Xalid bin Vəlid

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

ALLAHIN QILINCI” LƏQƏBİNİ QAZANMIŞ SƏHABƏ

Xalid bin Vəlid Peyğəmbər (s.a.s) haqqında “Nə Gözəl Qul” deyə buyurduğu səhabədir.

Nəsəbi Xalid b. Vəlid b. Muğirə b. Abdullah b. Amr b. Mahzum. Anasının adı Lübabə idi. Meymunənin yaxın qohumudur. Xalidin ləqəbi Seyfullah (Allahın qılıncıdır). Peyğəmbər (s.a.s) Mutə savaşındakı uğurundan sonra onu Allahın qılıncı deyə tərif etmişdi. Künyəsi Əbu Süleymandır. Hicrətin 7-ci ilində müsəlman olmuşdur. ( ibn Həcər, əl-İsabə, 1,413)

Xalidin doğum tarixi dəqiq bilinmir. Məkkənin şərəfli və etibarlı ailələrindən biri olan Mahzum oğullarındandır. Ordu başçılığı Xalidin ailəsinin bir imtiyazı idi. Uhud savaşında və Hüdeybiyyə sülhü əsnasında Xalid b. Vəlid Qureyş ordusunun başçılarından biri idi.

Hudeybiyyə anlaşmasından sonra Peyğəmbər (s.a.s) Umrə üçün Məkkəyə getdikdə Xalidin daha öncə müsəlman olan qardaşı Vəliddən Xalidi soruşdu. Peyğəmbər (s.a.s) Xalid kimi bir insanın müşriklərin içində qalmasının təəccüb ediləcək bir vəziyyət olduğunu bildirdi. Vəlid qardaşı Xalidə Peyğəmbər (s.a.s) in bu iltifatını bildirən bir məktub göndərdi. Buna görə Xalid (r.a) müsəlman olmaq üçün Məkkədən yola çıxınca, yolda Amr bin əl As ilə qarşılaşdı və bir yerdə Məkkədən Mədinəyə gəlib müsəlman oldular. (Əhməd b. Hənbəl Müsnəd IV, 158)

Xalid hicri səkkizinci ilində Mutə savaşına bir nəfər olaraq tək qatılmışdır. Ordu başçılarının bir-bir şəhid düşməsi ilə sәhabələr razılığa gəlib ordu başçılığını Xalidə vermişdilər. Peyğəmbər (s.a.s) Mədinədə olub bitənləri xəbər verib başçıların şəhid olmasını dedikdən sonra komandanlığı Allahın qılınclarından birinin aldığını söyləmişdir.

Xalid Məkkə fəthində süvarilərin komandanı idi. Ordunun sağ qanadına nəzarət edirdi. (Müslim Səhih , II, 103)

Məkkə fəthində müsəlmanlara qarşı çıxan kiçik qruplarla Xalid döyüşmüşdür.

Huneyn savaşında Xalid böyük cəsarət göstərmişdir. Hətta bu savaşda yaralanınca Peyğəmbər (s.a.s) onun ziyarətinə gəldi, dua etdi. Xalid (r.a) şəfa tapdı. (İsdül-Ğabə, II, 103)

Məkkə fəthindən sonra Peyğəmbər (s.a.s) Nəhlədəki Uzza bütünü qırmağa Xalid b. Vəlidi göndərdi. Xalid Uzza bütünü qırıb geri qayıtdı. Taif mühasirəsində iştirak etdi. Peyğəmbər (s.a.s) Dəmətül Cəməlin xristian əmiri Ukaydır üzərinə Xalid b. Vəlidi göndərdi. Xalid Ukaydırı ovda ikən əsir götürdü, təslim olmayan qardaşını öldürdü. Digər qardaşı və Ukaydırı əsir alaraq qənimətlərlə birlikdə Peyğəmbərə gətirdi.

