Vaksin

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Vaksina bir biolojik maddədir ki insanin bədəninin müqavimətin xəstəliklərə qarşi qüvvətləndirir. Vaksin öldürülmüş və ya zəiflıdilmiş mikroblar, onlarin ifraz etdiyi bəzi antigen xassəli maddələrdir. Vaksin həmçinin gen mühəndisliyi ilə də alına bilir. İmmun sistemi bu maddələri antigen kimi qəbul edir və ona qarşı antiteller yaradaraq (humoral immunitet). Yaxud da hüceyrə immuniteti ilə, yəni T limfositlər vasitəsi ilə məhv edir. Müasir dövrdə yoluxucu xəstəliklərə qarşı mübarizə metodlarmdan ən effektli və iqtisadı çəhətdən ən əlverişli üsul vaksinasiyadır. Əsas prinsipini müəyyən infeksion. törədiciyə qarşı spesifik immun cavabın yaranması təşkil edir. Bu proses isə aktiv immunizasiya adlanır. Belə spesifik əkscisimlərkı hazır şəkildə heyvanlardan və ya donor insanlardan alımb orqanizmə yeridilməsi passiv immunizasiyadır. Qədim dövrlərdən müşa- hidə olunub ki, ağır yoluxucu xəstəlikləri bir dəfə keçirən, bu xəstəliyə daha tutulmur və ya xəstəliyi yüngül keçirir. Ona görə də pandemiya və epidemiyalar zamanı belə şəxslərdən müəyyən qruplar yaradılırdı və onlar xəstələrə qulluq edirdilər. "Vaksin" sözü fransızca "vacca - inək" deməkdir. Bu termini elmə ingilis həkimi Edvard Cennerin şərəfinə L.Paster gətirnıişdir. Cenner ilk dəfə olaraq insanlan təbii çiçəkdən qoru- maq məqsədi ilə onları inəyin təbii çiçək virusu ilə immunizə; etmiş və onun 100% effektliyini göstərmişdir. Lui Paster onun davamçısı olmuş və diri mikröbları zəif- lətməklə onların təbii antigenliyini zəiflədərək, onlardan vaksin hazırlamışdır. Bu məqsədlə o, yüksək temperaturdan isdifadə etmiş və buradan da "pasterizasiya" terjfüni əmələ gəlmişdir. Toyuq vəbası, quduzluq və qarayaraya qarşı vaksinlər təklif etmişdir. Vaksinasiyanın əsas məqsədi orqanizmdə erkən dövrdə I güclü immunitet yaratmaqdır. Vaksinasiyaya əsas göstəriş kimi yoluxucu xəstəliklərin yayılma təhlükəsinin artması, eləcə də əhaü arasmda epidemiya- lann baş verməsi hesab edilir. Kütləvi profılaktika tədbirləri apa- nlarkən Vaksinasiyaya əks ğöstərişlər, həmçinin insanın ümumi vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

Vaksinasiyalara qarşı nəzərdə tutulan əks göstərişlərə aşağıdakılar aid etmək olar:

  • # • kəskin yoluxucu və somatik xəstəliklər;
  • # • kəskin allergik reaksiyalar;
  • # • mərkəzi sinir sistemin orqan xəstəlikləri;
  • # • parenximatoz orqanlann (qaraciyər, böyrək) çatışmazhqlarr
  • # • kəskin ürək-damar sistemi xəstəlikləri;
  • # • ağır immunçatışmazlıqlar;
  • # • bəd xassəli xəstəliklər və s.

Peyvəndlərin təyini təqvimiф. Müasir peyvənd təqvimi

       YAŞ    VAKSİNASİYA
      4 gün     BCG
      3 ay      AGDT+OPV Hemofil infeksiya. Hl
      4 ay      Hepatit B AGDT +0 PV Hemofil infeksiya. 
      5 ay      Hepatit B AGDT +OPV Hemofıl 
     12 ay      Qızılca +parotit, məxmərək, Hepatit B
     18 ay              AGDT +OPB Hemofil infeksiya. BH
     24 ay      OPV HEPATİT A J
     36 ay      HEPATİTA B
     6 yaş      ADT_M (difteriya, tetanus,) OPV Qızılca +parotit+məxmərək
     7yaş       BSC (yoluxmayanlara yə 7 yaşında vurulanlara)
    llyaş       AD-M 
    14yaş       BSC (yoluxmayanlara və 7 yaşında vurulanlara).
    16yaş       ADT_M

Vaksin tətbiq olunduqdan sonra əgər orqanizmin temperaturu qısa müddətli qalxarsa, yerli əlamətlər (hiperemiya, inyeksiya nahiyyəsində şişkinlik) qəbul olunmuş norma həddində isə peyvəndin təyini əks göstəriş hesab edilməməlidir.

Hal-hazırda 5 yaşa çatıriış Amerika uşaqlannın 98%-dən çoxu planlaşdırılmış immunizasiyaya məruz qalırlar. Belə ki, bunsuz uşaqlar məktəbə qəbul edilmirlər. Göyöskürək vaksi- ninin tərkibindən hüceyrə, koıxıponentinin çıxanlması və bu vaksinin xoşagəlməz təsirlərini aşağı saldı. Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə əlavə olaraq hepatit B-yə qarşı vaksinasiya aparılır.