Tikanlı kəvər
| Tikanlı kəvər | |||||||||||||||||
 Çiçəkləmiş bitkinin ümumi görünüşü. |
|||||||||||||||||
| Elmi təsnifat | |||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||||||||||
| Latınca adı | |||||||||||||||||
| Capparis spinosa L., 1753 | |||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Tikanlı kəvər (lat. Capparis spinosa) — kəvərkimilər fəsiləsindən bitki növü. Azərbaycanda tikanlı kəvər ancaq yabanı növü halda yayılmışdır. Yarımkol bitki olub, 2 m-ə qədər uzunluqda budaqları var. Yarpağı girdə-yumurtavarı, yaxud ellipsvarı olub, saplaqlıdır. Çiçəkləri iri, rəngli ağ olub, tək-tək halda yarpaqların qultuğunda yerləşir. Meyvəsi giləmeyvəyə bənzəyən qutucuqdan ibarətdir. Toxumları kürəvarıdır, tünd-qonur rənglidir, təqribən qaraya çalır. Bitki may-iyul aylarında çiçəkləyir, meyvələri avqustda yetişir. Azərbaycanda kəvər Samur – Dəvəçi ovalıqlarında, Abşeronda, Kür – Araz çayları ovalıqlarında, Lənkəran və Naxçıvanın dağ ətəyi sahələrində yayılmışdır. Xüsusən, qeyd edilən rayonların ovalıqlarında, aşağı dağ qurşağında, yarımsəhralıq yerlərdə ehtiyatı daha çoxdur.
Kəvərin çiçəklərinin qönçə dövründə onda 100 – 150 mq % C vitamini, 0,32 % rutin, 21 – 28 % azotlu maddələr, 4- 5 % piyli maddələr olur. Toxumlarında 25 – 30 % piyli yağ vardır ki, bu da tərkib etibarilə 12 – 13 % doymuş yağ turşularından, 22 – 24 % olein, 33 – 51 % linol turşularının qliseridlərindən ibarətdir.
Təbabətdə [redaktə]
Azərbaycanda yayılan kəvər bitkisi Tibb İnstitunda hərtərəfli analiz edilmiş, onun meyvələrində çoxlu miqdarda yodun uzvi birləşməsi olduğu müəyyənləşdirilmişdir.
Kəvərin meyvələrində eyni zamanda pektin maddələri, 1,6 % üzvi turşular, 4 % şəkər, 56 mq % C vitamini, rutin və s. bioloji fəal maddələr olduğu aşkar edilmişdir.
Kəvər meyvələrində çoxlu miqdarda yod birləşmələrinin olduğunu nəzərə alaraq, onlardan konservləşdirilmiş şirə preparatı hazırlanmış və kiliniki təcrübədə onun zob xəstəliyində müalicəvi təsiri ilk dəfə aydınlaşdırılmışdır.
Xalq təbabətində kəvərin təzə dərilmiş meyvələrindən zob xəstəliklərində, babasildə, dizenteriyada və qaraciyər iltihabında qəbul edilir.
