17]

Rusiyada[redaktə]

14 - 25 oktyabr 2010-cu il əhali siyahıyaalınmasına əsasən Rusiya FR-da 200.303 nəfər etnik tacik yaşamaqdadır.[18]

Çində[redaktə]

Qırğızıstanda[redaktə]

Əsas məqalə: Qırğızıstan əhalisi

1 yanvar 2012-ci il tarixinə olan rəsmi təxminə əsasən Qırğızıstannın 5.551.888 nəfər əhalisinin 48.033 nəfəri etnik taciklərdən ibarətdir.[19]

Almaniyada[redaktə]

Almaniya Federativ Respublikası İqtisadi əməkdaşlıq və İnkişaf Nazirliyinin (alm. Bundesministerium für wirtschaftliche Zusammenarbeit und Entwicklung) 2005-ci ilin əvvəlinə olan məlumatlarına əsasən AFR-da təxminən 100 min nəfər Əfqanıstan kökənli əhali yaşayır. Onlar ƏfqanıstanAFR vətəndaşlarıdır. Almaniya Federal Statistika Ofisinin (alm. Statistisches Bundesamt, qısa: alm. Destatis) 31 dekabr 2004-cü il tarixinə olan məlumatlara əsasən AFR-də yaşayan Əfqanıstan vətəndaşlarının sayı 57.933 nəfərdir (31.321 nəfəri kişilər, 26.612 nəfəri qadınlar).[20] Onlardan 7.476 nəfəri AFR-də, 50.457 nəfəri isə digər ölkələrdə doğulmuşdur.[20]

Kanadada[redaktə]

Ukraynada[redaktə]

5 - 14 dekabr 2001-c il siyahıyaalınmasına əsasən Ukraynanın 48.240.902 nəfərlik əhalisinin 4.255 nəfərini etnik taciklər təşkil edir.[21]

İstinadlar[redaktə]

  1. 8,776 mln+7,234 mln
  2. Joshua Project - Ethnic People Groups of Iran
  3. GTZ: Migration and development – Afghans in Germany: estimate for Tajiks based on total of 100,000 Afghans in Germany.
  4. 中华人民共和国国家统计局: 2-1 全国各民族分年龄、性别的人口
  5. This figure only includes Tajiks from Afghanistan. The population of people with descent from Afghanistan in Canada is 48,090 according to Canada's 2006 Census.. Tajiks make up an estimated 33% of the population of Afghanistan. The Tajik population in Canada is estimated form these two figures. Ethnic origins, 2006 counts, for Canada.
  6. First, Second, and Total Responses to the Ancestry Question by Detailed Ancestry Code: 2000
  7. Afghanistan's Web Site: Afghanistan (The last official census in Afghanistan was in 1979, when the population registered at 15,551,358.)
  8. Minority Rights Group International (MRG): Afghanistan: Minorities, Conflict and the Search for Peace
  9. Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: South Asia :: Afghanistan
  10. Tajik (people) — Britannica Online Encyclopedia
  11. Central Statistics Organization of Afghanistan (CSO) :Settled Population of Afghanistan by Civil Division, Urban, Rural and Sex 2012-13
  12. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Ҷилди 3. Ҳайати миллӣ ва донистани забонҳо, шаҳрвандии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон
  13. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Шумораи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳолати 1 январи соли 2012
  14. Сайти расмии Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон: Навигарӣ: Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон корҳои бозҳисокунии аҳолиро оид ба муайян намудани санаи таваллуди 8 миллионаи аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба анҷом расонид
  15. Uluslararası "TÜRKEL" Gazetesi: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек---yayınlanma tarihi: 22 şubat 2013
  16. Посольство Республики Узбекистан в Кыргызстане: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек Источник: газета UzDaily: Численность постоянного населения составила 29,994 млн. человек
  17. Encyclopædia Iranica :AFGHANISTAN xiv. AFGHAN REFUGEES IN IRAN
  18. Портал "Всероссийская перепись населения 2010 года" - Окончательные итоги Всероссийской переписи населения 2010 года :Национальный состав населения Российской Федерации
  19. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики: 5.01.00.03 Национальный состав населения
  20. 20,0 20,1 Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (Deutsche Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit): Egyptian, Afghan, and Serbian diaspora communities in Germany: How do they contribute to their country of origin?
  21. Population statistics of Eastern Europe: Ethnic composition of Ukraine 2001