Uqanda

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Ümümi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Uqanda Respublikası
Jamhuri ya Uganda
Uqanda bayrağı Uqanda gerbi
Bayrağı Gerbi
Uqanda – xəritədə yeri
Paytaxt Kampala
Böyük şəhərlər Kampala
Rəsmi dil İngilis dili,Svahili dili
İdarəetmə forması Demokratik quruluş
Prezident Yoveri Museveni
Baş Nazir Amama Mbabazi
Yaranması
 - Böyük Britaniya'dan 9 Oktyabr 1962
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

236,040 km²
15.39
Əhali
• Təxmini sayı (2009)
• Siyahıyaalma (2002)
Əhali sıxlığı

32,369,558 nəfər
24,227,297 nəfər
137.1 nəfər/km²
ÜDM (nominal)
  • Cəmi (2010)
  • Adam başına

$$17.703 billion
$$514
İnsan inkişafı indeksi (2010) 0.422  () ()
Pul vahidi Uqanda shillinqi (UGX)
Saat qurşağı ŞAV (UKV+3)
Yay vaxtı (UKV+3)
İnternet domeni .ug
Telefon kodu ++2561

1 006 KeniyaTanzaniya.

Uqanda ( rəsmi olaraq Uqanda Respublikası ) - Şərqi Afrikada dənizə çıxışı olmayan ölkə.

Uqanda eyni vaxta "Afrkanın mirvarisi" adlanırdı. Ölkə şərqdə Keniya, şimaldan Cənubi Sudan, qərbdən Konqo, cənubdan isə Tanzaniya ilə həmsərhəddir. C. Ş Viktoriya gölü ilə əhatələnir.İnzibati cəhətdən 4 vilayətə bölünür. Paytaxtı Kampala şəhəridir.

Dövlət quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

U. respublikadır. Millətlər birliyinə daxildir. Konstitusiyası 1967-ci ildə qəbul olunmuşdur. 1987-ci ilin iyulun 27-də baş vermiş hərbi dövlət çevrilişi nəticəsində Konstutisiyanin qüvvəsi dayandırılmış, paytaxtda fövqəladə hal elan olunmuşdur. Ölkəni əsasən hərbiçilərdən ibarət hərbi Şura idarə edir.

Təbiət[redaktə | əsas redaktə]

Səthi,əsasən ayrı-ayrı dağlar olan zəif dalğalı platodur(hünd. 1100-1500 m). Faydalı qazıntıları :mis , qalay, kobalt, volfram və s.

İqlimi ərazisinin çox hissəsində ekvatorial-mussondur. Orta alyıq tempraturu 18-25 dərəcədir. İllik yağıntı 750-1500 mm-dir.

Çaylarə ərazisindən keçən Nil hövzəsi aiddir. Əsasən qırmızı ferralit torbaqlar yayılmışdır. Bitkiləri çox yerdə yüksəkotlu savannalardan ibarətdir. Heyvanları: Fil, kərgədan, begemot, antilop, zürafə, aslan, meymun və s. Çoxlu quş, sürünən (timsah, ilan) həşərat var. Milli Parklar(Ruvenzori , Kabareqa) yaradılmışdır.

Əhali[redaktə | əsas redaktə]

Əhalinin 97%-dən çoxu Afrika xalqlarıdır. Avropa və Asiyadan köçüb gələn də var. Rəsmi dilləri (1973 ildən) Svahili Və ingilis dilləridir. Əhalinin tərq. 65%-i xristian,5-6%-i müsəlman, qalanları isə ənənəvi din etqatları saxlayır. İşləyən əhalinin 154,3 min nəfəri xidmət sahəsində, 61,2 min nəfəri balıqçılıqla, 58,9 min nəfər sənayedə, 44,4 min nəfəri isə tikintidə çalışır. Orta sıxlıq 1km²-ə 57 nəfərdir. Şəhər əhalisi 7,8 %-dir. Mühüm şəhərləri: Kampala Cinca, Mbale, Entebbe və s.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

Ümumi ərazisi Aşağı Paleolitdən məskunlaşmışdır. 13-14-cü əsrlərdə yaşayan Kitara-Bunyoro dövləti 16-cı əsrdə Buqanda, Ankole, Karaqve və s. feodal dövlətlərə parçalandı. 19-cu əsrin ortalarında, ərazinə ərəblər köçüb gəlmişlər.19-cu əsrin 2-ci yarısında B.Britaniya , Almaniya və Fransanın ekspansiya obyektinə çevrilmişdir. 1890-cı ildən başlayaraq ərazisində olan dövlətlər B.Britaniyanın protektoratı altına keçməyə başladı.20 əsrin 23-30-cu illərində milli azadliq hərəkatı genişlənmişdi. İkinci Dünya müharibəsindən sonra istiqlaliyyət uğrunda mübarizəyə Milli Konqress(1952-ci ildə yaradılmışdır), sonra isə Uqanda Xalq Konqresi (UXK 1960 ildə yaradılmışdır) başçılıq etmişdir. 1962-ci ilin oktyabrında Uqanda müstəqil federativ dövlət elan edildi. A.M. Obote prezident seçildi. 1962-ci ildə BMT-yə qabul olundu. 1962-ildən SSRİ ilə diplomatik əlaqələr saxladı. 1967-ci ilin sentyabrın 8-də respublika elan edildi.1971 ildə hərbi çevriliş nəticəsində parlament buraxıldı. Ölkədə general İdi Əminin diktator rejimi quruldu.1979-cu ilin aprelində muxalifətçi qüvvələri birləşdirən Uqanda Milli Azadlıq Cəbhəsi Tanzaniya ordusunun köməyi ilə hakimiyyəti ələ aldı. 1980-cı ilin dekabrında parlament seçkiləri nəticəsindı A.M Obote yenidən prezident seçildi.

Siyasi Partiyalar və Həmkarlar İttifaqı[redaktə | əsas redaktə]

  • Uqanda Demokratik Partiyasi(1956)
  • Uqanda Xalq Konqresi(1960)
  • Uqanda Vətənpərvərlik hərəkatı(1980)
  • Uqanda Milli Azadlıq Cəbhəsi(1979)
  • Uqanda Həmkarlar İttifaqının Milli Cəmiyyəti(1974)