Hicri onuncu ilində Nəcrana Harisəoğullarını İslama dəvət etmək üçün göndərildi. Onları üç gün müddətində İslama dəvət etdi. Nəcranlılar müsəlman oldular.

Əbu Bəkr xəlifə olunca Xalidi komandan olaraq yalançı peyğəmbərlərin üzərinə göndərdi. Müseyləmətül Kəzzaba qarşı səfərə çıxdı və onu Yəmamə sərhəddində Akraba deyilən yerdə məğlub edərək öldürdü.

Yalançı peyğəmbərlərlə olan mübarizəsindən sonra zəkat verməyən qəbilələr üzərinə göndərildi. Daha sonra hicri on ikinci ilində İraqa İranlılara qarşı göndərildi. İki ay ərzində İran Sasani ordularını məhv edərək Hirəyi zəbt etdi və Fərat çevrəsini hakimiyyəti altına aldı.

Suriya sərhədində Bizanslıların ordu hazırladıqları xəbəri gəlincə xilafət mərkəzindən Xalidə İraq bölgəsinin komandanlığını Müsənnaya tapşıraraq Şama getməsi əmri verildi. Hicri on üçüncü ilində Bizanslıları Acnadeyndə məğlub edərək Şama doğru uzaqlaşdırdı. Xalid şəhəri mühasirə etdi və hicri on dördüncü ilin rəcəb ayında Şam (Dəməşq) şəhərini zəbt etdi. Yermuk savaşında Bizanslıları məğlubiyyətə uğratdı. Qüdsü mühasirəyə aldı. Bütün Suriya müsəlmanların əlinə keçdi.

Hicrətin 17-ci ilində Ömər (r.a) Xalid b. Vəlidi komandanlıqdan azad etdi. Xalidin komandanlıqdan azad edilməsi barədə tarixçilər arasında müxtəlif rəvayətlər vardır.

Komandanlıqdan azad edilməsi barədə səbəbləri belə sıralaya bilərik: Xalid (r.a) bir çox insana komandanlıq edirdi. Ancaq çox sərt davranırdı. Kimsənin sözünü eşitmir, öz fikrindən başqasına önəm vermirdi. Hətta bir çox işlərdə xilafət mərkəzinin görüşlərinə də müraciət etmirdi.

İraq torpaqlarını İslam torpaqlarına birləşdirdikdən sonra Xəlifə Əbu Bəkr (r.a) əmrinin əleyhinə Həccə getmiş və buna görə də Əbu Bəkr çox üzülmüşdü. Bu səbəblərə görə də Ömər (r.a) bir neçə dəfə Əbu Bəkir (r.a) Xalidin komandanlıqdan azad edilməsini istəmişdi. Əbu Bəkr (r.a) daima belə cavab vermişdir: O Allahın qılıncıdır, bu qılıncı qınına qoymaq doğru deyildir.

Ömərin xilafəti dövründə də Xalidin sərt xasiyyəti dəyişilmədi. Yenə də bildiyi kimi davranırdı. Ömər (r.a) bu hərəkətlər görə ona bir neçə dəfə xəbərdarlıq etdi, məktublar göndərdi. Komandanlıqdan alınmasının ikinci səbəbi isə müsəlmanların ağlında belə bir fikir formalaşmışdır: fəthlərin gerçəkləşməsinin səbəbi Xalidin qabiliyyət və qəhrəmanlığından qaynaqlanmaqdadır. Fəthlərin yeganə səbəbinin Xalid olaraq göstərilməsi əlbəttə bir yanlışlıqdır. Savaşların qalibiyyətlə nəticələnməsində onun qabiliyyətini danmaq olmaz. Ancaq bu ümumiyyətlə müsəlmanların qələbələri idi.

