Tesey

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mifoloji personaj
Tessey
Theseus Apollo Sosianus Musei Capitolini MC3529 n2.jpg
Mifologiya Yunan
yun. Θησεύς
Məşqulluğu Qəhrəmanlıq, çar
Sülalə Çar Erixtonun nəsli
Atası Egey (Poseydon)
Anası Efra
Arvadı Antiopa, Fedre, Lena
Uşaqları İppolit,
Əlaqədar hadisələr "Marafon öküzü", "Minatavr", "Lapiflər və kentavrlar"
Theseus Minotaur Mosaic.jpg

Tesey (yun. Θησεύς) qədim yunan mifologiyasında ən məşhur personaj, Afina çarı Egeyin oğludur.

Doğulması[redaktə]

Efra Teseyə atasının "hədiyyəsinin" yerini göstərir.

Afina çarı iki dəfə evləlməsinə baxmayaraq onun yerini tutacaq bir evladı olmurdur. Buna gürə o, Delfiy peyqənbərinə müraciət edərək ondan mənasını anlamadığı " Afinaya qədər xəz dərini öz çaxırı ilə açmamagı" cavabını alır. Delfi tərk edən Egey dostu Trezen çarı Pitfeyin yanına gəlir. Pitfey peyqənbər kəlamını dərhal anlayaraq, Egeyi sərxoş olanadək içizdirib, artıq Poseydonla əlaqədə olmuş qızı Efra ilə bir yatağa qoyur. Bildikdə ki Efra hamilədir çox sevinir, lakin qardaşı Pallantın onun yerinə keçə biləcəyindən ehtiyat edib təcili Afinaya dınməli olan Egey ğz qılıncını vı sandalını qaya altında gizlədərək, Efraya oğlan olarsa həddi buluğa çatana qədər ona kimliyini bildirməməsini, böyüdükdən sonra qayanı ona göstərməsini, oğlunun qayanı qaldırıb atasının kimliyini öyrəndikdən sonra onun dalənca Afinaya yola salmasını tapşırır. Efra dünyaya Tesey adlı bir oğlan uşagı gətirmiş olur. Tesey Efra və Pitfeyin yanında böyüyüb başa çatır. Bir dəfə Pitfeyin sarayına Herakl qonaq düşür. Masaya oturmazdan əvvəl əynindəki aslan dərisini çıxardıb yerə atır. trezenli uşaqlar dəridən qorxub qaçdıqları halda, yeddi yaşlı Tesey dərini həqiqi aslan bilib onun üzərinə hücum çəkir. Həmyaçıdlarından əqli və fiziki cəhətdən fərqlənən Tesey həddi buluıa çatdıqda anası Efra onu atası Egeyin "hədiyyəsinin" yanına gətirir. Tesey çətinlik çəkmədən qayanı qaldıraraq sandal və xəncəri əldə edir. Efra onun kimliyini anladaraq Afinaya Egeyin yanına yola salır.

Afinaya gedən yol[redaktə]

Efra və Pitfeyin dəniz yolu ilə getmək məsləhətinə baxmayaraq, təhlükəli quru yolunu seçən Tesey bir çox qəhrəmanlıqlar göstərmiş olur. Marafon öküzü əhvəlatı bu qəhrəmanlıqlardan birinin təsviridir. Belə ki,Herakl tərəfindən Kretadan gətirilmiş Marafon öküzü qaçaraq qarşısına çıxan nə varsa hamısını məhv edirdi. Artıq Afinaya yetişmiş Tesey məmləkəti bu dağıntıdan xilas etmək üçün öküzü ıldürmək qərarına gəlir. Marafona yola düşən Tesey tufana düşərək Qekala adlı bir qoca qarıya qonaq olur. Səhərisi gün yola davam edərək Teseyə öküzü tutmaq nəsib olur və geri dönərkən müsafirpərvər qarının ölmüş olduğunu görür. Afina küçələrindən təntənəli keçən Tesey öküzü Apollonun şərəfinə gurban verir. Sonra o, qarı Qekalın ehsanını verərək Attik icmalarından birinə onun adını verir.

Egey sarayına yetişən Teseyin qəhrəmanlıq sorağından xəbərdar olan çar Egey şübhə etmirdi ki bu qəhrəman onun oğludur. Lakin Egeyin arvadı sehirkar Medeya oğlu Medin yerini tuta bilməsindən ehtiyatlanaraq, Teseyi hər vəclə saraydan uzaqlaşdirmağa çalışır. Egeyi onu yeməyə dəvət edib zəhərləndirməyə sövq edə bilir. Süfrə başında tesey ata qılıncını çıxararaq ət kəsmək istərkən Egey onu sorğu-suala tutaraq oğlu olduğunu yəqinləşdirərək, dərhal şəhər əhlini yığaraq oğlu Teseyi onun varisini təqdim edir. Tesey Pallantların məkirini başa düşərək onları məhv edir. Pallantları öldürdüyünə görə məhkum olunan Tesey həqiqətin onun tərəfində olduğuna görə bəraət alır. Deyilənə görə bu qohumunun öldürülməsinə görə ilk məhkəmə idi ki, bəraətlə nəticələnmişdir.

