Ucar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Ucar rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Ucar (şəhər) səhifəsinə baxın.
Ucar
A-Ucar.PNG
İqtisadi rayon Aran iqtisadi rayonu
Ərazi 867 km²
Əhali 77 903 nəfər
Əhali sıxlığı 92 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 61
Telefon kodu 170
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 6100
Yaşayış məntəqələrinin sayı 1 şəhər, 14 kənd ərazi vahidi, 29 kənd
İcra başçısı Yaşar Məmmədov


UcarAzərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Ucar şəhəridir.


Mündəricat

[redaktə] Tarixi

Ucar rayonu 24 yanvar 1939-cu ildə təşkil olunmuşdur. Rayonun adı, qədim yaranma tarixi haqqında müxtəlif fikirlər söylənilir. Ərəb coğrafiyaşünası Əl-Sitəkrinin "Məmləkətlərin yolları" kitabında adı çəkilir. Ucar Azərbaycanda orta əsr şəhəri kimi qeyd olunur. XV əsrdə yaşamış Azərbaycan şairi Bədr Şirvaninin yazılarında da Ucar sözünə rast gəlinir. Bəzi mülahizələrə görə rayonun adı Azərbaycan dilindəki "Uçar" sözundən əmələ gəlmişdir. Digər mülahizələrdə rayonun adının qədim Şirvanda yaşamış "Uçar" tayfasının adından götürüldüyü iddia olunur. Ucar sözünün "Ucqar" sözündən götürülməsi fikrini söyləyənlər də var. Hazırda Ucar rayonunun ölkəmizin mərkəzi hissəsində yerləşməsinə baxmayaraq vaxtı ilə Şirvanşahların paytaxtı Şamaxı şəhərindən ən ucqar ərazidə yerləşdiyinə görə adının "Ucqar" sözündən götürüldüyü də ehtimal edilir.

[redaktə] Coğrafi mövqeyi

[redaktə] Relyefi

Rayon Bakıdan 240 km qərbdə, Şirvan düzündə yerləşir. Ərazisində 32 yaşayış məntəqəsi var. Ucar rayonu şimaldan Göyçay, şərqdən Kürdəmir, cənubdan Zərdab, qərbdən Ağdaş rayonları ilə əhatə olunur. Rayonun coğrafi mövqeyi olduqca əlverişlidir. Bakı-Tbilisi dəmir yolunun və maqistral avtomobil yolunun Ucar rayonundan keçməsi, habelə Qədim İpək yolunun bərpa olunmaqla Ucardan keçməsi yerləşdiyi yerin iqtisadi əhəmiyyətini olduqca artırır.

Ucar rayonunun ərazisi keçmişdə Şirvan bəylərbəyliyinin, sonralar Şamaxı xanlığının, daha sonra 1840-ci ilin 10 aprelində inzibati islahata əsasən Kaspi vilayətinin tərkibində, 1846-cı ildə isə Şamaxı qurberniyasının tərkibində olmuş və 8 avqust 1930-cu il tarixdən isə Göyçay rayonuna birləşdirilmişdir.

Rusiya torpaqlarimizi tutandan sonra həmin xanliqlar ləgv edildi. Zaqafqaziya,Tiflis,Kutaisi, Şamaxi və Dərbənd quberniyalarina daxil edilmişdir.

1859-cu ildə Şamaxi zəlzələ nəticəsində dagilandan sonra quberniyanin mərkəzi Bakiya köçürüldü və adi da dəyişdirildi.Beləliklə,Baki quberniyasinin tərkibinə Şamaxi,Şuşa,Şəki,Lənkəran qəzalari daxil idi.

1867-ci ilin dekabrinda Baki quberniyasinin tərkibində Göyçay qəzasi yaradildi. Bu zaman Ucar rayonu Göyçay qəzasinin tərkibində qaldi.

