Tona

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Tona
Ermənistan-Gürcüstan sərhəddində Tona çayı[1]
Ermənistan-Gürcüstan sərhəddində Tona çayı[1]
Keçdiyi ərazilər Flag of Armenia.svg Ermənistan
Flag of Georgia.svg Gürcüstan
Hövzəsi Anaxatır—>Kür—>Xəzər
Uzunluğu 176[2][3] km
Hövzə sahəsi 4 080[4] km²
Mənbə yüksəkliyi 2 090 m
Ermənistan çaylarının xəritəsi
Ermənistan çaylarının xəritəsi

Tona (erm. Դեբեդ (Debed), (gürc. დებედა (Debeda)) — indiki ErmənistanGürcüstan ərazilərindən axan çay.

Coğrafi mövqeyi[redaktə]

Tona hövzəsi Kiçik Qafqazın təqribən orta hissəsində, Ermənistan (yuxarı və orta axımı) və Gürcüstan (aşağı axımı) ərazisində yerləşir. Hövzə 44° və 45°10′ şərq uzunluqları və 40°30′ ilə 41°15′ şimal enlikləri arasında yerləşir.[5]

XIX əsrin sonuna kimi Borçalı çayı adlanırdı. Çay Borçalı mahalının adından götürülmüşdür.

Tona çayı iki ən böyük qolları olan CəlaloğluPəmbək çaylarının birləşməsindən yaranır. Pəmbək çayı başlanğıcını Pəmbək dağ silsiləsindən, Cəlaloğlu çayı isə Ağlağan dağ silsiləsindən götürür. Sonra Pəmbək çayı Ağlağan və Pəmbək dağ silsilələri arasındakı vadi ilə axaraq Karpi çayını qəbul etdikdən sonra şimal-şərq istiqamətində axaraq Ağlağan dağ silsiləsini kəsib keçir və Allahverdi şəhəri yaxınlığında Tona çayının ikinci böyük qolu olan Cəlaloğlu çayı (rus. река Дзорагет, erm. Ձորագետ գետի (Dzoraqet qeti)) ilə birləşir.[5] Buradan başlayaraq çay Tona adlanır və Gürcüstan-Ermənistan sərhəddinədək 154 km uzunluğa sahibdir.[6][3] Bu ərazidə çay dar, dərin, əyri dərələrlə axır və Ağtala məntəqəsindən bir qədər yuxarıda Qaraxaç dağ silsiləsini kəsib keçir. Bundan sonra o əsasən dağətəyi ilə axaraq Gürcüstanın Sarvan bələdiyyəsinin Kirəc-Muğanlı kəndi yaxınlığında Anaxatır çayı ilə birləşir.[5]

Tona çayının hövzəsinin ümumi sahəsi 4.080[4] km²-dir, onun 3.790[6][7] km²-i Ermənistanın, 290 km²-i isə Gürcüstanın ərazisində yerləşir.

İstinadlar[redaktə]

  1. Ermənistan-Gürcüstan sərhəddində Tona çayı. Şəkil 2008-ci ilin aprel ayında çayın Ermənistan tərəfindəki sahilindən çəkilmişdir. Sağdakı körpü iki ölkə arasındakı keçid məntəqəsidir.
  2. Հայաստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրության ծառայություն (ing. Armenian Statistical Service of Republic of Armenia): Հայաստանը թվերով, 2011 (ing. Armenia in figures, 2011): Հայաստանի Հանրապետության ընդհանուր բնութագիրը (ing. General characteristik of the Republic of Armenia)
  3. 3,0 3,1 Реки, Армения
  4. 4,0 4,1 Большая советская энциклопедия: Дебед
  5. 5,0 5,1 5,2 Расходы поверхностных вод СССР. Том 9: Закавказье и Дагестан. Вып.1, Л.: Гидрометеоиздат, 1975
  6. 6,0 6,1 Հայաստանի Հանրապետության Ազգային վիճակագրության ծառայություն (ing. Armenian Statistical Service of Republic of Armenia): Հայաստանի Հանրապետության մարզերը և Երևան քաղաքը թվերով,2011 (ing. Marzes of the Republic of Armenia and Yerevan city in figures, 2011):Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական բնութագիրը (ing. Geographic Characteristic of the Republic of Armenia)
  7. Ущелье реки Дебед