Tesey və Minatavr[redaktə]

Kreta çarı Minosun oğlu Androgey marafon öküzünü ram edərkən bədbəxtlikdən tələf olur. Minos oğlunun ölümündə afinalıları günahlandırır, müharibə elan edərək onlara qalib gəlir və, hər il Minatavra yedirtmək üçün yeddi qız və yeddi oğlan vermələrini tələb edir. Minatavr Minosun arvadı Pasfainin ondan gizlin öküzdən dünyaya gətirmişdir. Biabır olmuş Minos Minatavrı Dedal tərəfindən tikilmiş olan labirint mağarada saxlatdırır. Növbəti qurbanların göndərilmə vaxtı yetişir. Tesey atasından izin alaraq Minatavrı məhv etmək üçün göndərilən qurbanlara qoşulur. Egey gəminin kapitanına tapşırır ki əgər minatavra qalib gəlinərsə, geri dönərkən gəmidə ağ yelkən qaldırsınlar. Gəmi adaya yan alarkən ilahə Afrodita möcuzə yaradaraq elə edir ki, Minosun qızı Ariadna Teseyə vurularaq onunla evlənməsi müqabilində onlara kömək edəcəyini bildirir. Bu zaman Ariadna Teseyə ip yumağı verərək ona bir ucunu labirintin girəcəyinə bağlamağı tapşırır. Belə ki Tesey labirint mağarasına girərək minatavrı öldürür və iplik yumaq vasitəsilə geri qayıdır. Kretalıların gəmilərində deşik açaraq onları izləmələrinə mane olur. Geri dönərkən Naksos adasında dincələrini alırlar. Ariadnanın gözəlliyinə nurulan Dionis qızı adada saxlamalarını onlardan xahiş edir ki özü ona evlənə bilsin. Belə də olur. Arada yuxuda ikən Tesey və yoldaşları adanı tərk edirlər. Tanrı Dionis qızı taparaq ona yiyələnmiş olur. Lakin gəminin yelkənini dəyişmək yaddan çıxır. Bu arada Egey hər gün Akropola çıxaraq oğlunun yolunu gözləyir. Bir dəfə uzaqdan qara yelkəni gördükdə Teseyin məhv olduğunu zənn edərək, kədərdən özünü dənizə ataraq öldürmüş olur. Elə o zamandan çarın batmış olduöu dənizi Egey dənizi adlandırmağa başlamışlar.

Teseyin çarlığı[redaktə]

Atası Egeyin ölümündən sonra taxt taca Tesey sahib olmuş olur. Bu vaxta qədər Attika hər biri inzibati mərkəzə malik kiçik dövlətlərdən ibarət olmuşdur. Tessey yerli əyan hakimiyyətini ləğv edərək Afinanı Attikanın paytaxtına çevirir. Tesey özünü nümunəvi çar kimi göstərərək xalqın qayğızına qlırdı. Gənc yaşında ikən Herakla İppolit kəmərinin dalənca səyahətə çıxmış və amazonka Antiopa vurularaq onunla Yunanıstana qayıtmışdır. Antiopa ona oğlu İppoliti dünyaya gətirmişdir. Antiopun ölümündən sonra Tesey Fedreyə evlənmişdir. Fedre Teseyin gözəl qamətli oğlu İppoliti görcək ona vurulur. Lakin məhəbbətinin qarşılığını görmədikdə özünü öldürərək, yazmış olduğu məktubla guya İppolitin ona qarşı əxlaqsızlıq etdiyini bildirərək şər atmış olur. Məktubu oxuyan Tesey oğlunu ata qarğışına tutaraq Afinadan qovur. Poseydon Teseyin qarğışına əməl etmək üçün dənizdən vəhşi öküzü İppolitin arabasının üzərinə göndərir. Hürkmüş atlar arabanı qaya daşlarına çırpırlar və İppolit ölür. Afina çarlığını Menesfeyə təhvil verən Tesey Skirosa çəkilir. Sirosun çarı Tesyin dostu sayılan Likomed onu qayadan itələyib salır. Beləliklə, məşhur qəhrəman Teseyin həyatı belə bir mənasız ölümlə sona çatmış olur.

Mənbələr[redaktə]

  • Греческая Мифология, Катерина Серви, EKDOTİKE ATHENON, Афины 2007 ISBN 960-213-378-3, ISBN 978-960-213-378-1
  • Софиа Сули, Греческая Мифология, Издателство Михалис Тубис А.О., 1995 ISBN 960-540-118-5
  • Panaghiotis Christou, Katharini Papastamatis, Griechische Mythologie, 2008 ISBN 978-88-476-2283-8
  • Менелаос Стефанидис, Яннис Стефанидис, ГРЕЧЕСКАЯ МИФОЛОГИЯ, БОГИ ОЛИМПА, Издательство "СИГМА", 2009, Lekanidi St.30, GR-173 43 Athens, Greece ISBN 978-960-425-078-3