Vəhabilik

Vəhabilik (ərəb. الوهابية‎‎) — İslam dinində XVIII əsrdə formalaşmış dini-siyasi cərəyan. Əsası İslam alimi, İslam metafizikasının və dində yeniliklərin əleyhdarı olan İbn Teymiyyənin (1263-1328) davamçısı Məhəmməd ibn Əbdül Vəhab ət-Təmimi (1703-1792) tərəfindən qoyulmuşdur. Vəhabi termininin geniş yayılmasına baxmayaraq bu cərəyanın tərəfdarları özlərini "sələfi" (ərəb. سلف — əcdad, sələf) adlandırırlar.

Məhəmməd ibn Əbdül Vəhab hesab edirdi ki, əsl İslama yalnız Məhəmməd peyğəmbərin davamçılarının ilk üç nəsli (Əl-sələf əs-Saleh) tərəfindən riayət olunub. O, dindəki yeniliklərin əleyhinə çıxaraq onları küfr hesab edirdi. 1932-ci ildə Əbdül Vəhabın ideyalarının davamçısı sayılan Səud sülaləsi hakimiyyətə gələrək müstəqil Səudiyyə Ərəbistanı dövlətini yaratdı və bu dini-siyasi cərəyanı dövlət siyasətinə çevirdi.

Əbdül Vəhabın tərəfdarları bir sıra dövlətlərə, o cümlədən Osmanlı sultanı III Səlimə (1761-1808) yazılı dəvətlər göndərmişlər. 15 il ərzində Nəcd və Yəmən vəhabiliyi qəbul etdi. 1766-cı ildə Məhəmməd ibn Səud vəfat etdikdən sonra yerinə oğlu Əbdül Əziz keçdi. O, qılınc gücünə vəhabi təlimini yaymaq işini davam etdirdi. 1733-cü ildə vəhabilər Məkkə xalqını dəvət etmək və oranın alimləri ilə mübahisə etmək üçün 30 nəfərdən ibarət alim heyətini Məkkəyə göndərdilər. Vəhabi alimlər bu mübahisədə öz görüşlərini müdafiə etməkdə aciz qaldılar və Məkkə qazisi onların küfrünə hökm verdi.

İslamdakı yeniliklərə qarşı müxalifət aparan İbn Teymiyyənin baxışları İslam məzhəblərinin ziyalı təbəqəsinin etirazına səbəb olsa da, bir əsrə yaxındır ki, bu ideyalar yenidən İslam cəmiyyətində baş qaldırmış və müzakirə obyektinə çevrilərək özünə geniş auditoriya tapmışdır.

Xarici keçidlər

• Vəhabilik və İslam
• Məhəmməd ibn Əbdül Vəhab cərəyanı - İngiliscə