Tokio Bombardmanı

Tokio borbardmanı, 10 Mart 1945da, ABŞnın Tokyoya Napalm bombalarıyla yüklü 344 dənə B-29 təyyarəsiylə edilən borbardman hücumu.
İkinci Dünya müharibəsi əsnasında, ABŞ 14 noyabr 1944-cü ildən etibarən cəmi 106 dəfə Tokio Borbardmanı təşkil etmişdi. Xüsusilə 10 Mart 1945 tarixli hava hücumu Tokio Böyük borbardman hücumu olaraq adlandırıldı və vətəndaşların ziyan gördükləri hava hücumu olaraq bilinməkdədir.

9 Mart 1945, saat 22 sularında Tokyoda hava hücumu sirenaları çalmaya və xalq çaxnaşmaya qapılar. Ancaq iki borbardman təyyarəsi də hər hansı bir hücum etmədən gözdən itər. İki saat sonra 24 sularında Tokio səmalarından ilk bomba buraxılar. Tokyoda əsgəri qüvvətlər borbardmanın ancaq saat 00: 15 'te fərqinə varar və sirenalar çalmaya başlar. 2,5 saat boyunca Tokio xalça borbardmanı şəklində Napalm bombalarıyla bombalanar. Bu borbardmanda əvvəl şəhərin ətrafı yanğın bombalarıyla bombalanar. Məqsəd xalqı bir atəş çevrəsinə almaqdır.

10 Mart 1945dən əvvəlki Tokio Bombardımanları

Amerikanın Tokioya ilk hava hücumu, 18 Aprel 1942də amerikan podpolkovnik Jimmy Doolittle əmrindəki on altı B-25 tipi borbardman təyyarə ilə təşkil edildi.
İyul 1944də Amerikanın Saipan adası başda olmaq üzrə Maliana adalarını işğal etdikdən sonra bu adaları hava əsası olaraq istifadə edərək B-29 borbardman təyyarəsiylə Yaponiyanın ana qisiminə hava hücumunu başlatdı.
Amerika 24 Noyabr 1944də Nakajima Təyyarə Fabrikinə ilk strateji hava hücumu təşkil etdi. Ondan sonra hava hücumları davam etdi və 27 Yanvar 1945də Tokionun mərkəz səmtlərindən Yurakucho və Ginza məhəllələri hədəf oldu və Yurakcho stansiyası vətəndaşların ölüləriylə dolduruldu.

10 Mart 1945 tarixli Tokio Böyük Bombardmanı

ABD təyyarələri Tokionu bombalayır

Amerika, Yapon kiçik və orta ölçəkli silah firmaların istehsal mərkəzi olduğu səbəbi ilə şəhər mərkəzi və vətəndaşları da hədəf almışdı. Hücum; ABŞ Hava qüvvələrinin 73, 313 və 314üncü hava birliklərinə bağlı B-29 borbardman təyyarələri ilə alçaq irtifadan borbardman şəklində reallaşdırılmışdı.
9 Mart 1945i 10 Marta bağlayan gecə bombardman başladı. Hücumda 279u borbardmançı olan 325 B-29 təyyarəsi iştirak etdi. 00:07də ilk bomba Fukagawa məhəlləsinə attıldıktan sonra Jôtô (Saray qərbi) məhəlləsinə də hava hücumu başladı. 00:20də Asakusa məhəlləsi də bombalanmağa başlandı. Yanğından çıxan tüstü 7000 metr yüksəkliyə çatdı və saniyədə 20 metrlik bir fırtına əsməyə başladı.
Yaponiyanın hava müdafiə etməsinin zəif olacağını nəzərdə tutan Amerika, B-29 bombardman təyyarələrini pulemyotları çıxarılmış olaraq normalın 2 misli olan 6 tonluq Napalm daşıyacaq şəkildə təşkil etmişdi. Atılan bomba növləri; E46 tipi Cluster Napalm başda olmaq üzrə 'yağlı Napalm', 'Ağ fosforlu Napalm' və 'Elektron Napalmı' olub cəmi miqdar 1.700 tona çatdı. O gecə alçaq basınçlı cəbhə keçdiyi üçün şimal-qərb istiqamətindən qüvvətli külək əsirdi və bu külək də ziyanları böyütmüşdü.
Qüvvətli əsən külək antenalarını yellədiyi üçün Yapon radarları B-29ları tutmaqda və xəbərdarlıq verməkdə gecikmişdilər. İlk xəbərdarlıq borbardmanın başladıqdan sonra ancaq 00:15də edilə bilmişdi.
Harekatta 'Alçaq İrtifalı Giriş' deyilən uçuş manevri ilk dəfə sınadı. Qabaqcıl 'Pass Finder' təyyarələri alçaqdan 'Elektron Napalmları ataraq işarələmə etdilər. Daha sonra borbardman birlikləri də alçaqdan bölgəyə girərək Elektron Napalmlarının meydana gətirdiyi işıq nöqtələrini əhatə edəcək şəkildə E-46 tipi Cluster Napalmlarını atdılar.
Tokionun ətrafında konuşlandırılan Yapon gecə ovçu təyyarələri qalxdılar isə də şiddətli yanğın, istilənən havanın yuxarıya yüksəlməsi və tüstü hücum hərəkətinə çətinlik çıxardı. Zamanla hava meydanları tüstü və kül ilə doldu və təyyarələrin kalkışları qeyri-mümkün hala gəldi.
Borbardmanda 100.000 adam həyatını itirdi və təxminən 278.000 ev yandı. Tokionun üçdə birini əhatə edən 40 km² məskunlaşma sahəsi kül oldu.
Hücum günü olan 10 Mart, 1905-ci ildə Japonyaın Ruslara qarşı Mukden Meydan Muharebesiı qazandığı tarix və Yapon Quru qüvvələri günü idi. Tokio Böyük Borbardmanına qatılan 325 B-29 borbardman təyyarənin 12i salındı və 42i ziyan gördü.