1930-cu ildə qəza bölgüsü ləgv edildi və indiyədək mövcud olan rayon inzibati ərazi bölgüsünə keçirildi. Bu vaxt Ucar rayonu Göyçay rayonunun tərkibindən saxlanildi.1939-cu ilin yanvar ayinin 14-də Ucar rayonu Göyçay rayonunun tərkibindən ayrilaraq özümüstəqil rayona çevrilərək ayrica rayon kimi təşkil edilmişdir .

Ucar rayonunun mərkəzi Ucar şəhəridir.

Ucar rayonunun sahəsi 853 kv km-dir.

1963-cü ildə Ucar rayonunun ərazisində dəyişiklik edildi. Belə ki, 1963-cü ildə Zərdab rayonu ləgv edilərək, onun ərazisi,yəni 856 kv km sahəsi ilə birlikdə Ucar rayonuna verilmişdir. 1965-i ildə Zərdab rayonu yenidən müstəqil rayon kimi bərpa olunarkən Zərdab rayonu 856 kv km sahəsi ilə birlikdə Ucardan ayrilmişdir.

[redaktə] İri yaşayış məntəqələri

[redaktə] Əhalisi

Ucar rayonunun sahəsi əhalisi 75559 min nəfərdir (2005-ci ilə). Hər kv km 86 nəfər adam düşür. Ucar rayonunun əhalisinin milli tərkibi müxtəlif olmaqla burada 8 millətin o cümlədən: azərbaycanlılar, ruslar, ləzgilər, türklər, tatarlar, ukraynalılar, digər millətin nümayəndələri yaşayır.

[redaktə] Görkəmli şəxsləri

[redaktə] İqtisadi xarakteristikası

Təsərrüfatı pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, baramaçılıq, quru sub-tropik meyvəçilik, üzümçülük, bostançılıq və toyuqçuluqdan ibarətdir. Ucar Biyan zavodunun tarixini bilmək üçün hələ Çar Rusiyasi zamani Nikolayin Hakimiyyəti dövründə buraxilmiş "Vokruq Sveta" jurnalinin 28 noyabr 1904-cü il 47 sayli nömrəsində B.Levskiy adli şəxsin " Mugan düzündə (Qatarda sərgüzəşt) adlı böyük bir məqaləsini oxumaq kifayətdir.

Sonradan bizə məlum oldu ki, həmin atəşi açanlar quldurlar imiş, onların hücumu bizə -qatara deyil,Ucar dəmir yol stansiyasının yaxınlığında yerləşən "Urqarta" İnglıs kampaniyasının Biyan zavoduna qarşı yönəldilmişdir. Bu zavodda Ucarda bitən bol biyan kökü emal olunurdu. Bu olmuş əhvalat onu göstərir ki, Ucar Biyan zavodu hələ 1902-ci ildə mövcud olmuş onu İngilislər idarə etmişdir. Zavodun tarixi ola bilsin ki, bir qədər də əvvələ aid olsun. Hər halda Ucar Biyan zavodu Baki-Tbilisi dəmir yolu xətti çəkilib istifadəyə verildikdən sonra, Ucar dəmir yolu ilə aparilmasını asanlaşdirmaq üçün buraya dəmir yolu xətti də çəkilmişdir. Ucar Biyan zavodu, Ucarin tarixində birinci sənayə müəssisəsidir.

Zavod ətraf rayonlardan xammal ehtiyatını təbii biyan bitkisinin çixardilmiş köklərindən alırdı. Çixardılmış biyan kökləri zavodda çeşidlənib presləndikdən sonra dəmir yolu vaqonları vasitəsi ilə xarici ölkələrə göndərilsmişdir. Bundan əlavə biyan kökü elə zavodun özündə üyüdülərək kökün şirəsi alinmış,şirə qurudularaq toz halinda xüsusi yeşik bağlamalarina yığılaraq bu şəkildə xarici ölkələrədə göndərilirdi.

Biyan zavodu öz tam 1956-ci ilə kimi davam etdirmişdir. 1953-cü ildə Biyan zavodunda yanğın baş vermiş və nəticədə zavod yanmışdir. Yanğıdan sonra zavod öz fəaliyyətini müəyyən müddət dayandirmiş və 1956-ci ildə Konserv zavod adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. Hal-hazırda da konserv zavodu kimi fəaliyyət göstərir.