Üçüncü səbəb; Xalid (r.a) ordu xərclərinə çox pul israf edirdi. Əsgərlərə çoxlu pul paylanması digər mücahidlərə pis örnək olurdu. Bu hadisə Ömərə çatdırıldı. Ömər (r.a) Əbu Übeydə b.əl-Cərrah ilə xəbər göndərdi. “Bu qədər çox pulu müsəlmanların malından yəni ordu xərclərindən verdisə müsəlmanlara xəyanət etmişdir. Öz cibindən vermişsə israf etmişdir. İkisi də caiz deyildir. Xəlifə Ömər (r.a) Xalidi mərkəzə çağıraraq ondan bu israfın səbəbini soruşdu. O isə bunların qənimətdən pay olduğunu dedi. Belliklə də hər şey aydın oldu. Ömər Xalid (r.a) iltifat və ikramla qarşıladı. Könlünü aldı. Yazdığı və hər tərəfə göndərdiyi fərmanlarda Xalidin qüsur və ya hər hansı qəbahətindən dolayı onu vəzifədən azad etmədiyini, ancaq bütün müsəlmanların zehinlərini aydınlatmaq üçün, yəni bu qədər İslam fəthlərinin yalnız Xalid (r.a) qolunun qüvvəti ilə meydana gəlmədiyini, əksinə bütün qələbələrin Allah tərəfindən olduğunu hər kəsin bilməsi üçün bu addımı atdığını bildirdi.

Ömər (r.a), Xalidi dövlət idarə vəzifəsinə gətirdi. Bir ilə qədər valilik etdi, sonra isə istefa verdi.

Xalid (r.a) cihad duyğusu ilə şəhidlik duyğusu ilə alışıb-yanan bir mömin idi. Cihad meydanları onun üçün Allaha ən yaxın meydanlar idi. Özü belə deyərdi: “Mən hərb meydanında cihaddan aldığım zövqü, heç zaman zifaf gecəsindən aldığım zövqə dəyişmərəm. Ən böyük arzusu cihad meydanlarında şəhid olmaq idi. İran üzərinə hücuma keçərkən İranlılara bu xəbəri göndərdi: Sizin dünyanı sevdiyiniz qədər axirəti sevən ordu ilə üzərinizə gəlirəm”.

Xalid (r.a) şirkə və küfrə qarşı çox şiddətli idi. Müsəlman olduqdan bir il sonra Uzza bütünü yıxmaq üçün getdiyində Uzzaya belə demişdir; “Ey Uzza bu gəliş səni təzim üçün deyil səni inkar üçündür”. Çünki mən gördüm ki Allah səni dəyərsiz etmişdir. (İbn Əsir, Üsdül-Ğabə, II, 110)

Xalid (r.a) savaşçı olduğu qədərdə şəxsi fəzilət və elmdə də üstün idi. Fürsət tapdıqca Peyğəmbər (s.a.s)-in söhbətlərindən istifadə etmişdir. Üç-dörd məsələ ilə də bağlı fətva verdiyi də rəvayət edilir.

Xalidin Buxari, Müslim və digər hədis kitablarında Peyğəmbərdən (s.a.s) on səkkiz hədis rəvayət etmişdir. (İbn Həcər əl-İsabə I, 143)

Rəsulullah (s.a.s) Xalidin şücaət və cəsarətini müxtəlif zamanlarda mədh etmişdir. Məkkə fəthindən sonra müsəlmanlar toplanıb Məkkəyə girdikləri zaman Xalid görününcə Peyğəmbər (s.a.s) Əbu Hüreyrəyə: Bu gələn kimdir? Deyə soruşmuşdu. Əbu Hüreyrə: Xalid bin Vəliddir demişdir. Peyğəmbər (s.a.s) Bu Allahın nə yaxşı quludur demişdir. (Əhməd b.Hənbəl, Müsnəd,II, 1360)

Xalid (r.a) göndərildiyi bütün səfərlərdə və müharibələrdə Allah rizasını və Allahın dininə dəvəti əsas almışdır. Belə ki, Yərmuk savaşında Romalıların komandanına savaş meydanında İslamı təbliğ etmiş və komandan Corc onun dəvəti ilə müsəlman olmuşdur.