Valaxlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Valaxlar, MakedonyadaRumıniyada yaşayan bir etnik qrup.

Köçəbəlikləri[redaktə]

Gələnəksəl uğraşları çobanlık olan və daha iyi otlak arayışları sonucunda Balkanlar və Doğu Avropaya çatan Valaxlara, bugün kıtanın kuzəyindəki Polşada bilə rastlamak mümkün. Kır hayatına olan bağlılıkları sayəsində Balkanlarda yüzyıllar boyunca sürən ətnik çatışmalardan çoğu zaman uzak kalan Valaxlar, bulundukları hər yərdə çoğunluk nüfusu ilə barış içində bir arada yaşıyor.

Kökənləri[redaktə]

Valaxların kökəninin, işlətdikləri dil açısından bənzərlik göstərdikləri Rumınlarlə eynı olduğu söylənməkdədir. Yunanlar isə Yunanca danışdıqlarını və Yunan olduqlarını iddia etməkdədirlər. Topluluğun kökəni Balkan yarmadasındakı Romalıların və Romalılaşdırılmış kolonilərin soyundan gəlməkdədir. Rumın mədəniyyəti Slavyanların təsiri altında qalırkən, Dunayın cənubunda ortaya çıxan Valax mədəniyyətində BizansYunan izləri görüldüyü iddia edilməktədir. Tarixçilər bu topluluqları Makedon Rumınları olaraq adlandırırkən, onlar Arumınlar sözünü işlətməyi münasib bilirlər.

Dilləri[redaktə]

Arumın dilidir. Bu dil haqqında dilbilimcilərin ortak görüşü, Valax və Rumın dillərinin aynı Latınca təməlli dildən törədiyi yönündə. Bu dildən törəyən bir diğər dil olan Dalmaçya dili 1898-ci ildən bəri kullanılmazkən İstro Rumınca Xorvatiyada hələ bir neçə min nəfər tərəfindən danışılır. Qaradağda olan Durmitor dağı kimi toponimlər də Dunay çayı çevrəsində və dağlıq bölgələrdə Latınca danışan topluluqların yaşadığını doğrulayır.

Etimologiya[redaktə]

Got dilindən gələn və orijinal anlamı "yabancı" olan "Valax" kəliməsi daha sonraları "Latin ləhçələrini konuşan" anlamında kullanılmaya başlandı. Alman kabilələri, günümüzün Qallar xalqını oluşturan Romalıları o dönəmlərdə "Galli" diyə adlandırırkən, Günəy Bəlçikadaki Romalılara Valonlar dənməktəydi. İtaliyanın Macar dili ndəki karşılığı bugün bilə "Valaxların Ülkəsi" anlamına gələn "Olaszország".

Həyat tərzləri[redaktə]

Valaxlar yani Karakaçanilər" Kara "və" kaçan ", Türkçə tərkiptən oluşur. Kara həm "siyah" həm də "kara gözlü"dəki anlamıyla "güzəl" dəməktir. “kaçan” ruməli türkçəsində çok koşan anlamındadır. Karakaçanlar özləri aralarında bəzən birbirlərinə "Valax" dəməktədirlər. kəndini arama. Bu tarz çağrılmaları Yunanistanda gənəldir. "Valhs" yani Valaxların “Wallachs” Valəhlərlə arasında alaka yoktur. Karakaçanlar yörüklər gibi koyun güzərlərdir. Karakaçanlar için göçəbə koyunculuk tipik təmsil araçlarıdır. Doğa və doğallık və məra onlara özgüdür. Məra-gərəkçəsiylə farklı yərlərə - yaz aylarında dağların yüksək yərlərinə yani yaylalara və kışın olduğunda da alçak və sıcak yərlərə göçərlər. Koyun və atların hayatlarında büyük önəmi vardır, Karakachanların. Göçəbə ailəsidirlər.

Koyun, gibi bir hayvanın yaşam koşulları, gıda və güçlü sürü içgüdüsü gəliştirdikləri için halk iddiasız, varlık süt, ət, yün, gıda, giyim, əv əşyası ihtiyaçlarını təmin olduğunu gizlənəməz və için yəri doldurulamaz bir kaynak olmuştu. Atlar onlar için çok önəmli bir ulaşım vasıtası olmuştur. Karakachan koyunu, atı və köpəği göçəbəliğə uygun yaşayan bir yol olmuştur.

Hangi Karakaçanlardan olunursa olunsun hayatlarında ən önəmli katkı onların göçlərində kəndilərinə korunaklı bir çadır olmasıdır. Buna Türklər gibi "chatura" dərlər. Chatura basit bir ahşap kabuk və üzərində kəçi yünündən özəl dokunmuş əğimli gərgin bir çadır olmuştur. Buna "tənda" deyilir. [1]

Macədonians(Armans/Aromanians/Vlachs) pərsonalitiəs[redaktə]

Bulqar - Valax dövləti[redaktə]

Bizans imperiyası bünyəsində pək çok Valax əyaləti bulunmakla birliktə bunlardan çok azı güçlü dəvlətlər kurabildi. Assan hanədanı dönəmində (1185-1258) ikinci Bulgar İmparatorluğu ya da Bulgar-Valax dəvlətinin kurulması Valaxların ən büyük başarısı olmuşdur. Valaxiyaın diğər adı olan Valaxiya adı da Valaxların ölkəsi anlamına gəlməktədir. Türkiyədə də çok az sayıda karacaovalılar olarak anılan müslüman bir valax topluluğu yaşamaktadır.

Yaşadıqları yerlər[redaktə]

Yunanıstan, Yuqoslaviya, Albaniya və Bulqarıstan

Əhalisi[redaktə]

Valaxlar: Yunanistanda 209000, Bulgaristanda 10556, Makədonyada 9695, Türkiyədə: 500 Toplam Nüfus yaklaşık: 229751 nəfərdir.

İstinadlar[redaktə]

  1. [1]

Həmçinin bax[redaktə]