[redaktə] Mədəniyyət

Ucar rayon Mədəniyyət və Turizm şöbəsinin tabeliyində: 18 mədəniyyət evi, 8 klub, 47 kitabxana, 2 muzey, 1 Uşaq İncəsənət məktəbi fəaliyyət göstərir. Ucar rayon Mədəniyyət evi: – xüsusi layıhə əsasında 1973-cü ildə inşa edilmiş 2 mərtəbəli binada yerləşir. Binanın ümumi sahəsi 1202 kv.m. və yer tutumu 407 nəfərdir. Yarandığı gündən bəri Rayon Mədəniyyət evi rayonda keçirilən ümumrayon tədbirlərində aparıcı rol oynamışdır. Rayon Mədəniyyət evi rayonda fəaliyyət göstərən 17 mədəniyyət evi və 8 kluba metodiki hami rolunu oynayır. Mədəniyyət evinin kollektivləri dəfələrlə ümumrespublika, eləcə də keçmiş Sovetlər birliyi dönəmində Ümumittifaq tədbirlərdə fəal iştirak etmiş, baxış və müsabiqələrin qalibi olmuşdur. 1977-ci ildə Rayon Mədəniyyət evinin "Çənlibel" xor kollektivi ümumrespublika müsabiqəsinin qalibi olmuş Saratov şəhərində keçirilən Ümumittifaq mahnı bayramında, 1979-cu ildə Mədəniyyət evinin rəqs kollektivi ümumrespublika müsabiqəsinin qalibi kimi Arxangelsk vilayəti əməkçiləri qarşısında müvəfəqqiyyətlə çıxış etmişdir. 1986-cı ildə bədii təşviqat briqadalarına ümumrespublika baxış müsabiqəsində Rayon Mədəniyyət evinin bədii təşviqat biriqadası qalib olaraq xalq Təsərrüfatı Naliyyətləri sərgisində uğurla çıxış edərək 1-ci dərəcəli diplomla təltif olunmuşdur. 1987-ci ildə Rayon Mədəniyyət evinin "Şopur" folklor kolektivi Respublika müsabiqəsində qalib olmuş və kollektiv haqqında 1988-ci ildə C.Cabbarlı adına Respublika Kinostudiyasında sənədli film çəkilmişdir. Hal-hazırda Rayon Mədəniyyət evində 2 xalq kollektivi və 7 dərnək fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evində "Şirvan ocağı" xalq folklor kollektivi 1985-ci ildən fəaliyyətə başlamış, ümumrespublika müsabiqələrində fəal çıxış etmiş, Azərbaycan Mərkəzi Xalq yaradıcılığı evinin birinci dərəcəli diplomu ilə təltif edilmişdir. 18 oktyabr 1990-cı ildə kollektivə "xalq" adı verilmişdir. Mədəniyyət evində "Bahar" xalq çalğı alətləri ansamblı 1973-cü ildən fəalliyyət göstərir. Ümumrespublika müsabiqələrində fəal iştirak etmiş, zəhmətkeşlərin birinci ümumittifaq festivalının birinci dərəcəli diplomuna layiq görülüb. Kollektivə 03 aprel 1991-ci ildə "xalq" adı verilmişdir. Azərbaycan respublikasının bayramları və əlamətdar günlər münasibəti ilə rayonda keçirilən mədəni-kütləvi tədbirlərdə bu kollektivlərin gücündən geniş istifadə edilir. Yuxarı Şilyan kənd Mədəniyyət evi- 1976- cı ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 198 kv.m, yer tutumu 250 nəfərdir. Mədəniyyət evinin kollektivi respublika əhəmiyyətli müsabiqələrdə fəal iştirak edir. 15 may 2008-ci ildə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin Şamaxı şəhərində Ulu öndər Heydər Əliyevin anadan olmasının 85 illik yubileyinə həsr olunmuş Ailə bayramında Mədəniyyət evinin nümayiş etdirdiyi əl işləri yüksək qiymətləndirilərək Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Gənclər və İdman Nazirliyinin və Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komissiyasının Diplomları ilə təltif edilərək qiymətli hədiyyələrlə mükafatlandırılmışdır. Eyni zamanda 2008-ci ilin iyul ayında Şirvan şəhərində keçirilən həvəskar rəssamların və tətbiqi sənət ustalarının zonalar üzrə baxış müsabiqəsində Mədəniyyət evi təqdim etdiyi həvəskar tətbiqi sənət ustalarının əl işlərinə görə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin, Respublika Rəssamlar İttifaqının Fəxri fərmanları ilə təltif edilmişlər. 