Borbardmandan məhrum edilən səmtlər və bloklar

Marunouchi məhəlləsi ətrafında, dövrün Tokio Böyükşəhər Bələdiyyəsi binasının ziyan görməsi xaricində borbardmanın hədəfi olmamış bloklar az deyildi. Yaponiyanı işğal edərkən bu blokların əsgəri təsis olaraq istifadə edilmələrini nəzərdə tutulduğu deyilməkdədir. Tsukiji ətraflarının hədəf olmayışın səbəbi isə Amerika Kilsəsinə bağlı 'St. Luka's International Hospital (Əziz Luka Beynəlxalq Hastanesi)ın tapılması olduğu deyilməkdədir. Kampus içində Rockefeller Vakfıın hədiyyəsiylə qurulan kitabxanasının ol/tapıldığı Tokio İmperatorluq Universiteti ətrafı da hədəfi olmadı. Qandada The Salvation Army (Qurtuluş Ordusu)nun 'ümumi qərargahının tapılmasından ötəri hədəfi seçilmədiyi deyilirsə də qəti məlumat yoxdur. İmpartorluk Sarayı da hədəfindən azad edilirdi. Lakin 25 May 1945 tarixli borbardman ilə ətrafından piyada yanğınlarla Meiji Sarayı da yanmışdı. Bu hadisənin məsuliyyətini tutaraq Saray İşləri (Mabeyin?) Naziri Tsuneo Matsudaira istefa vermişdi.

Borbardmandan sonra ABŞ, Yaponiya döyüş sənayeninin fabriklərdən, evlərə və kiçik atelyelərə sürüşdüyünü, borbardmanın buna görə doğrudan şəhərə edildiyini açıqlamışdır. Bu borbardman insanlıq tarixinin şahid olduğu ən böyük qırğınlarından biridir.

25 May 1945 tarixli Tokio Borbardmanı

Amerika, 10 Mart tarixli 'Tokio Böyük borbardmanından sonra yenə Tokioya hava hücumlarını davam etdirmişdir. Aralarında böyük ziyanı verən hücum isə 25 May 1945də reallaşdırıldı. 470 B-29 borbardman təyyarəsiylə o zamana qədər borbardmanın hədəfi olmamış Yamanoteyə saldırıdı. 7415 adam həyatını itirdi və 220.000 evi yandı və ya ziyan gördü.

Trivia

Amerikanın məşhur aktyoru Charles Bronson da B-29 borbardman təyyarəsinin pulemyot vəzifəlisi olaraq 'Tokio Böyük borbardmanına qatıldığı deyilir.

Əlaqədar Filmlər

• 'Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)' (Film, 1979)
• 'Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)' (NHK TV., 1980)
• 'Qalası nömrə Usagi (Şüşəli Dovşan)' (Animə, 2005) Rəsmi Site/Trailer
  • 'Hotaru nömrə Haqqa (The Grave of the Fireflies)' (Animə, 1988) Kobe borbardman
  • 'Hotaru nömrə Haqqa' (NTV, 2005) Rəsmi Site/Trailer Kobe bombasrdıman
• Tokio Borbardmandan ilhamlanmış Ango Sakaguchiın əsərindən: Makoto Tezuka (Oysamı Tezukaın oğulu), 'Hakuchi' (1999) Trailer

Əlaqədar Sənədlilər

• 'Tôkyô Dai Quşu: 60 nenme-no Hisai Çizu (Tokio Böyük Borbardmanı: 60 il sonrakı Ziyan xəritəsi)' (NHK TV., 2005) Trailer
• 'Target Tokio From Saipan B-29 Basa' 27 Noyabr 1944 tarixli təbliğat xəbəri
• 'B-29's Rule Jap Skies' 18 Aralıq/dekabr 1944 tarixli təbliğat xəbəri

Ayrıca bax

• Dresden Borbardmanı
• Hiroşimaya atom bombası hücumu
• Nagasakiyə atom bombası hücumu

Xarici əlaqələr

• The Center of the Tokio Raid and War Dameges
• 67 Japanese Cities Firebombed en World War II
• Air Raid against Cities of Kawasaki and Yokohama
• The Tokio Fire Raids, 1945
• Japan Times (30 Sentyabr 2002)
• AP Xəbər Agenliyi (10 Mart 2005)

Mənbə

http://tr.wikipedia.org/wiki/Tokyo_Bombard%C4%B1man%C4%B1