2009-cu ilin aprel ayında Şəki şəhərində keçirilən həvəskar rəssamların və tətbiqi sənət ustalarının baxış sərgisində Mədəniyyət evinin təqdim etdiyi "Şilyan xalçası"Şirvan xalçaçılıq məktəbinin layiqli nümayəndəsi kimi rəğbətlə qarşılanmışdır. Mədəniyyət evində 1xalq kollektivi və 4 dərnək fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evində fəaliyyət göstərən "Zopu-Zopu"xalq folklor kollektivi 1997-ci ildə yaradılmış,1999,2000,2001-ci illərdə keçirilmiş bədii özfəaliyyət kollektivlərinə ümumrayon baxış müsabiqələrində qalib olmuş və diplomla təltif edilmişdir. Kollektivə 04 iyun 2002-ci ildə "Xalq kollektivi"adı verilmişdir.Kollektiv 2002 və 2006 –cı ildə dövlət televiziyasının "Novruz"bayramı şənliklərinə həsr etdiyi xüsusi proqramda ugurla çıxış etmişdir. "Zopu-Zopu "xalq folklor kollektivi bugün də xalq yaradıcılığının inkişafında səmərəli fəaliyyət göstərir,gənclərin və yeniyetmələrin estetiq zövqünün formalaşmasında öz tamaşa və oyunları ilə mühüm rol oynayır. Təzə Şilyan kənd Mədəniyyət evi 1976 –cı ildən fəaliyyət göstərir.Ümumi sahəsi 250kv.m,yer tutumu 200 nəfərdir. Mədəniyyət evində 2 dərnək fəaliyyət göstərir.Rayonda keçirilən bvayram tədbirlərində Mədəniyyət evinin "Tello" rəqs kollektivinin gücündən daima istifadə edilir.Mədəniyyət evinin kollektivi dəfələrlə rayonda keçirilən bədii ozfəaliyyət kollektivlərinin ümumrayon baxış müsabiqəsində zonalar üzrə qalib olmuş,rayon Mədəniyyət və Turizm şöbəsinin,Mədəniyyət İşçiləri Müstəqil Həmkarlar İttifaqı Ucar rayon komotəsinin diplom və mükafatları ilə təltif edilmişdir. Lək kənd Mədəniyyət evi 1958-ci ildən fəaliyyət cöstərir.Ümumi sahəsi 920kv.m,tamaşa zalında yerlərin sayı 400 nəfərlikdir.Mədəniyyət evində 3dərnək və 1 poeziya həvəskarları klubu fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evinin kollektivi rayonda keçirilən tədbirlərdə ,eləcə də baxış və müsabiqələrdə fəal iştirak edir. Qarabörk kənd Mədəniyyət evi 1958-ci ildən fəaliyyət göstərir. Ümumi sahəsi 500 kv.m, tamaşa zalında yerlərin sayı Mədəniyyət evində 4 dərnək fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evində əlamətdar günlərlə əlaqədar mütəmadi olaraq tədbilər keçirilir."Yallı" rəqs kollektivinin gücündən ümumrayon tədbirlərində daima istifadə edilir. Quləbənd kənd Mədəniyyət evi 1976-cı ildən fəaliyyət göstərir.Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 870kv.m,tamaşa zalında yerlərin sayı 350 nəfərlikdir.Mədəniyyət evində 4 dərnək fəaliyyət göstərir.Mədəniyyət evinin "Bənövşə"folklor rəqs kollektivi ümumrayon "Novruz" şənliyində,eləcə də digər tədbirlərdə fəal çıxış edir. Ramal kənd Mədəniyyət evi 1964-cü ildən fəaliyyət göstərir.Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 244kv.m,tamaşa zalında yerlərin sayı 250 nəfərlikdir.Mədəniyyət evində 42 nəfər həvəskarı öz ətrafında birləşdirən 4 dərnək fəaliyyət göstərir.Eyni zamanda Mədəniyyət evinin "Səməni"rəqs kollektivi öz ətrafında 12 nəfər yeniyetmə həvəskarı birləşirir.Bu kollektiv mütamadi olaraq ümumrayon "Novruz"şənliklərində fəal iştirak etmişdir. Qaradağlı kənd Mədəniyyət evi 1959-cu ildən fəaliyyət göstərir. Mədəniyyət evinin ümumi sahəsi 960kv.m,tamaşa zalında yerlərin sayı 400 nəfərlikdir.Mədəniyyət evində 4 dərnək və 12 nəfər uşaq həvəskarı öz ətrafında birləşdirən "Lalələr"mahnı və rəqs kollektivi fəaliyyət göstərir.. Mədəniyyət evinin kollektivi rayonda keçirilən bədii özfəaliyyət kollektivlərinin ümumrayon baxış müsabiqələrinin qalıbı olmuşdur. Ucar Uşaq İncəsənət məktəbi. Məktəb 1970-ci ildən musiqi məktəbi kimi fəaliyyətə başlamış və 1986-cı ildən Uşaq İncəsənət məktəbinə çevrilmişdir. Məktəb uşaq və yeniyetmələrə musiqi təhsili verməklə yanaşı, həm də onlara Milli musiqimizin inkişafında böyük xidmətləri olmuş dahi Ü.Hacıbəyovun, S.Hacıbəyovun, Niyazinin, F.Əmirovun, Q.Qarayevin, Ş.Məmmədovanın, eləcə də dünya musiqi korifeylərinin həyat və yaradıcılıqları da öyrədilir. Məktəb Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin keçirdiyi baxış və müsabiqələrdə,eləcə də rayonda keçirilən mədəni-kütləvi tədbirlərdə fəal iştirak edir. Hal-hazırda məktəbin 93 nəfərdən ibarət pedoqoji kollektivi vardır və onlar 392 nəfər şagirdə musiqi təhsili verməklə məşğuldur. Heydər Əliyev muzeyi. Muzey 29 iyun 2006-cı il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Ucara gəlişi ilə əlaqədar açılmışdır. Muzey ulu öndərin adını daşıyan parkda müasir memarlıq üslubunda inşa edilmiş və 2011-ci ilin oktyabr ayının 30-da ikinci dəfə Ucara gələn cənab Prezident İlham Əliyevin iştirakı ilə açilmış "Heydər Əliyev"Mərkəzinə köçürülmüşdür.Muzey Ulu öndərin adını daşıyan parkda müasir memarlıd üslubunda inşa edilmişdir.Binanın geniş salonunda görkəmli dövlət xadimi və siyasi xadim ,dahi şəxsiyyət Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətinin ayri-ayri dövrlərini,o cümlədən xarici ölkələrə səfərlərini əks etdirən fotoşəkillər toplanmışdır.Muzey Ulu öndər Heydər Əliyevin 1978-ci ildə Ucar rayonuna gəlişinə həsr oiunmuş ayrica bölmə var. Muzey həm də Heydər Əliyevin zəngin irsinin öyrənilməsində idealoji mərkəz rolunu oynayır.Məktəblilər, rayona gələn qonaqlar burada Ulu öndərin həyat və fəaliyyəti ilə bağlı geniş məlumat əldə edirlər. Ucar Tarix –Diyarşunasliq muzeyi. Muzey 1986-cı ildə xüsusi ləyihə əsasında tikilmiş və 2 mərtəbədən ibarətdir. Muzeydə təbiət, Qədim dövr və Müasir dövr bölmələri fəaliyyət göstərir.Təbiət bölməsində Ucar rayonunun flora və faunasını əks etdirən eksponat,qədim dövr bölməsində məişət əşyaları və s. eksponat nöümayiş olunur. Müasir dövrdə isə Alim həmyerlilərimiz,idman.səhiyyə,"Şəhidlər",yerli şair və yazıçıların yazıları və nəşrləri."20yanvar" vəs. guşələr fəaliyyət göstərir. Muzeydə əsas və köməkçi fond fəaliyyət göstərir. Muzeydə 2602 ədəd eksponat var. Muzeyin sahəsi 420 kv.m-dir. Mədəniyyət və Tarixi abidələr: 1. Su qülləsi 2. Su Qülləsi 3. N.Nərimanovun heykəli 4. Taqanroq 416 xatirə obeleski 5. Böyük Vətən Müharibəsində həlak olmuş Ramal kənd sakinlərinin xatirəsinə həsr olunmuş abidə. 6. Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsinə həsr olunmuş abidə. 7. Azadlıq heykəl Kompozisiya 8. Xatirə kompleksi 9. H.Əliyevin heykəli 10. H.Əliyevin heykəli 11. H.Əliyevin büstü 12. H.Əliyevin büstü 13. Z.Əliyevevanın büstü 14. Nekropol (Bərgüşad kəndi)

[redaktə] Maddi-mədəni irsi

Ucar rayonunda hazırda 8 abidə qorunub saxlanılır. Bu abidələr rayon mədəniyyət şöbəsi tərəfindən uçota alınıb, Ümumrespublika əhəmiyyətli abidə hesab olunur. Bunlar aşağıdakılardır:

1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsini əks etdirən abidə. Abidə rayon Mədəniyyət evinin qarşısında ucadılmış və 1976-cı ildə inşa edilmişdir. Abidənin texniki vəziyyəti nomaldır.
1941-1945-ci illər Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsini əks etdirən abidə. Abidə Şahlıq, Əlikənd, Ramal kənd İcra nümayəndəliyinin həyətində yerləşir və texniki vəziyyəti normaldır. 1986-1987-ci illərdə inşa edilmişdir.
"Şəhid anası" adlı monumental abidə. Abidə Ucar şəhərində "Şəhidlər Xiyabanı"nda ucaldılmışdır və texniki vəziyyəti normaldır. 1994-ci ildə tikilmişdir.
416-cı Taqanroq Diviziyasının xatirəsinə ucadılmış abidə. Abidə 3 saylı şəhər orta məktəbinin həyətində yerləşir və texniki vəziyyəti normaldır. 1976-1978-ci illərdə inşa edilmişdir.
Naməlum əsgərin xatirəsini əks etdirən monumental abidə. Abidə Ucar pambıqtəmizləmə zavodunun ərazisində yerləşir. 1981-1982-ci illərdə inşa edilmişdir. Texniki vəziyyəti normaldır.
Azərbaycanın böyük yazıçısı, ictimai və siyasi xadimi N.Nərimanovun heykəli Ucar Dəmir Yolu Stansiyasının qarşısında ucaldılmışdır. Abidənin texniki vəziyyəti normaldır. 1990-1992-ci illərdə tikilmişdir.
"Su qülləsi" abidəsi. Abidə Dəmir Yolu vağzalının ərazisində yerləşir. 1949-1950-ci illərdə inşa edilmişdir və texniki vəziyyəti normaldır.
"Su qülləsi" abidəsi. Abidə şəhərin Ş.Fərzəliyev küçəsində yerləşir. 1953-1954-cü illərdə inşa edilmişdir və texniki vəziyyəti normaldır.

[redaktə] Mətbəx

[redaktə] Yerli media

[redaktə] Şəkillər

[redaktə] Mənbə

[redaktə] İstinadlar

[redaktə] Xarici keçidlər

[redaktə] Həmçinin bax


Alətlər sandığı
Adlar fəzası

Variantlar
Görünüş
Hərəkətlər
Bələdçi
Keyfiyyətli səhifələr
Xüsusi
Alətlər sandığı
Başqa dillərdə